આક્રંમણખોરોથી બચાવવા 500 વર્ષ કુવામાં રાખવામાં આવ્યું હતું શિવલિંગ
Thursday, 26 January 2023
by : Reena brahmbhatt
ભારતએ ભવ્ય ઐતિહાસિક વારસો ધરાવતો દેશ છે. આ દેશ પ્રાચીન નાગરો, સ્થાપત્યો અને મંદિરોનો ભવ્ય અને રસપ્રદ ઇતિહાસ ધરાવે છે.અહીં મહાદેવ એટલે કે દેવાધિદેવના 12 જ્યોતિર્લિંગ છે.જેમાં મહાકાલેશ્વરનું વિશેષ સ્થાન છે..થોડા સમય અગાઉ અહીં ભવ્ય કોરિડોરનું નિર્માણ પણ કરવામાં આવ્યું છે.ત્યારે આ ભવ્ય અને હિન્દુઓના આસ્થાઓના કેન્દ્ર સમાન આ સ્થાનની થોડી ઐતિહાસિક અને રસપ્રદ વાતો અહીં કરીયે તો,મધ્યપ્રદેશના ઉજ્જૈન શહેરમાં સ્થિત શ્રી મહાકાલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ દેશમાં એકમાત્ર દક્ષિણમુખી જ્યોતિર્લિંગ છે. અહીં ભગવાન શિવ ભક્તોને કાલના કાળ મહાકાલના રૂપમાં દેખાય છે મહાકાલ મંદિર સાથે ઘણી પ્રાચીન પરંપરાઓ અને રહસ્યો જોડાયેલા છે.એવું કહેવાય છે કે અવંતિકાપુરીના રાજા વિક્રમાદિત્ય બાબા મહાકાલના ભક્ત હતા અને ભગવાન શિવના આશીર્વાદથી તેમણે લગભગ 132 વર્ષ સુધી અહીં શાસન કર્યું. મહાકાલેશ્વર મંદિર કેટલું પ્રાચીન છે તેની સચોટ માહિતી મેળવવી ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. પરંતુ સદીઓથી આ સ્થળ લોકોની આસ્થાનું કેન્દ્ર છે.
મંદિરનો ઈતિહાસ ખૂબ જ રસપ્રદ છે. મુઘલો અને અંગ્રેજોના શાસનમાં રહીને પણ દેશનું આ પવિત્ર સ્થળ તેની પ્રાચીન ઓળખ ગુમાવ્યું નથી.સનાતન ધર્મના ધ્વજને ઉંચો રાખવા માટે ધર્મની રક્ષા સાથે જોડાયેલા લોકોએ વિવિધ પ્રયાસો કરીને જ્યોતિર્લિંગને આક્રમણખોરોથી સુરક્ષિત રાખ્યું.ઘણા દાયકાઓ વીતી ગયા પછી, મુલાકાતીઓને વર્તમાન યુગમાં મંદિરનું એક અલગ જ સ્વરૂપ જોવા મળે છે, જ્યારે આજે (11 ઓક્ટોબર) મહાકાલ લોકના ઉદ્ઘાટન પછી, લોકો ઉજ્જૈનનો એક અલગ જ ભવ્યતા જણાય છે…
જ્યોતિર્લિંગને કૂવામાં સંતાડીને રાખવામાં આવ્યું હતું કહેવાય છે કે 1235માં દિલ્હીના સુલતાન ઇલ્તુત્મિશ દ્વારા મહાકાલેશ્વર મંદિરનો સંપૂર્ણ નાશ કરવામાં આવ્યો હતો.આક્રમણ દરમિયાન,મહાકાલ મંદિરના ગર્ભગૃહમાં સ્થિત સ્વયંભૂ જ્યોતિર્લિંગને આક્રમણકારોથી બચાવવા માટે લગભગ 550 વર્ષ સુધી નજીકના કૂવામાં રાખવામાં આવ્યું હતું.ઔરંગઝેબે મંદિરના અવશેષોમાંથી મસ્જિદ બનાવી હતી. મંદિરના વિનાશ પછી,મહાકાલનું મંદિર 500 થી વધુ વર્ષો સુધી જર્જરિત હાલતમાં રહ્યું અને તોડી પાડવામાં આવેલા મંદિરમાં જ મહાદેવની પૂજા કરવામાં આવતી હતી, પરંતુ જ્યારે ઘણા વર્ષો પછી, 22 નવેમ્બર 1728 ના રોજ, મરાઠા નાઈટ રાણોજી રાવ સિંધિયાએ તેને હરાવ્યો. મુઘલો જ્યારે પરાજિત થયા ત્યારે તેમણે મંદિર તોડીને બાંધેલી મસ્જિદ તોડી પાડી અને 1732માં તેમણે મંદિરનું પુનઃ નિર્માણ કર્યું અને ઉજ્જૈનમાં જ્યોતિર્લિંગની સ્થાપના કરી. રાણોજીએ જ કોટી તીર્થ કુંડમાંથી બાબા મહાકાલ જ્યોતિર્લિંગ મેળવ્યું અને મહાકાલ મંદિરનું પુનઃનિર્માણ કરાવ્યું. આ પછી રાણોજીએ 500 વર્ષથી બંધ પડેલા સિંહસ્થ પ્રસંગને પણ ફરી શરૂ કર્યો.
આ રાજાઓએ મંદિરનું પુનઃ નિર્માણ કરાવ્યું મહાકવિ કાલિદાસના મેઘદૂત પુસ્તકમાં મહાકાલ મંદિરની સાંજની આરતીનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. આ સાથે આ પુસ્તકમાં મહાકાલ વનની પણ કલ્પના કરવામાં આવી છે.એવું કહેવાય છે કે ઉજ્જૈનના તત્કાલીન રાજા વિક્રમાદિત્યએ મહાકાલ મંદિરનું વિસ્તરણ કર્યું હતું. તેમણે મંદિર પરિસરમાં ધર્મસભા કરી, જ્યાંથી તેઓ ન્યાય કરતા. રાજા વિક્રમાદિત્યે પણ અનેક પ્રકારની મૂર્તિઓ બનાવી હતી. તે જ સમયે, 7મી સદીના બાના ભટ્ટની કાદમ્બિનીમાં મહાકાલ મંદિરનું વિગતવાર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. 11મી સદીમાં રાજા ભોજે મહાકાલ મંદિર સહિત દેશમાં ઘણા મંદિરો બનાવ્યા હતા. તેણે મહાકાલ મંદિરના શિખરને પહેલા કરતા ઉંચો કર્યો હતો.
રાજસ્થાનના રાજાઓનો પણ ફાળો હતો રાજસ્થાનના રાજા જયસિંહ બીજાએ 1280માં મહાકાલના શિખર પર સોનાનો ઢોળ ચડાવ્યો હતો. આ સાથે તેમણે કોટી તીર્થનું નિર્માણ પણ કરાવ્યું હતું. જ્યારે ઈ.સ.1300માં રણથંભોરના રાજા હમીર શિપ્રા નદીમાં સ્નાન કરીને બાબા મહાકાલના દર્શન કરવા આવ્યા હતા. મહાકાલ મંદિરની જર્જરિત હાલત જોઈને તેણે તેનો વિસ્તાર કર્યો. 1700 ના દાયકામાં મેવાડના રાજા જગત સિંહે ઉજ્જૈનની યાત્રા કરી હતી અને અહીં ઘણા બાંધકામો કરાવ્યા હતા.
