પાઇલટ બનવાનું સપનું જોઈ રહ્યા છો? જાણો ભારતમાં Commercial Pilot બનવાની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા, સમય અને ખર્ચ
Commercial Pilot: આકાશમાં ઉડતા વિમાનને જોઈને પાઇલટ બનવાનું સપનું ઘણા યુવાનોનું હોય છે, પરંતુ આ કરિયર માત્ર રોમાંચ અને દુનિયા ફરવા સુધી સીમિત નથી. એક પાઇલટ પર વિમાનમાં બેઠેલા સેંકડો મુસાફરોની સુરક્ષાની જવાબદારી પણ હોય છે. ભારતીય પાઇલટ સ્મિત મચ્છારની કહાની તેનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ છે. તાજેતરમાં ફ્લાયદુબઈની ફ્લાઇટમાં કો-પાઇલટ સાથે થયેલી ઝપાઝપી દરમિયાન સ્મિત મચ્છાર પર છરીથી જીવલેણ હુમલો થયો હતો. જોકે, છરી વાગવાથી ઘાયલ થયા હોવા છતાં તેમણે પરિસ્થિતિ સંભાળવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી અને વિમાનમાં સવાર 174 મુસાફરોનો જીવ બચાવવામાં મદદ કરી. આ ઘટના જણાવે છે કે પાઇલટ બનવા માટે વિમાન ઉડાવવાની સ્કિલ સાથે મુશ્કેલ સમયે યોગ્ય નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા પણ જરૂરી હોય છે.
ભારતમાં કમર્શિયલ પાઇલટ કેવી રીતે બનવું?
ભારતમાં કમર્શિયલ પાઇલટ બનવા માટે ઉમેદવારે ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઑફ સિવિલ એવિએશન એટલે કે DGCA પાસેથી Commercial Pilot Licence (CPL) મેળવવું પડે છે. તેના માટે 12મા ધોરણમાં ફિઝિક્સ અને મેથ્સ વિષય હોવા જરૂરી છે. ત્યારબાદ ઉમેદવારે DGCAની Class 2 અને Class 1 મેડિકલ ટેસ્ટ પાસ કરવી પડે છે. મેડિકલ ફિટનેસ પૂર્ણ થયા બાદ DGCA દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત ફ્લાઇંગ સ્કૂલમાં પ્રવેશ લઈ શકાય છે.
ફ્લાઇંગ સ્કૂલમાં ઉમેદવારને વિમાન ઉડાવવાની તાલીમ આપવામાં આવે છે. CPL મેળવવા માટે સામાન્ય રીતે ઓછામાં ઓછા 200 કલાકની ફ્લાઇટ ટ્રેનિંગ પૂર્ણ કરવી પડે છે. તેની સાથે DGCAની થિયરી પરીક્ષાઓ અને ફ્લાઇટ સ્કિલ ટેસ્ટ પણ પાસ કરવા પડે છે. આ તમામ જરૂરી તબક્કા પૂર્ણ કર્યા બાદ ઉમેદવાર કમર્શિયલ પાઇલટ તરીકે કરિયર શરૂ કરવાની દિશામાં આગળ વધી શકે છે.
પાઇલટ બનવામાં કેટલો સમય લાગે છે?
કમર્શિયલ પાઇલટ બનવાની સંપૂર્ણ ટ્રેનિંગ સામાન્ય રીતે લગભગ 18થી 24 મહિનામાં પૂર્ણ થઈ શકે છે. જોકે, આ સમય દરેક ઉમેદવાર માટે એકસરખો હોતો નથી. હવામાન, વિમાનની ઉપલબ્ધતા, ફ્લાઇંગ સ્કૂલનું શેડ્યૂલ અને ટ્રેનિંગની ઝડપ જેવી બાબતોને કારણે તેમાં વધુ સમય પણ લાગી શકે છે.
પાઇલટ ટ્રેનિંગમાં કેટલો ખર્ચ થાય છે?
પાઇલટ બનવાની ટ્રેનિંગ ખૂબ મોંઘી હોય છે, કારણ કે તેમાં વિમાન, એવિએશન ફ્યુઅલ, ઇન્સ્ટ્રક્ટર, સિમ્યુલેટર અને અન્ય તકનીકી સંસાધનો પર ખર્ચ થાય છે. ઉપલબ્ધ અંદાજ મુજબ, માત્ર CPL ફ્લાઇંગ ટ્રેનિંગનો ખર્ચ લગભગ 35 લાખથી 55 લાખ રૂપિયા સુધી થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત ગ્રાઉન્ડ સ્કૂલની ફી લગભગ 1.5 લાખથી 4 લાખ રૂપિયા સુધી થઈ શકે છે.
DGCAની પરીક્ષાઓ અને લાઇસન્સિંગ પર લગભગ 50 હજારથી 1.5 લાખ રૂપિયા સુધી ખર્ચ થઈ શકે છે, જ્યારે મેડિકલ ટેસ્ટનો ખર્ચ લગભગ 10 હજારથી 50 હજાર રૂપિયા સુધી જણાવવામાં આવે છે. જો ઉમેદવાર મલ્ટી-એન્જિન રેટિંગ લેવા માંગે છે, તો તેમાં લગભગ 3 લાખથી 8 લાખ રૂપિયા વધુ લાગી શકે છે. જ્યારે Airbus અથવા Boeing જેવા વિમાનો માટે Type Ratingનો ખર્ચ લગભગ 12 લાખથી 25 લાખ રૂપિયા અથવા તેનાથી વધુ થઈ શકે છે. આ રીતે વધારાની ટ્રેનિંગનો સમાવેશ કરવા પર પાઇલટ બનવાનો કુલ ખર્ચ ઘણો વધી શકે છે. ઘણા ઉમેદવારો આ ખર્ચ માટે એજ્યુકેશન લોન અથવા એરલાઇન કેડેટ પાઇલટ પ્રોગ્રામનો સહારો લે છે.
કમર્શિયલ પાઇલટનો કેટલો પગાર હોય છે?
પાઇલટનો પગાર તેના અનુભવ, પદ, એરલાઇન, વિમાન અને ઉડાડવામાં આવતા રૂટ પર આધાર રાખે છે. કરિયરની શરૂઆતમાં Junior First Officer તરીકે લગભગ 1.5 લાખથી 3.5 લાખ રૂપિયા પ્રતિ મહિને કમાણી થઈ શકે છે. જ્યારે અનુભવ વધવાની સાથે First Officerનો માસિક પગાર લગભગ 2.5 લાખથી 4.5 લાખ રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે.
ત્યારબાદ Senior First Officerના પદ પર પાઇલટ લગભગ 4 લાખથી 6 લાખ રૂપિયા પ્રતિ મહિને કમાઈ શકે છે. જ્યારે અનુભવ અને જરૂરી ફ્લાઇંગ કલાકો પૂર્ણ થયા બાદ Airline Captain બનવા પર માસિક કમાણી લગભગ 6 લાખથી 10 લાખ રૂપિયા સુધી થઈ શકે છે. જ્યારે International Captain તરીકે અનુભવી પાઇલટોની કમાણી 10 લાખથી 15 લાખ રૂપિયા અથવા તેનાથી વધુ પ્રતિ મહિને પહોંચી શકે છે. આ ઉપરાંત, સિનિયર અને અનુભવી પાઇલટ વાર્ષિક 1 કરોડ રૂપિયાથી વધુ પણ કમાઈ શકે છે.
ભારતમાં વધી રહી છે પાઇલટોની માંગ
ભારતમાં હવાઈ મુસાફરીનું બજાર ઝડપથી વધી રહ્યું છે. એરલાઇન્સ નવા વિમાન પોતાના કાફલામાં સામેલ કરી રહી છે અને સ્થાનિક તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય રૂટ પણ વધી રહ્યા છે. દેશમાં નવા એરપોર્ટનો વિકાસ, મુસાફરોની વધતી સંખ્યા અને પ્રાદેશિક હવાઈ કનેક્ટિવિટીને પ્રોત્સાહન આપતી યોજનાઓને કારણે આવનારા વર્ષોમાં પાઇલટોની જરૂરિયાત વધી શકે છે.
જોકે, આ કરિયરમાં માત્ર સારો પગાર જ ન જોવો જોઈએ. પાઇલટ બનવા માટે મેડિકલ ફિટનેસ, મોંઘી ટ્રેનિંગ, સતત શીખવાની આદત અને મોટી જવાબદારી ઉઠાવવાની ક્ષમતા જરૂરી હોય છે. સ્મિત મચ્છારની ઘટના પણ દર્શાવે છે કે એક કમર્શિયલ પાઇલટનું કામ માત્ર વિમાન ઉડાવવાનું નથી, પરંતુ કટોકટીની સ્થિતિમાં શાંત રહીને મુસાફરોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી પણ તેની મોટી જવાબદારી છે.
