Green India Mission: નિયંત્રક અને મહાલેખા પરીક્ષક (CAG)એ ગુરુવારે (13 ઓગસ્ટ) સંસદમાં રજૂ કરેલી રિપોર્ટ અનુસાર, ગ્રીન ઇન્ડિયા મિશન પોતાના નિર્ધારિત લક્ષ્યથી 97.57% પાછળ રહી ગયું છે. મિશન હેઠળ જ્યાં 14 લાખ હેક્ટર (1.4 મિલિયન હેક્ટર) વિસ્તારમાં વન વિસ્તાર વધારવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું હતું, ત્યાં વાસ્તવમાં માત્ર 0.03409 મિલિયન હેક્ટર વિસ્તારમાં જ વધારો કરી શકાયો.
ન્યૂ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના રિપોર્ટ અનુસાર, છેલ્લા એક દાયકામાં વનીકરણ કાર્યક્રમ પોતાના લક્ષ્યોથી ઘણો પાછળ રહેવાના મુખ્ય કારણોમાં નબળું આયોજન, નબળું સંકલન અને સતત નાણાંની અછત સામેલ છે.
CAGએ પોતાની રિપોર્ટ માટે 2015-16થી 2024-25 દરમિયાન 16 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ગ્રીન ઇન્ડિયા મિશનની તપાસ કરી. પર્યાવરણ મંત્રાલય દ્વારા સંચાલિત આ યોજનાનો હેતુ વન અને વૃક્ષ આવરણનો વિસ્તાર કરવો, પરિસ્થિતિતંત્રથી મળતી સેવાઓમાં સુધારો કરવો અને વન આધારિત આજીવિકાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું કે કાર્યક્રમ અન્ય વનીકરણ પહેલ જેવી કે CAMPA અને ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાર્યક્રમ MGNREGAની સાથે-સાથે નગર વન યોજના અને સ્કૂલ નર્સરી યોજના સહિતની યોજનાઓ સાથે સંકલનના અભાવને કારણે પ્રભાવિત થયો, જે એકબીજા સાથે સંકલિત રીતે સંચાલિત થવાને બદલે અલગ-અલગ રીતે કાર્ય કરતી રહી.
CAGએ એ પણ શોધી કાઢ્યું કે પ્રોજેક્ટ વિસ્તારોની પસંદગીમાં નીચેથી ઉપરની તરફ એટલે કે સ્થાનિક સ્તરેથી આયોજન કરવાનો અભિગમ અપનાવવામાં આવ્યો નહોતો. ઘણી વખત એવા વિસ્તારો પસંદ કરવામાં આવ્યા, જ્યાં આબોહવા સંબંધિત જોખમ ઓછું અથવા મધ્યમ હતું, જ્યારે વધુ સંવેદનશીલ વિસ્તારોને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ હતી.
ઓડિટરે મિશનના નબળા પ્રદર્શનના કારણોમાં બજેટ સંબંધિત સમસ્યાઓને પણ મુખ્ય રીતે ઉઠાવી છે.
CAG અનુસાર, યોજનાના શરૂઆતના ચાર વર્ષ માટે 12મી પંચવર્ષીય યોજના હેઠળ આર્થિક બાબતોની કેબિનેટ સમિતિ (CCEA)એ ₹2,000 કરોડના ખર્ચને મંજૂરી આપી હતી. આ ઉપરાંત રાજ્યોના હિસ્સા માટે 13મા નાણાં પંચની ગ્રાન્ટમાંથી ₹400 કરોડ ઉપલબ્ધ કરાવવાના હતા.
પરંતુ યોજનાના 2015-16થી 2024-25 સુધીના દસ વર્ષના અમલીકરણ દરમિયાન બજેટરી સહાય તરીકે માત્ર ₹1,149.14 કરોડ એટલે કે મંજૂર રકમના માત્ર 47.88 ટકા જ પ્રાપ્ત થયા.
રિપોર્ટમાં એ પણ જાણવા મળ્યું કે આઠ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ વાર્ષિક હિસાબ (Annual Accounts) તૈયાર જ કર્યા નહોતા. કેટલીક જગ્યાએ હિસાબ તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તે ઘણીવાર ઓડિટ વિના રહ્યા અથવા સહાયક રેકોર્ડની સરખામણીમાં તેમાં વિસંગતતાઓ જોવા મળી.
CAG રિપોર્ટમાં એ હકીકત પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો કે મધ્ય પ્રદેશ અને છત્તીસગઢ સિવાય કોઈપણ રાજ્યએ 2015-2025 દરમિયાન કાર્બન સિક્વેસ્ટ્રેશનનું કોઈ મૂલ્યાંકન કર્યું નહોતું.
ઓડિટમાં એ પણ સામે આવ્યું કે ચકાસણી ન કરાયેલી KML ફાઇલોનો ઉપયોગ થવાને કારણે આંકડાઓને વધારીને રજૂ કરવામાં આવ્યા અને સિદ્ધિઓ વાસ્તવિકતા કરતાં વધુ દર્શાવવામાં આવી. જ્યારે GIS વિશ્લેષણથી જાણવા મળ્યું કે જે સ્થળોના નમૂના લઈને તપાસ કરવામાં આવી હતી, તેમાંથી 70 ટકા સ્થળોએ ગ્રીન ઇન્ડિયા મિશનના કારણે કોઈ નોંધપાત્ર ફેરફાર જોવા મળ્યો નહોતો.
