Corporate Loan Transparency: સામાન્ય માણસને લોન માટે કાગળોનો ઢગલો… તો કોર્પોરેટને કરોડોનું ધિરાણ કઈ તપાસના આધારે?
એક સામાન્ય માણસ બેન્કમાં લોન લેવા જાય ત્યારે આવકનો પુરાવો, બેન્ક સ્ટેટમેન્ટ, ITR, મિલકતના કાગળો, ગેરંટી, CIBIL સહિત અનેક બાબતોની તપાસ થાય છે. લોનની નાની રકમ માટે પણ તેની ચુકવણી કરવાની ક્ષમતા તપાસવામાં આવે છે.
પરંતુ જ્યારે વાત કરોડો રૂપિયાના કોર્પોરેટ ધિરાણની આવે ત્યારે સવાલ ઊભો થાય છે—આટલી મોટી રકમ આપતા પહેલાં બેન્કો કઈ રીતે નિર્ણય લે છે?
શું કંપનીની બેલેન્સશીટ, પ્રોજેક્ટની વાસ્તવિકતા, પ્રમોટરની ક્ષમતા, અગાઉના દેવા, રોકડ પ્રવાહ અને લોનના અંતિમ ઉપયોગની પૂરતી તપાસ થાય છે?
RBIના નિયમો મુજબ બેન્કોએ લોન આપતી વખતે યોગ્ય Credit Appraisal અને Due Diligence કરવાનું હોય છે. માત્ર ગીરવે કે સિક્યોરિટી રાખીને બેન્ક પોતાની તપાસની જવાબદારીમાંથી છટકી શકતી નથી.
તો પછી સવાલ એ છે કે…
👉 સામાન્ય માણસ માટે લોનની પ્રક્રિયા આટલી કડક હોય ત્યારે મોટા કોર્પોરેટ ધિરાણમાં પણ એ જ સ્તરની પારદર્શિતા અને જવાબદારી ખરેખર કેટલી જળવાય છે?
👉 લોન મંજૂર કરતી વખતે કોની ભલામણ, કઈ નાણાકીય ગણતરી અને કયા જોખમના આધારે નિર્ણય લેવાયો—આ માહિતી જાહેર કેમ ન થવી જોઈએ?
👉 જો કોઈ મોટું ધિરાણ પાછળથી NPA કે બેડ લોન બને, તો જવાબદારી માત્ર બેન્કની કે લોન લેનારની? કે નિર્ણય લેવાની સમગ્ર પ્રક્રિયાની પણ તપાસ થવી જોઈએ?
અને સૌથી મોટો સવાલ…
બેન્કનું ધિરાણ જ્યારે જાહેર ક્ષેત્રની બેન્ક સાથે જોડાયેલું હોય, ત્યારે ખરાબ લોનનો અંતિમ બોજ કોના પર આવે છે?
આ મુદ્દો માત્ર “કોઈને લોન મળી અને કોઈને ન મળી” એટલો નથી.
આ મુદ્દો છે—બેન્કિંગ વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા, જવાબદારી અને સામાન્ય ગ્રાહક તથા મોટા કોર્પોરેટ માટેના ધિરાણના ધોરણોની સમાનતા.
કારણ કે લોન કોઈ ભેટ નથી…
એ જનતાની બેન્કિંગ વ્યવસ્થામાંથી નીકળતું મોટું નાણાકીય જોખમ છે, જેની જવાબદારી પણ એટલી જ મોટી હોવી જોઈએ.
