Corrosion Loss India: દુનિયાની મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં ભારત સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંથી એક છે. પરંતુ દેશની અર્થવ્યવસ્થા પર એવો એક ‘કાટ’ લાગ્યો છે, જે દર વર્ષે અંદાજે ₹14 લાખ કરોડનું નુકસાન પહોંચાડી રહ્યો છે. જો આ કાટને અટકાવવામાં આવે તો દેશના GDPમાં લગભગ 1.5% સુધીનો વધારો થઈ શકે છે. તેના કારણે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના જાળવણી ખર્ચમાં વધારો થાય છે, રાષ્ટ્રીય સંપત્તિઓની ઉત્પાદકતા ઘટે છે, સરકારી ખજાના પર ભાર વધે છે તેમજ જાહેર સુરક્ષા, સ્થિરતા અને સંસાધનોના કાર્યક્ષમ ઉપયોગ પર પણ અસર પડે છે.
નોમુરા રિપોર્ટમાં મોટો ખુલાસો
નોમુરાની એક રિપોર્ટ અનુસાર કોરોશન (Corrosion) ના કારણે ભારતને દર વર્ષે અંદાજે ₹14 લાખ કરોડનું નુકસાન થાય છે, જે દેશના GDPના લગભગ 4.3% જેટલું છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે કાટના કારણે પુલો, હાઇવે, રેલવે, બંદરો, પાવર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ઇમારતો અને ઔદ્યોગિક સંપત્તિઓ સમય પહેલાં જ ખરાબ થઈ જાય છે.
સૌથી વધુ જોખમ કયા ક્ષેત્રને?
આ રિપોર્ટમાં અંદાજ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે કે કાટની સૌથી વધુ અસર પાવર જનરેશન અને ટ્રાન્સમિશન સેક્ટર પર પડે છે. ત્યારબાદ ટેલિકોમ, ઓટોમોટિવ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રેલવેનો ક્રમ આવે છે. ભારતમાં કાટથી થતો ખર્ચ વૈશ્વિક સરેરાશ કરતાં વધુ છે અને જંગ લાગવાનો જોખમ પણ વધારે છે. આ એક વધતું મેક્રો-ઇકોનોમિક રિસ્ક હોવાનું રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે. ભવિષ્યમાં તેની GDP પર પણ નોંધપાત્ર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.
રિપોર્ટ મુજબ કાટના કારણે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જાળવણી અને તેને બદલવા માટે સરકારનો ખર્ચ વધી જાય છે. તેની સાથે રાષ્ટ્રીય સંપત્તિઓની ઉત્પાદકતા ઘટે છે, સરકારી ખજાના પર ભાર વધે છે તેમજ જાહેર સુરક્ષા, સ્થિરતા અને સંસાધનોના અસરકારક ઉપયોગ પર અસર પડે છે. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે જો કાટથી બચાવ માટે અસરકારક પગલાં લેવામાં આવે તો દેશના GDPમાં 1.5% સુધીનો વધારો શક્ય છે.
કાટથી થતું અંદાજિત નુકસાન
| ક્ષેત્ર | નુકસાન (₹ કરોડ) | GDP પર અસર (%) |
|---|---|---|
| ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર | 1,41,657 | 2.9 |
| રેલવે | 23,788 | 2.8 |
| ટેલિકોમ | 38,320 | 3.8 |
| પાવર | 53,860 | 10.1 |
| ઓટોમોટિવ | 87,098 | 3.0 |
અમેરિકા અને જાપાન પાસેથી શું શીખી શકાય?
રિપોર્ટમાં અમેરિકા અને જાપાનનું ઉદાહરણ આપતાં જણાવાયું છે કે ઘણા વિકસિત દેશો પર્યાવરણને ધ્યાનમાં રાખીને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું વર્ગીકરણ કરે છે અને તે મુજબ કાટથી બચાવ માટે અલગ-અલગ ધોરણો નક્કી કરે છે. જ્યારે ભારતમાં વિવિધ પ્રકારની હવામાન પરિસ્થિતિ હોવા છતાં મોટાભાગે એકસરખા નિયમોનો જ અમલ કરવામાં આવે છે.
રિપોર્ટમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે ચોમાસા દરમિયાન ભેજ અને ખારાશના કારણે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઝડપથી ખરાબ થાય છે. તેથી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની મજબૂતી અને સુરક્ષા વધારવા માટે કાટથી બચાવના ઉપાયો ફરજિયાત બનાવવા, નિયમોનો કડક અમલ કરવા અને જાગૃતિ વધારવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. લાંબા સમય સુધી ટકાઉ સંપત્તિઓ માટે વૈશ્વિક ધોરણોને અનુરૂપ ભારતીય ધોરણો અપનાવવાની પણ જરૂર હોવાનું જણાવાયું છે.
ભારતમાં નિયમો હોવા છતાં અમલમાં ખામી
BIS (Bureau of Indian Standards) ના નિયમો હેઠળ કાટથી બચાવ માટેના ઉપાયો ફરજિયાત છે અને તેમાં ઇનહિબિટર તથા કોટિંગ જેવી પદ્ધતિઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. પરંતુ કઈ પરિસ્થિતિમાં કઈ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ તે સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવવામાં આવ્યું નથી. જેના કારણે ઘણા કિસ્સાઓમાં માત્ર ઔપચારિકતા પૂરતી કામગીરી થઈ જાય છે.
ખાસ કરીને જ્યાં કાટ લાગવાની સંભાવના વધુ હોય અને ભારે ટ્રાફિક રહેતો હોય તેવા વિસ્તારોમાં રસ્તાઓ અને પુલો પાણી, પ્રદૂષણ અને ભારે ભારના સતત સંપર્કમાં રહે છે. જેના કારણે તે ઝડપથી ખરાબ થાય છે. જાનહાનિ અને જાહેર સંપત્તિને નુકસાનથી બચવા માટે અસરકારક કોરોશન પ્રોટેક્શન જરૂરી છે. તેમાં ઝિંક કોટિંગ, એપોક્સી કોટિંગ, હોટ-ડિપ ગેલ્વેનાઇઝેશન અને વેધરિંગ સ્ટીલ જેવા ઉપાયોનો સમાવેશ થાય છે.
