RBI Forex Market Intervention: ઈરાન-ઈઝરાયેલ યુદ્ધને કારણે ભારતીય રૂપિયા પર દબાણ આવી રહ્યું છે. ડોલર સામે તેમાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. રૂપિયામાં નબળાઈને જોતા ભારતીય રિઝર્વ બેંકે (RBI) કેટલાક નિર્ણયો લીધા છે. આરબીઆઈએ ઘણી બેંકો પાસેથી વિદેશી મુદ્રા (ફોરેક્સ) સોદા અને તેમની પોઝિશન સાથે જોડાયેલી વિસ્તૃત જાણકારી માંગી છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય એ જાણવાનો છે કે ક્યાંક રૂપિયાની વિરુદ્ધ મોટા પાયે સટ્ટાખોરી તો નથી થઈ રહી ને.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કેન્દ્રીય બેંકે બેંકોને સ્પોટ, ફોરવર્ડ અને ઓફશોર નોન-ડિલિવરેબલ ફોરવર્ડ (NDF) બજારમાં ગ્રાહકોના લેણદેણ સાથે જોડાયેલ ડેટા આપવા માટે કહ્યું છે. આરબીઆઈએ કહ્યું છે કે 10 મિલિયન ડોલરથી વધુના સોદા માટે બેંકોએ ગ્રાહકનું નામ અને ડોલર ખરીદવા કે વેચવાનો ઉદ્દેશ્ય પણ જણાવવો પડશે.
આ જાણકારી પણ આપવી પડશે
બેંકોએ પોતાની ઓપન પોઝિશન (જે સટ્ટાકીય પોઝિશન દર્શાવે છે) ની સાથે-સાથે ઇન્ટર-બેંક બજારમાં કુલ ખરીદી અને વેચાણની જાણકારી પણ શેર કરવી પડશે. એક સિનિયર બેંકરે જણાવ્યું કે જ્યારે આરબીઆઈ આ પ્રકારનો ડેટા માંગે છે, ત્યારે ઘણી બેંકો તેને સટ્ટાકીય પ્રવૃત્તિઓ ઘટાડવાનો સંકેત માને છે. જોકે હાલમાં કેન્દ્રીય બેંક તરફથી કોઈ સીધો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો નથી અને માત્ર જાણકારી માંગવામાં આવી છે.
રૂપિયા પર દબાણના 3 મુખ્ય કારણો
કોર્પોરેટ્સની ડોલર ખરીદી: મોટી કંપનીઓને ડર છે કે રૂપિયો વધુ નબળો પડશે. એવામાં તેઓ પોતાના જૂના બિલો ઉપરાંત ભવિષ્યની આયાત (Imports) માટે પણ ડોલર ખરીદી રહી છે.
આર્બિટ્રેજ ડીલ્સ: મલ્ટીનેશનલ કંપની (MNC) અને ખાનગી બેંકો ઓફશોર માર્કેટમાં ડોલર વેચીને સ્થાનિક બજારમાં ફોરવર્ડ ખરીદી કરી રહી છે. આનાથી સ્થાનિક બજારમાં ડોલરની મજબૂતી વધુ વધી જાય છે.
ટ્રેડિંગ પોઝિશન: બેંકો પોતાની મૂડીની ક્ષમતાના આધારે ટ્રેડિંગ પોઝિશન વધારે છે, જેનાથી પણ રૂપિયા પર દબાણ સર્જાય છે.
રૂપિયો કેટલો ઘટ્યો?
છેલ્લા ઘણા સમયથી રૂપિયામાં ઘટાડો ચાલુ છે. 6 મહિનામાં રૂપિયો અમેરિકન ડોલર સામે 88 થી ઘટીને 92 ની નજીક પહોંચી ગયો છે. શુક્રવારે તે પ્રતિ ડોલર 91.74 પર બંધ થયો હતો. રૂપિયામાં નબળાઈના આ મુખ્ય કારણો છે:
વૈશ્વિક ભૂ-રાજકીય તણાવ
ઈરાન-ઈઝરાયેલ યુદ્ધ
સોનાની વધતી આયાત
કાચા તેલની કિંમતોમાં સંભવિત વધારો
વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણ (FPI) નો નબળો પ્રવાહ
બજારમાં ઠાલવ્યા 1 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ
રૂપિયાના ઘટાડાને સંભાળવા માટે આરબીઆઈએ મોટો દાવ ખેલ્યો છે. 7 બેંકરો મુજબ આરબીઆઈએ આ અઠવાડિયે બજારમાં લગભગ 12 અબજ ડોલર (આશરે 1.10 લાખ કરોડ રૂપિયા) ઠાલવ્યા છે. બેંકરોના જણાવ્યા અનુસાર રિઝર્વ બેંકે વિદેશી મુદ્રા બજારમાં ડોલર વેચીને રૂપિયામાં ઘટાડાને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો. જોકે રિઝર્વ બેંક દ્વારા બજારમાં કેટલા રૂપિયા ઠાલવવામાં આવ્યા, તે અંગે અલગ-અલગ અંદાજ છે. રોયટર્સ મુજબ આ રકમ 9 અબજ ડોલરથી લઈને 15 અબજ ડોલરથી વધુ સુધીની હોઈ શકે છે.
