Ministry of Education: ૨૦૨૪-૨૫ શૈક્ષણિક વર્ષમાં દેશભરની લગભગ ૮,૦૦૦ શાળાઓમાં શૂન્ય નોંધણી છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં આવી શાળાઓની સંખ્યા સૌથી વધુ છે, ત્યારબાદ તેલંગાણા આવે છે.
કુલ ૨૦,૮૧૭ શિક્ષકો શૂન્ય નોંધણી ધરાવતી શાળાઓમાં કામ કરી રહ્યા છે, જેમાંથી મોટી સંખ્યા, ૧૭,૯૬૫, એકલા પશ્ચિમ બંગાળમાં છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ ૩,૮૧૨ શાળાઓમાં શૂન્ય નોંધણી હતી.
શિક્ષણ મંત્રાલયના ડેટા અનુસાર, ૭,૯૯૩ શાળાઓમાં શૂન્ય નોંધણી હતી, જે પાછલા વર્ષના ૧૨,૯૫૪ ના આંકડા કરતા ૫,૦૦૦ થી વધુનો ઘટાડો દર્શાવે છે.
કેટલાક રાજ્યોમાં શૂન્ય નોંધણી ધરાવતી શાળાઓ મળી નથી.
હરિયાણા, મહારાષ્ટ્ર, ગોવા, આસામ, હિમાચલ પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, નાગાલેન્ડ, સિક્કિમ અને ત્રિપુરામાં આવી કોઈ શાળાઓ નહોતી.
એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, “શાળા શિક્ષણ એ રાજ્યનો વિષય છે. રાજ્યોને શાળાઓમાં શૂન્ય નોંધણીના મુદ્દાને સંબોધવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. કેટલાક રાજ્યોએ માળખાગત સુવિધાઓ અને સ્ટાફ જેવા સંસાધનોનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ કરવા માટે કેટલીક શાળાઓનું મર્જર કર્યું છે.”
માહિતી અનુસાર, પુડુચેરી, લક્ષદ્વીપ, દાદરા અને નગર હવેલી, આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, દમણ અને દીવ અને ચંદીગઢ જેવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં શૂન્ય નોંધણીવાળી કોઈ શાળા નહોતી.
દિલ્હીમાં પણ શૂન્ય નોંધણીવાળી કોઈ શાળા નહોતી.
તેલંગાણા અને મધ્યપ્રદેશમાં શૂન્ય નોંધણીવાળી શાળાઓની સ્થિતિ
તેલંગાણામાં આવી શાળાઓની સંખ્યા બીજા ક્રમે (2,245) હતી, ત્યારબાદ મધ્યપ્રદેશ (463) આવે છે. તેલંગાણામાં આ શાળાઓમાં 1,016 શિક્ષકો કામ કરતા હતા, જ્યારે મધ્યપ્રદેશમાં 223 શિક્ષકો હતા.
ઉત્તરપ્રદેશમાં આવી 81 શાળાઓ હતી. ઉત્તર પ્રદેશ માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (યુપી બોર્ડ) એ જાહેરાત કરી હતી કે તે રાજ્યભરમાં તેની સંલગ્ન શાળાઓની માન્યતા રદ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે જેમણે છેલ્લા ત્રણ સતત શૈક્ષણિક વર્ષોથી શૂન્ય વિદ્યાર્થી નોંધણી નોંધાવી છે.
એક શિક્ષક ધરાવતી શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓ અને શાળાઓની સ્થિતિ
દેશભરમાં 100,000 થી વધુ એક શિક્ષક ધરાવતી શાળાઓમાં 3.3 મિલિયનથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ નોંધાયેલા છે, જેમાં આંધ્ર પ્રદેશમાં આ શાળાઓની સંખ્યા સૌથી વધુ છે, ત્યારબાદ ઉત્તર પ્રદેશ, ઝારખંડ, મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક અને લક્ષદ્વીપનો સમાવેશ થાય છે.
જોકે, જ્યારે એક શિક્ષક ધરાવતી શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓની નોંધણીની વાત આવે છે, ત્યારે ઉત્તર પ્રદેશ યાદીમાં ટોચ પર છે, ત્યારબાદ ઝારખંડ, પશ્ચિમ બંગાળ અને મધ્યપ્રદેશનો ક્રમ આવે છે.
એક શિક્ષક ધરાવતી શાળાઓની સંખ્યા 2022-23 માં 118,190 થી ઘટીને 2023-24 માં 110,971 થઈ ગઈ, જે લગભગ છ ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે.
