Loktak Lake Manipur: ભારત વિવિધતાઓથી ભરેલો દેશ છે. અહીંની પ્રસિદ્ધ વસ્તુઓને વિશ્વભરમાં ઓળખ મળી છે. જોકે, ભાગ્યે જ તમે જાણતા હશો કે મીઠા પાણીનું સૌથી મોટું સરોવર ભારતમાં છે, જ્યાં માનવ વસ્તી ઘર બનાવીને રહે છે. આ સરોવરને ભારત જ નહીં પરંતુ દક્ષિણ એશિયાનું સૌથી મોટું મીઠા પાણીનું સરોવર કહેવામાં આવે છે. આ સરોવર વરસાદની મોસમમાં વધુ વિસ્તાર આવરી લે છે. આનાથી જોડાયેલા તથ્યો GK (સામાન્ય જ્ઞાન) ના દૃષ્ટિકોણથી પણ મહત્વપૂર્ણ છે, તેથી અહીં ભારતના સૌથી મીઠા પાણીના સરોવર વિશે જાણીએ.
મીઠા પાણીના સૌથી મોટા સરોવરનું નામ શું છે?
indianculture.gov.in મુજબ, મણિપુરમાં આવેલું લોકતક સરોવર (Loktak Lake) દક્ષિણ એશિયાનું સૌથી મોટું મીઠા પાણીનું સરોવર છે. તે ૨૫૦ ચોરસ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલું છે. વરસાદની મોસમમાં તે ૫૦૦ ચોરસ કિલોમીટર સુધીનો વિસ્તાર આવરી લે છે. લોકતક સરોવરમાં જૈવવિવિધતા ખૂબ જ વધારે છે. આ સરોવર સાંસ્કૃતિક રીતે પણ મહત્વનું છે, જે સ્થાનિક નૃત્યો, તહેવારો અને પરંપરાઓને પ્રેરિત કરે છે. લોકતક સરોવર પ્રકૃતિ, વન્યજીવન અને માનવ જીવનનો એક અનોખો સંગમ છે.
લોકતક સરોવર પર માનવ વસ્તીનું જીવન
લોકતક સરોવર પર માનવ વસ્તીનું જીવન એક અલગ જ સ્વરૂપે જોવા મળે છે. અહીં લોકોએ ઘર બનાવ્યા છે. સ્થાનિક લોકો વાંસની નાની-નાની ઝૂંપડીઓમાં રહે છે. ભીની ‘ફુમડીઓ’ પર વાંસના થાંભલા અને લાકડાના પાટિયા બિછાવવામાં આવે છે જેથી તેના પર સરળતાથી ચાલી શકાય. સરોવરની બહાર જવા કે ફરવા માટે લાંબી અને પાતળી નૌકાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. માછીમારી સ્થાનિક લોકોના ખોરાકનો મોટો ભાગ છે. એવું કહેવાય છે કે અહીં લોકો તરતા ટાપુઓ પર રહે છે.
લોકતક સરોવર શાના માટે પ્રસિદ્ધ છે?
લોકતક સરોવર તેની ‘ફુમડીઝ’ (તરતા ટાપુઓનો સમૂહ) માટે પ્રસિદ્ધ છે. ફુમડીઝ એ છોડ, માટી અને ઓર્ગેનિક પદાર્થોથી બનેલા તરતા ટાપુઓ છે. આ ફુમડીઝ પાણી પર તરે છે કારણ કે તે હલકા હોય છે. કેટલાક વિસ્તારો એટલા જાડા હોય છે કે તેના પર માનવ વસાહતો વસી શકે છે અને તેનો ઉપયોગ માછીમારી તથા ખેતી માટે કરવામાં આવે છે. સરોવરનો દક્ષિણ ભાગ રામસર વેટલેન્ડ તરીકે સુરક્ષિત છે.
લોકતક સરોવર સાથે જોડાયેલા ફેક્ટ્સ
લોકતક સરોવર દક્ષિણ એશિયાનું સૌથી મોટું મીઠા પાણીનું સરોવર છે.
આ સરોવર વરસાદની મોસમમાં ૫૦૦ ચોરસ કિલોમીટર સુધી ફેલાઈ જાય છે.
લોકતક સરોવર ફુમડીઝ માટે જાણીતું છે, જે વનસ્પતિ અને માટીથી બનેલા અનોખા તરતા ટાપુઓ છે.
કેઇબુલ લામજાઓ નેશનલ પાર્ક, જે વિશ્વનો એકમાત્ર તરતો નેશનલ પાર્ક છે, તે આ જ સરોવર પર આવેલો છે.
લુપ્તપ્રાય ‘સંગાઈ હરણ’, જેને ‘નાચતું હરણ’ પણ કહેવામાં આવે છે, તે આ જ તરતા પાર્કમાં રહે છે.
સ્થાનિક લોકો ફુમડીઝ પર બનેલી વાંસની ઝૂંપડીઓમાં રહે છે.
માછીમારી સ્થાનિક સમુદાયની આજીવિકાનો મોટો ભાગ છે.
લોકતક સરોવર અને સંગાઈ મહોત્સવનું જોડાણ
લોકતક સરોવર સ્થાનિક કલા, સંગીત અને નૃત્યને પ્રેરિત કરે છે. મશહૂર ‘ખંબા થોઈબી’ નૃત્ય સરોવર સાથે જોડાયેલી પૌરાણિક કથા માટે જાણીતું છે. નાચતા હરણના નામ પર ‘સંગાઈ મહોત્સવ’ દર વર્ષે મણિપુરની સંસ્કૃતિ, ખાનપાન અને પરંપરાઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઉજવવામાં આવે છે. આ સરોવર પ્રકૃતિ, વન્યજીવન અને માનવ સંસ્કૃતિને એક અનોખા જીવંત લેન્ડસ્કેપમાં જોડે છે.
