India EU Export Tariffs: ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) વચ્ચે આ જ મહિને ટ્રેડ ડીલની જાહેરાત થવાની અપેક્ષા છે. પરંતુ તે પહેલા યુરોપે ભારતને એક ઝટકો આપ્યો છે. EU એ ભારતના કેટલાક સામાન પર એક્સપોર્ટ બેનિફિટ્સ રોકી દીધા છે. જેમાં કપડાં, ઘરેણાં, રસાયણો, પ્લાસ્ટિક, ધાતુ અને ટ્રાન્સપોર્ટના સામાનનો સમાવેશ થાય છે. આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ભારત અને EU વચ્ચે ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (FTA) પર વાતચીત અંતિમ તબક્કામાં છે. જોકે ભારત સરકારનું કહેવું છે કે આ કોઈ નવી વાત નથી, પરંતુ જૂની વ્યવસ્થાનો જ એક ભાગ છે અને તેનાથી કોઈ ખાસ ફરક પડશે નહીં.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ નિર્ણયથી ભારતીય નિકાસકારોને પહેલા ટેરિફ પર જે આશરે ૨૦% નો ફાયદો મળતો હતો તે હવે ખતમ થઈ ગયો છે. સાથે જ ૧ જાન્યુઆરીથી EU ની ‘કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકેનિઝમ’ (CBAM) પણ લાગુ થઈ ગઈ છે. EU એ ભારત માટે ‘જનરલાઈઝ્ડ સ્કીમ ઓફ પ્રિફરન્સિસ’ (GSP) ના ફાયદા રોકી દીધા છે. આનો અર્થ એ છે કે ૧ જાન્યુઆરીથી આ ભારતીય વસ્તુઓ પર EU માં વધુ ટેરિફ લાગશે.
શું છે જીએસપી (GSP)?
GSP એક એવી સ્કીમ છે જેના હેઠળ વિકસિત દેશો વિકાસશીલ દેશોના સામાન પર ઓછો ટેરિફ લગાવે છે જેથી તેમની નિકાસને વેગ મળી શકે. હવે આ સ્કીમ હેઠળ માત્ર આશરે ૧૩% ભારતીય નિકાસને જ ફાયદો મળશે. જેમાં ખેતી અને ચામડાની વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયે જણાવ્યું કે ૨૦૧૬ થી EU ધીરે-ધીરે ભારતના અનેક સામાન પર GSP બેનિફિટ્સ ઘટાડતું રહ્યું છે. આ કારણે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ માં ભારતથી EU ને થતી કુલ નિકાસનો લગભગ ૪૭% (૩૫.૬ અબજ ડોલર) હિસ્સો GSP ના ફાયદાના દાયરાની બહાર થઈ ગયો છે. માત્ર ૫૩% નિકાસ (૪૦.૨ અબજ ડોલરની) જ હજુ પણ GSP હેઠળ આવે છે.
GSP હેઠળ ભારતને મળતા ટેરિફ બેનિફિટ્સ વર્ષ ૨૦૧૬ માં ખનીજ, રસાયણ, કાપડ, ધાતુ અને ટ્રાન્સપોર્ટના સામાન માટે રોકવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૧૯ માં તેમાં ટ્રાન્સપોર્ટની કેટલીક વધુ વસ્તુઓ ઉમેરવામાં આવી. ૨૦૨૩ માં તો આ યાદી ઘણી વધી ગઈ. જેમાં રસાયણ, પ્લાસ્ટિક, ચામડું, કાપડ, પથ્થર અને કાચની પ્રોડક્ટ્સ, કિંમતી ધાતુઓ, સામાન્ય ધાતુઓ, મશીનરી, વીજળીના ઉપકરણો અને રેલ ટ્રાન્સપોર્ટ સામેલ થઈ ગયા.
કોને થશે ફાયદો?
મંત્રાલયે એ પણ જણાવ્યું કે ૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૫ ના રોજ જાહેર કરાયેલા નિયમો અનુસાર આ જ યાદી લંબાવવામાં આવી છે. ૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ થી ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૮ સુધી આ સામાન પર GSP હેઠળ મળતા ટેરિફ બેનિફિટ્સ સસ્પેન્ડ રહેશે. ઉદાહરણ તરીકે કપડાની પ્રોડક્ટ પર પહેલા ૧૨% ટેક્સ લાગતો હતો, પરંતુ GSP હેઠળ તેને માત્ર ૯.૬% જ આપવો પડતો હતો. હવે GSP નો ફાયદો ખતમ થવાથી નિકાસકારોએ પૂરી ૧૨% ‘મોસ્ટ ફેવર્ડ નેશન’ (MFN) ડ્યુટી આપવી પડશે.
ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન એક્સપોર્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન (FIEO) ના ડાયરેક્ટર જનરલ અજય સહાયે જણાવ્યું કે, “EU દ્વારા ભારતીય નિકાસના લગભગ ૮૭% પર GSP ફાયદા પાછા ખેંચવાથી સરેરાશ ૨૦% નો ટેરિફ બેનિફિટ ખતમ થઈ ગયો છે. આનાથી મોટાભાગની વસ્તુઓ EU માં પૂરી MFN ડ્યુટી પર વેચવી પડશે.” તેમણે કહ્યું કે આનાથી ભારતીય નિકાસકારોની કિંમત સ્પર્ધાત્મકતા ખાસ કરીને બાંગ્લાદેશ અને વિયેતનામ જેવા દેશોની સરખામણીમાં નબળી પડી છે. આ દેશોને હજુ પણ પ્રેફરન્શિયલ એક્સેસનો ફાયદો મળી રહ્યો છે.
