Nandan Nilekani: ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને રાજીનામું આપ્યા બાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દેશમાં શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં સુધારો અને પરીક્ષાઓમાં થયેલી અનિયમિતતાઓ અંગે વ્યાપક સ્તરે સૂચનો આપવા માટે એક હાઇ પાવર્ડ ટાસ્ક ફોર્સ બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે, જેની કમાન ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રના જાણીતા દિગ્ગજ નંદન નીલેકણીને સોંપવામાં આવી છે. નીલેકણી એક વખત મુખ્ય વિપક્ષી પક્ષ કોંગ્રેસની ટિકિટ પર લોકસભાની ચૂંટણી પણ લડી ચૂક્યા છે. તો પછી વડાપ્રધાન મોદીએ તેમને શું વિચાર કરીને એટલી મોટી જવાબદારી સોંપી છે?
કોંગ્રેસ તરફથી લડી ચૂક્યા છે ચૂંટણી
નંદન નીલેકણીને દુનિયા એક દિગ્ગજ ટેક્નોક્રેટ તરીકે ઓળખે છે, પરંતુ તેમણે થોડા સમય માટે રાજકારણમાં પણ હાથ અજમાવ્યો હતો.
2014ની લોકસભા ચૂંટણીમાં નંદન નીલેકણી બેંગલુરુ સાઉથ બેઠક પરથી કોંગ્રેસના ઉમેદવાર હતા.
પરંતુ અહીં તેમને ભાજપના દિગ્ગજ સ્વર્ગસ્થ નેતા અનંત કુમાર સામે કારમી હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.
આધાર મેન તરીકે ઓળખ
ભારતમાં નંદન નીલેકણીને સૌથી મોટી ઓળખ ‘આધાર’ના કારણે મળી છે.
2009માં તેઓ ઇન્ફોસિસથી અલગ થયા બાદ યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઑફ ઇન્ડિયા (UIDAI) ના ચેરમેન બનાવાયા હતા અને તેમને કેબિનેટ મંત્રીનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો.
આ ભૂમિકામાં તેમણે માત્ર ‘આધાર’ની રૂપરેખા જ તૈયાર કરી નહોતી, પરંતુ તેનો અમલ પણ કર્યો હતો, જેના કારણે 100 કરોડથી વધુ લોકોને ડિજિટલ ઓળખ મળી.
યુપીઆઇના વિકાસમાં મોટી ભૂમિકા
નંદન નીલેકણી મોદી સરકારની નીતિઓ સાથે પણ જોડાયેલા રહ્યા છે.
તેઓ તે ફ્રેમવર્કમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી ચૂક્યા છે, જેના આધારે દેશમાં યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) વિકસિત થયું.
UPI એ ભારતને ડિજિટલ પેમેન્ટ ક્ષેત્રમાં દુનિયાનું ગેમચેન્જર બનાવી દીધું.
UPI આજે દેશનું સૌથી સફળ ટેક્નોલોજી એક્સપોર્ટ બની ચૂક્યું છે અને દુનિયાના ઓછામાં ઓછા 9 દેશોમાં તેનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
UPI એ અમેરિકાના માસ્ટરકાર્ડ અને વિઝાના પ્રભાવને પણ સંપૂર્ણપણે ફીકો પાડી દીધો છે.
2019માં નીલેકણીએ રિઝર્વ બેંકની તે સમિતિનું પણ નેતૃત્વ કર્યું હતું, જેણે દેશના ખૂણે-ખૂણે ડિજિટલ પેમેન્ટને વધુ સુલભ બનાવવામાં મદદ કરી હતી.
જાન્યુઆરી 2023માં નંદન નીલેકણી જી20ના ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફોર ઇકોનોમિક ટ્રાન્સફોર્મેશન, ફાઇનાન્સિયલ ઇન્ક્લૂઝન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ટાસ્ક ફોર્સના પણ કો-ચેર બનાવાયા હતા.
સુપ્રીમ કોર્ટની એઆઇ સમિતિમાં ભૂમિકા
ગયા વર્ષે એટલે કે 2025માં નંદન નીલેકણીને સુપ્રીમ કોર્ટની આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સમિતિમાં એક નિષ્ણાત તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
ન્યાયપાલિકામાં AI ના ઉપયોગમાં મદદ કરવા માટે આ સમિતિની રચના કરવામાં આવી હતી.
તે ઉપરાંત તેઓ ભારતના ઊર્જા ક્ષેત્ર માટે ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તૈયાર કરવા માટે એનર્જી સ્ટેક ટાસ્ક ફોર્સના ચીફ મેન્ટર પણ બનાવાયા હતા.
વડાપ્રધાન મોદીએ ટાસ્ક ફોર્સ માટે કેમ પસંદ કર્યા
વડાપ્રધાન મોદીએ આ હાઇ પાવર્ડ ટાસ્ક ફોર્સની રચના સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં થયેલી ગડબડ વચ્ચે શિક્ષણ સુધારા માટે વ્યાપક સૂચનો આપવા માટે કરી છે.
નંદન નીલેકણીનો આવા પ્રકારની સમિતિઓ સાથે પણ જૂનો સંબંધ રહ્યો છે.
સ્ટાફ સિલેક્શન કમિશન (SSC) ની પરીક્ષામાં થયેલી અનિયમિતતાઓની તપાસ માટે 2018-19 દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ જી.એસ. સિંઘવીના નેતૃત્વમાં સાત સભ્યોની સમિતિ બનાવી હતી, જેમાં નંદન નીલેકણી પણ સામેલ હતા.
વડાપ્રધાન મોદીને આશા છે કે જો નંદન નીલેકણી આ હાઇ પાવર્ડ ટાસ્ક ફોર્સનું નેતૃત્વ કરશે તો વિદ્યાર્થીઓમાં પરીક્ષાઓ પ્રત્યેનો વિશ્વાસ ફરી સ્થાપિત કરવામાં મદદ મળશે.
ઇન્ફોસિસના કો-ફાઉન્ડરને ખબર છે કે કોઈપણ મોટા પ્રોજેક્ટમાં ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરી શકાય.
દ ટ્રિબ્યુને એક અહેવાલમાં એક અધિકૃત સૂત્રના હવાલાથી લખ્યું છે—
પરીક્ષા સુધારો સરકાર માટે કોઈ સામાન્ય સુધારો નથી. તેમાં ખૂબ મોટા સંસ્થાકીય ફેરફારો સામેલ હોય છે. આથી જ સમજાય છે કે વડાપ્રધાન મોદીએ પરીક્ષા સુધારાનું નેતૃત્વ કરવા અને વ્યવસ્થા પ્રત્યે લોકોનો વિશ્વાસ ફરી સ્થાપિત કરવા માટે શ્રેષ્ઠ નિષ્ણાતને કેમ સામેલ કર્યા છે.
– અધિકૃત સૂત્ર
