Bihar Liquor Ban Revenue Impact: બિહારમાં દારૂબંધી લાગુ થયાને ૧૦ વર્ષ વીતી ચૂક્યા છે. બિહારના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નીતીશ કુમારે (Nitish Kumar) એપ્રિલ ૨૦૧૬માં જ સંપૂર્ણ બિહારમાં આલ્કોહોલિક બેવરેજ (Alcoholic Beverage) એટલે કે લિકર (liquor) ના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો હતો. જ્યારે બિહારમાં દારૂબંધી કરવામાં આવી હતી, તેના એક વર્ષ પહેલા ત્યાં આ પેટે ૩,૧૪૨ કરોડ રૂપિયાની આવક થઈ હતી. અત્યારે બિહાર સરકારની દારૂમાંથી થતી કમાણી ભલે શૂન્ય થઈ ગઈ હોય, પરંતુ તેના પાડોશી રાજ્યોની ચાંદી છે. ત્યાં દર વર્ષે દારૂમાંથી થતી કમાણીનો રેકોર્ડ બની રહ્યો છે.
રાજ્યના રેવન્યુ કલેક્શનમાં મહત્વનો હતો દારૂ
પીઆરએસ લેજિસ્લેટિવ રિસર્ચના આંકડા અનુસાર બિહારમાં જ્યારે દારૂબંધી થઈ હતી, તેના એક વર્ષ પહેલા એટલે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૫-૧૬ દરમિયાન ત્યાં એક્સાઈઝ ડ્યુટી તરીકે ૩,૧૪૨ કરોડ રૂપિયા મળ્યા હતા. તે સમયે આ રાજ્યના ગ્રોસ સ્ટેટ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ અથવા GSDP ના લગભગ એક ટકા હતું. તે વર્ષે રાજ્યની જે કુલ કર આવક (Tax Revenue) હતી, તેમાં દારૂ પર ટેક્સ લગાવવાથી મળેલી રકમનો હિસ્સો ૧૫ ટકાથી પણ વધુ હતો. એટલે કે દારૂમાંથી થતી આવક રાજ્યના ટેક્સ કલેક્શનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહી હતી.
બિહારની દારૂબંધીથી કોને લાભ થયો
દેશમાં દારૂ બનાવતી કંપનીઓના સંગઠન કન્ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયન આલ્કોહોલિક બેવરેજ કંપનીઝ (CIABC) ના ડાયરેક્ટર જનરલ અનંત એસ. અય્યરનું કહેવું છે કે બિહાર સરકારને દારૂબંધીથી ઘણું આર્થિક નુકસાન થઈ રહ્યું છે. બિહારમાં દારૂબંધીનો લાભ તેના પાડોશી રાજ્યો ઉઠાવી રહ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે ઉત્તર પ્રદેશને જુઓ તો ત્યાં વર્ષ ૨૦૧૫-૧૬માં એક્સાઈઝ ડ્યુટીથી લગભગ ૧૧,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા મળ્યા હતા. જે વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં ૫૨,૫૭૩ કરોડ રૂપિયા અને વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં ૫૭,૭૨૨ કરોડ રૂપિયા થઈ ગયા. પશ્ચિમ બંગાળે વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં દારૂમાંથી ૨૨,૪૪૪ કરોડ રૂપિયા કમાયા હતા. નાનકડા રાજ્ય ઝારખંડે પણ વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં આનાથી ૪,૦૧૩.૫૩ કરોડ રૂપિયા કમાયા જે ઓલ ટાઈમ હાઈ છે.
દર વર્ષે ₹૨૦,૦૦૦ કરોડનું નુકસાન?
અમારા સહયોગીએ પ્રશાંત કિશોરની પાર્ટી “જન સુરાજ” ના હવાલેથી આ અંગે એક રિપોર્ટ છાપ્યો છે. આ રિપોર્ટ મુજબ બિહાર સરકારને દર વર્ષે દારૂમાંથી મળતા ટેક્સ પેટે લગભગ ૨૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે ૧૦ વર્ષ પહેલા આનાથી દર વર્ષે ૩,૧૪૨ કરોડ રૂપિયાની આવક થઈ રહી હતી. તે જ હિસાબે ગણીએ તો અત્યાર સુધી સરકારને ૩૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. આ દરમિયાન કોઈપણ રાજ્યમાં દર વર્ષે દારૂમાંથી થતી આવક વધી જાય છે. બિહારમાં પણ એવું જ થાત. અત્યારે રાજ્ય સરકારને એક્સાઈઝ ડ્યુટીથી દર વર્ષે ઓછામાં ઓછી ૨૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની તો આવક થતી જ હોત.
છત્તીસગઢથી તો વધુ જ હશે આવક
અય્યરનું કહેવું છે કે છત્તીસગઢ જેવું નાનું રાજ્ય વર્ષ ૨૦ સેવક ૨૪-૨૫માં દારૂમાંથી મળતી એક્સાઈઝ ડ્યુટી (Excise Duty) થી લગભગ ૧૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું રેવન્યુ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. બિહાર તો છત્તીસગઢથી મોટું જ છે. ત્યાં તો આ પેટે છત્તીસગઢ કરતા વધુ જ આવક હશે. એટલું જ નહીં, ઓડિશાએ પણ તે વર્ષે એક્સાઈઝ ડ્યુટીથી ૮૮૦૦ કરોડ રૂપિયા કમાયા છે.
બિહારમાં ખતમ નહીં થાય દારૂબંધી
બિહારના મુખ્યમંત્રી સમ્રાટ ચૌધરીએ બિહારમાંથી દારૂબંધી ખતમ થવાની અફવાઓને ધરાર ફગાવી દીધી છે. ગત શુક્રવારે પત્રકારો સાથેની અનૌપચારિક વાતચીતમાં ચૌધરીએ કહ્યું હતું કે નીતીશ કુમારે લાગુ કરેલા નિર્ણયને ઉલટાવવાની કોઈની હિંમત નથી. તેમના મતે નીતીશ કુમારના આ કામના વખાણ તો પીએમ મોદી પણ કરી ચૂક્યા છે.
