CBSE 3 Language Formula: સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) નો નવો કરિક્યુલમ ધોરણ 6 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે 3 ભાષાઓનો એક નવો ફોર્મ્યુલા લાવ્યો છે. ધોરણ 6 થી હવે ત્રણ ભાષાઓમાંથી બે ભારતીય ભાષાઓ ભણવી જરૂરી રહેશે. નેશનલ એજ્યુકેશન પોલિસી (NEP) હેઠળ શૈક્ષણિક સત્ર 2026-27 થી સીબીએસઈનો આ નિર્ણય શાળા શિક્ષણમાં મોટો ફેરફાર લાવશે. જોકે, બીજી ભારતીય ભાષા કઈ હશે, તે કેવી રીતે નક્કી થશે? બોર્ડે આ શાળાઓ પર છોડ્યું છે.
CBSE નો R ફોર્મ્યુલા
સીબીએસઈ બોર્ડ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી ભાષાઓની નવી સિસ્ટમ મુજબ, ધોરણ 6 ના બાળકો હવે ત્રણ ભાષાઓમાં બે ભારતીય ભાષાઓ ભણશે. લેંગ્વેજ સબ્જેક્ટને R1 (પ્રાથમિક ભાષા), R2 (બીજી ભાષા) અને R3 (ત્રીજી ભાષા) માં વહેંચવામાં આવ્યા છે. નિયમ મુજબ, ત્રણમાંથી ઓછામાં ઓછી બે ભાષાઓ ભારતીય ભાષાઓ હોવી અનિવાર્ય રહેશે.
શાળાઓમાં અંગ્રેજીની અનિવાર્યતા ખતમ?
સીબીએસઈ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા ત્રણ લેંગ્વેજ ફોર્મ્યુલામાં બે ભારતીય ભાષાઓ ભણવી અનિવાર્ય છે, જ્યારે અંગ્રેજી ભાષાને વિદેશી ભાષાના ઓપ્શનમાં સામેલ કરી છે. એટલે કે હવે વિદ્યાર્થીઓ બે ભારતીય ભાષાઓ ઉપરાંત ત્રીજી ભાષા તરીકે અંગ્રેજી પસંદ કરી શકે છે અને નહીં પણ. ત્રીજી ભાષાના પુસ્તકો આ વર્ષે ધોરણ 6 માં શરૂ કરવામાં આવશે. બીજું, હવે ત્રીજી ભાષામાં અંગ્રેજી અથવા કોઈ ફોરેન લેંગ્વેજનો ઓપ્શન હશે. અંગ્રેજીની સાથે કોઈ વિદેશી ભાષા પસંદ કરવાનો ઓપ્શન પણ નહીં હોય.
વર્ષ 2031 માં ધોરણ 10 ના વિદ્યાર્થીઓ સાથે આખી 3-લેંગ્વેજ સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે લાગુ થઈ જશે. NEP 2020 માં એવી ભલામણ કરવામાં આવી છે કે વિદ્યાર્થીઓ ધોરણ 10 સુધી ત્રણ ભાષાઓ શીખે, જ્યારે અત્યારે જે સિસ્ટમ ચાલી રહી છે, તેમાં તેઓ બે ભાષાઓ ભણે છે.
ત્રીજી ભાષા સંસ્કૃત કે મળશે ઓપ્શન્સ?
અત્યારે જે સિસ્ટમ છે, તે હેઠળ ત્રણ લેંગ્વેજમાં મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓ અંગ્રેજી, હિન્દી અને ત્રીજી ભાષામાં સંસ્કૃત, જર્મન, ફ્રેન્ચ, મેન્ડરિન કે અન્ય કોઈ વિદેશી ભાષામાંથી એક લે છે. શાળાઓનું માનવું છે કે બોર્ડની નવી પહેલ સારી છે, પરંતુ બીજી ભારતીય ભાષા કઈ હોય, તે પ્રશ્ન બનશે.
દિલ્હીની માઉન્ટ આબુ પબ્લિક સ્કૂલના પ્રિન્સિપાલ જ્યોતિ અરોરા કહે છે, દિલ્હી ‘મિની ઇન્ડિયા’ છે, તો હિન્દી સિવાય બીજી ભાષા નક્કી કરવી મુશ્કેલ હશે. સાથે જ, જો અમે બીજી ભારતીય ભાષામાં વધુ ઓપ્શન આપીએ તો અમારે તે બધાના ટીચર્સ પણ રાખવા પડશે. તેથી મોટાભાગની શાળાઓમાં સંસ્કૃત જ બીજી ભારતીય ભાષા બની જશે. આનાથી વિદેશી ભાષાઓ હવે પાછળ રહેશે કારણ કે જો ફોરેન લેંગ્વેજમાં ઇંગ્લિશનો ઓપ્શન આપવામાં આવે તો બધા ઇંગ્લિશ જ લેશે.
ITL સ્કૂલના પ્રિન્સિપાલ સુધા આચાર્ય કહે છે કે તેમણે હિન્દી, ઇંગ્લિશ, સંસ્કૃત ઉપરાંત ચોથી ભાષા તરીકે દેશના ચાર ખૂણેથી ચાર પ્રાદેશિક ભાષાઓ – પંજાબી, અસમી/બંગાળી, તમિલ-તેલુગુ અને મરાઠીનો ઓપ્શન આપવાનું વિચાર્યું છે, જેના માટે ઇન્ટરનલ ગ્રેડ ઓપ્શન છે. શાળાઓનું કહેવું છે કે આ સિસ્ટમ તે રાજ્યોમાં સારી રીતે ચાલશે જ્યાં એક કે બે પ્રાદેશિક ભાષાઓ મુખ્યત્વે બોલાય છે, જેમ કે ગુજરાતમાં ગુજરાતી કે મહારાષ્ટ્રમાં મરાઠી.
