Paper Leak CJP Protest: 1996માં ઓડિશામાં 12માં ધોરણના પેપર લીક મામલે એબીવીપીના તત્કાલીન રાષ્ટ્રીય સચિવ ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને રાજ્ય સરકાર સામે જોરદાર વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું હતું. ત્યારબાદ તેમની છબી રાષ્ટ્રીય નેતા તરીકે ઉભરી હતી. સંયોગની વાત એ છે કે લગભગ 30 વર્ષ પહેલાં જે પેપર લીક જેવા ગંભીર મુદ્દે ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને આંદોલન શરૂ કર્યું હતું, એ જ પેપર લીકના મુદ્દે તેમને શનિવારે શિક્ષણ મંત્રી પદેથી રાજીનામું આપવું પડ્યું.
કેન્દ્ર સરકારે શનિવારે કોકરોચ જનતા પાર્ટી અને વિપક્ષની મુખ્ય માંગ સ્વીકારી હતી. ત્યારબાદ ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પોતાનું રાજીનામું સુપરત કર્યું હતું. પ્રધાનના રાજીનામા પછી પ્રહલાદ જોશીને શિક્ષણ મંત્રાલયનો વધારાનો કાર્યભાર સોંપવામાં આવ્યો છે. મોદી સરકારના 12 વર્ષથી વધુના કાર્યકાળમાં કોઈ કેબિનેટ મંત્રીને આ રીતે હટાવવામાં આવ્યા હોવાની આ એક અભૂતપૂર્વ ઘટના માનવામાં આવી રહી છે. જેના કારણે ભાજપને મોટો રાજકીય ઝટકો લાગ્યો છે. સાથે જ તેના વિરોધીઓને રાજકીય રીતે આગળ વધવાની તક મળી છે.
સીજેપીએ સમાપ્ત કર્યું આંદોલન, સરકાર સાથે થઈ સહમતિ
કોકરોચ જનતા પાર્ટીના નેતૃત્વમાં ચાલી રહેલું આંદોલન સરકાર સાથે ત્રીજા તબક્કાની ચર્ચા બાદ પરત ખેંચી લેવામાં આવ્યું હતું. સીજેપીના સ્થાપક અભિજીત દીપકેના નેતૃત્વમાં પ્રતિનિધિમંડળે કેન્દ્રીય મંત્રીઓ જેપી નડ્ડા અને જિતેન્દ્ર સિંહ સાથે મુલાકાત કરી હતી. સીજેપીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ પર લખ્યું હતું કે, “લોકતંત્રની જીત થઈ.” પાર્ટીના પ્રવક્તા સૌરવ દાસે પત્રકાર પરિષદમાં તાત્કાલિક અસરથી આંદોલન સમાપ્ત કરવાની જાહેરાત કરી હતી.
આંદોલન બાદ 5 મોટા અપડેટ
ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું રાજીનામું: નીટ-યુજી પેપર લીક વિવાદ અને વિદ્યાર્થીઓના વધતા આંદોલન વચ્ચે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને પદ છોડ્યું હતું. પ્રહલાદ જોશીને શિક્ષણ મંત્રાલયનો વધારાનો કાર્યભાર સોંપવામાં આવ્યો હતો.
સીજેપીએ સમાપ્ત કર્યું આંદોલન: સરકાર સાથેની ચર્ચા બાદ કોકરોચ જનતા પાર્ટીએ પોતાનું આંદોલન પરત ખેંચ્યું હતું. પાર્ટીએ તેને “લોકતંત્રની જીત” ગણાવી હતી.
વિદ્યાર્થીઓની માંગણીઓ સ્વીકારાઈ: સરકારે નીટના ઉમેદવારોમાંથી આત્મહત્યા કરનાર વિદ્યાર્થીઓના પરિવારોને વળતર આપવાની અને પ્રદર્શનકારી વિદ્યાર્થીઓ સામે નોંધાયેલી એફઆઈઆર પરત ખેંચવા અંગે સહમતિ દર્શાવી હતી.
પરીક્ષા સુધારાઓ પર થશે ચર્ચા: સરકાર અને સીજેપી વચ્ચે ચાર અઠવાડિયા પછી ફરી બેઠક યોજાશે, જેમાં પરીક્ષા પ્રણાલીમાં વ્યાપક સુધારાઓ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવશે.
રાજકીય અસર તેજ બની: નીટ વિવાદે ભાજપ માટે નવી રાજકીય પડકારજનક સ્થિતિ ઊભી કરી છે. વિપક્ષ આ મુદ્દે સરકાર પર સતત પ્રહાર કરી રહ્યો છે, જ્યારે સરકારે નુકસાનને મર્યાદિત રાખવાની વ્યૂહરચના અપનાવી છે.
સરકારે પ્રદર્શનકારીઓની અનેક માંગણીઓ પર સહમતિ દર્શાવી છે. તેમાં નીટના ઉમેદવારોમાંથી આત્મહત્યા કરનાર વિદ્યાર્થીઓના પરિવારોને સન્માનજનક વળતર આપવાની તેમજ દિલ્લી સહિત ભાજપ શાસિત રાજ્યોમાં પ્રદર્શનકારી વિદ્યાર્થીઓ સામે નોંધાયેલી એફઆઈઆર પરત ખેંચવાનો સમાવેશ થાય છે. સરકાર અને સીજેપીના જણાવ્યા મુજબ બંને પક્ષ ચાર અઠવાડિયા પછી ફરી બેઠક કરશે, જેમાં પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં વ્યાપક સુધારાઓ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવશે.
પેપર લીક વિરોધી કાયદામાં સુધારો
આ સાથે જ સરકાર સોમવારે લોકસભામાં બે વર્ષ જૂના પ્રશ્નપત્ર લીક વિરોધી કાયદામાં સુધારો કરવા માટે એક વિધેયક રજૂ કરશે. આ વિધેયકમાં આરોપીઓના ઝડપી ન્યાય માટે દરેક રાજ્યમાં ઝડપી અદાલતોની સ્થાપના કરવાનો તેમજ સજાને વધુ કડક બનાવવાનો પ્રસ્તાવ કરવામાં આવ્યો છે.
ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન બોલ્યા – વિદ્યાર્થીઓના હિતમાં નિર્ણય લીધો
રાજીનામા બાદ ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને બે પાનાના નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે તેમણે આ પગલું એટલા માટે ભર્યું કે જંતર-મંતર અને દેશભરમાં ચાલી રહેલા આંદોલનનો લાભ રાષ્ટ્રવિરોધી તાકાતો ઉઠાવી ન શકે. તેમણે કહ્યું કે આ વ્યક્તિગત પ્રતિષ્ઠાનો વિષય નથી. તેમણે પોતાનું નિવેદન “મારા યુવા મિત્રોના નામ” સંબોધીને જાહેર કર્યું હતું, જેને જેન ઝી વિદ્યાર્થીઓ તરફનો સંકેત માનવામાં આવી રહ્યો છે. આ જ જેન ઝી સીજેપીના નેતૃત્વમાં વિરોધ પ્રદર્શનોમાં મુખ્ય ચહેરા તરીકે સામે આવી હતી.
આ યુવાનોના અનોખા અને જોરદાર વિરોધે સર્વશક્તિમાન ભાજપને પણ જવાબ શોધવા માટે મજબૂર કરી દીધું હતું. સરકારના એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે યુવાનોની ભારે ભાગીદારીએ આ અભિયાનને ભાવનાત્મક સ્વરૂપ આપી દીધું હતું, જેને ભાજપ શરૂઆતમાં આપ અને ડાબેરી જૂથો દ્વારા પ્રાયોજિત માનતી હતી. જેમ જેમ વિરોધ વધતો ગયો તેમ તેમ ભાજપ પાસે પાછળ હટવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ બચ્યો નહોતો.
જેન ઝી સામે સરકાર કેમ ઝૂકી?
ભાજપ સામાન્ય રીતે વિરોધીઓની શરતો પર કોઈ સમાધાન કરતી નથી અને ચૂંટણીમાં મળેલા જનસમર્થનના આધારે પોતાની મજબૂત છબી જાળવી રાખે છે. આવી સ્થિતિમાં વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ સામે ઝૂકવાનો ભાજપનો નિર્ણય તેની વ્યવહારુ વિચારસરણી દર્શાવે છે. સરકારે સમસ્યાને વધુ ગંભીર પડકાર બનતા પહેલાં નુકસાન મર્યાદિત રાખવું વધુ યોગ્ય માન્યું હતું.
નવેમ્બર 2021માં ખેડૂતોના એક વર્ષથી વધુ સમય સુધી ચાલેલા વિરોધ પ્રદર્શન બાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કૃષિ કાયદાઓ પરત લેવાની જાહેરાત કરી હતી. આ વિરોધ મુખ્યત્વે પંજાબ, હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના કેટલાક વિસ્તારો સુધી મર્યાદિત હતો, પરંતુ ખેડૂતો પોતાની માંગ પર અડગ રહ્યા હતા. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ આ નિર્ણયને રાષ્ટ્રીય હિત સાથે જોડ્યો હતો. જાણકારોનું માનવું હતું કે તેમનો સંકેત સરહદી રાજ્ય પંજાબની સંવેદનશીલ પરિસ્થિતિ તરફ હતો.
વિપક્ષને શ્રેય આપ્યો નહીં
ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને પોતાના પત્રમાં જંતર-મંતર ખાતે થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, પરંતુ કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળના વિપક્ષના વિરોધનો ઉલ્લેખ કર્યો નહોતો. જ્યારે વિપક્ષના વિરોધને કારણે સંસદના ચોમાસુ સત્રનું કામકાજ પ્રભાવિત થયું હતું. પત્ર પરથી એવું લાગતું હતું કે તેમનો હેતુ ભાજપના રાજકીય વિરોધીઓને કોઈ શ્રેય ન આપવાનો હતો, જ્યારે સીજેપીને માન્યતા આપવાનો હતો, જેને ચૂંટણીની દૃષ્ટિએ કોઈ મોટો પડકાર માનવામાં આવતો નથી.
મંત્રીએ જણાવી અંદરની વાત
ભાજપના એક વરિષ્ઠ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આંદોલન દરમિયાન હિંસાની આશંકા વધી રહી હતી અને કોઈપણ અપ્રિય ઘટનાની જવાબદારી સરકાર પર આવવાની હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે આ મુદ્દો વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના પરિવારો સાથે જોડાયેલો હોવાથી સરકારે કઠોર નિર્ણય લેવો પડ્યો હતો.
રાજકીય જાણકારોનું માનવું છે કે ભાજપે નુકસાન વધે તે પહેલાં પરિસ્થિતિને નિયંત્રણમાં લેવા માટે વ્યૂહરચના અપનાવી હતી. આ પહેલાં 2021માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ લાંબા ખેડૂત આંદોલન બાદ કૃષિ કાયદાઓ પરત લેવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
