Germany Free Education Reality: જર્મનીમાં ઉચ્ચ શિક્ષણને લઈને એક વાત ઘણી લોકપ્રિય છે કે અહીં મફતમાં અભ્યાસ કરાવવામાં આવે છે. તમે પણ ક્યાંક ને ક્યાંક આ જરૂર સાંભળ્યું હશે કે જર્મનીમાં ભણવા માટે પૈસા ખર્ચવા પડતા નથી, કારણ કે અહીં દરેકને મફતમાં શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. હવે આ બધું સાંભળીને મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે શું ખરેખર જર્મનીમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ મફત છે કે વિદ્યાર્થીઓએ પોતાના ખિસ્સામાંથી પૈસા પણ ખર્ચવા પડે છે? આજે આપણે આ જ પ્રશ્નોના જવાબ વિગતવાર જાણીશું.
ખરેખર, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે જર્મની ભારતીયોની પહેલી પસંદ બનતું જઈ રહ્યું છે. આંકડા પણ તેની સાક્ષી પૂરે છે. જર્મન એકેડેમિક એક્સચેન્જ સર્વિસ (DAAD)ના આંકડા અનુસાર, જર્મનીમાં 2020માં 28,905 વિદ્યાર્થીઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવી રહ્યા હતા. 2025 સુધીમાં તેમની સંખ્યા વધીને 59,419 થઈ ગઈ, એટલે કે માત્ર પાંચ વર્ષમાં જ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા બમણી થઈ ગઈ. આ સંખ્યા ઝડપથી વધી રહી છે, જે દર્શાવે છે કે આવનારા સમયમાં પણ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે જર્મની ટોચનું સ્થળ બની રહેશે.
શું ખરેખર જર્મનીમાં મફત શિક્ષણ મળે છે?
હવે આવો, સૌથી મોટા પ્રશ્નનો જવાબ જાણીએ કે શું ખરેખર જર્મનીમાં મફત શિક્ષણ મળે છે? તેનો જવાબ જાણતાં પહેલાં તમારે જાણવું જોઈએ કે જર્મનીમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ પૂરું પાડતી સંસ્થાઓ બે પ્રકારની છે, બરાબર ભારતની જેમ.
– પ્રથમ પ્રકારની સંસ્થાઓ ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ છે, જે જર્મનીનાં ઘણાં રાજ્યોમાં કાર્યરત છે. તેમાંથી કેટલીક ખાનગી વ્યક્તિઓ ચલાવે છે, જ્યારે કેટલીક ખાનગી સંસ્થાઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.
– બીજી પ્રકારની સંસ્થાઓ સરકારી એટલે કે પબ્લિક યુનિવર્સિટીઓ છે, જેને સરકાર તરફથી ભંડોળ મળે છે. પબ્લિક યુનિવર્સિટીઓનાં ઘણાં શહેરોમાં કેમ્પસ હોય છે અને અહીં મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે.
– જર્મનીમાં મફત શિક્ષણ આ જ પબ્લિક યુનિવર્સિટીઓમાં મળે છે. આ જ કારણ છે કે જ્યારે કોઈ વિદ્યાર્થીને પબ્લિક યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ મળે છે, ત્યારે તે ખુશીથી ઝૂમી ઊઠે છે, કારણ કે તેણે ટ્યુશન ફી ચૂકવવી પડતી નથી.
જોકે, પબ્લિક યુનિવર્સિટીઓમાં માત્ર ટ્યુશન ફી જ નહીં, પરંતુ સેમેસ્ટર ફી ચૂકવવી પણ જરૂરી હોય છે. આ ફી પ્રતિ સેમેસ્ટર 150 યુરોથી લઈને 450 યુરો એટલે કે ₹16,000થી ₹48,000 સુધી હોઈ શકે છે. આ રીતે જર્મનીમાં મફત શિક્ષણ મળે છે એવું કહેવું ખોટું છે. જર્મનીમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને ટ્યુશન ફી વગરનું શિક્ષણ ચોક્કસ મળે છે, કારણ કે પબ્લિક યુનિવર્સિટીઓમાં તેમની પાસેથી ટ્યુશન ફી લેવામાં આવતી નથી.
સ્ટુડન્ટ વિઝા માટે બ્લૉક અકાઉન્ટ જરૂરી
હવે જર્મનીમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ સંબંધિત બીજી એક મહત્ત્વપૂર્ણ વાત જાણીએ, જે મફત શિક્ષણ અંગેની તમારી ગેરસમજ દૂર કરશે. જર્મનીમાં અભ્યાસ દરમિયાન રહેવા અને જમવાનો ખર્ચ પણ થાય છે, જેને પહોંચી વળવા માટે ખાતામાં પૂરતા પૈસા હોવા જરૂરી છે. જર્મનીમાં સ્ટુડન્ટ વિઝા મેળવવા માટે બ્લૉક અકાઉન્ટ ખોલાવવું પડે છે, જેમાં એક નિશ્ચિત રકમ જમા કરવામાં આવે છે. આ એ વાતનો પુરાવો હોય છે કે વિદ્યાર્થી અભ્યાસ દરમિયાન રહેવા અને જમવાનો ખર્ચ આ રકમમાંથી ઉઠાવી શકશે.
2026માં જર્મન સ્ટુડન્ટ વિઝા માટે અરજી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ સામાન્ય રીતે બ્લૉક અકાઉન્ટમાં 11,904 યુરો એટલે કે આશરે ₹12.66 લાખ જમા કરાવવા પડે છે. આ કોઈ વધારાની ફી નથી, પરંતુ જર્મન સરકાર એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે વિદ્યાર્થી અહીં આવ્યા પછી સરકાર પર બોજ ન બને. આ રીતે હવે તમને સમજાઈ ગયું હશે કે જર્મનીમાં સંપૂર્ણપણે મફત શિક્ષણ જેવી કોઈ વ્યવસ્થા નથી, પરંતુ ટ્યુશન ફી વગરના શિક્ષણની વ્યવસ્થા છે. જર્મનીમાં અભ્યાસ કરવા માટે પણ તમારે લાખો રૂપિયાની જરૂર પડવાની છે.
