SD Pay Scam: ગુજરાતના અમરેલીમાંથી સામે આવેલું SD Pay કૌભાંડ દેશભરમાં ડિજિટલ રોકાણના નામે થતી છેતરપિંડીનું ગંભીર ઉદાહરણ છે. સામાન્ય ડિજિટલ પેમેન્ટ એપ જેવી દેખાતી SD Pay અને બાદમાં અપના પે નામે ઓળખાયેલી એપ દ્વારા લાખો લોકોને ઊંચા વળતરની લાલચ આપવામાં આવી હતી. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, મલ્ટી-લેવલ માર્કેટિંગ (MLM) અને રેફરલ નેટવર્કના માધ્યમથી 6.52 લાખથી વધુ લોકો આ કથિત છેતરપિંડીનો ભોગ બન્યા છે. આ મામલે અત્યાર સુધીમાં 12 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.
આ યોજનામાં રોકાણકારોને દર મહિને 9 ટકા સુધીનું વળતર, કૅશબૅક અને અન્ય લાભ આપવાની લાલચ આપવામાં આવતી હતી. શરૂઆતમાં નાની રકમ જમા કરાવ્યા બાદ લોકોને પૈસા ઉપાડવાની સુવિધા પણ મળતી હતી. આથી રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધતો ગયો અને તેમણે પોતાની બચત ઉપરાંત લોનના પૈસા પણ રોકવાનું શરૂ કર્યું.
વિશ્વાસનો લાભ લઈને રચવામાં આવી જાળ
છત્તીસગઢના 26 વર્ષીય શ્રેયસ સારિવાને આ એપમાં આશરે 1.5 લાખ રૂપિયા રોક્યા હતા. તેમને પોતાની શાળાના ભૂતપૂર્વ આચાર્ય પાસેથી આ યોજનાની જાણકારી મળી હતી. એપમાં રોજિંદા વ્યવહારો અને વધતું બેલેન્સ જોઈને તેમને તે વિશ્વસનીય લાગતી હતી. એપને RBIની મંજૂરી હોવાનું દર્શાવતા દસ્તાવેજો પણ તેમને મોકલવામાં આવ્યા હતા.
પરંતુ સપ્ટેમ્બર 2026માં YouTube પર આ એપ સાથે જોડાયેલા કથિત કૌભાંડના સમાચાર જોયા બાદ તેમને પોતાની સાથે છેતરપિંડી થઈ હોવાનું સમજાયું. તેમની સમગ્ર બચત ફસાઈ ગઈ હતી. આ જ રીતે અનેક લોકોને ઓળખીતા મિત્રો, શિક્ષકો અને અન્ય વિશ્વાસપાત્ર વ્યક્તિઓ મારફતે આ યોજનામાં જોડવામાં આવ્યા હતા.
અમરેલીના પરિવારે ગુમાવી 10 લાખની બચત
અમરેલીનાં વનિતાબેન અને તેમના પતિ નરેન્દ્રકુમાર મહિડાનો પરિવાર પણ આ કથિત કૌભાંડનો ભોગ બન્યો હતો. ડિસેમ્બર 2025માં તેમના પતિને એક મિત્ર મારફતે SD Pay વિશે જાણકારી મળી હતી. તેમને કહેવામાં આવ્યું હતું કે એપમાં મોબાઇલ રિચાર્જ, બિલની ચુકવણી, ટિકિટ બુકિંગ અને નાણાં ટ્રાન્સફર જેવી સુવિધાઓ મળે છે.
શરૂઆતમાં પરિવારે નાની રકમ જમા કરાવી હતી. એપમાં વળતર દેખાવા લાગતાં તેમનો વિશ્વાસ વધ્યો. ત્યારબાદ 2 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ વનિતાબેને પોતાના HDFC બેંક ખાતામાંથી 5 લાખ રૂપિયા એપમાં જમા કરાવ્યા હતા. બે દિવસ પછી તેમના સસરાએ પણ 5 લાખ રૂપિયા રોક્યા હતા. આ રીતે પરિવારની વર્ષોની બચત એપમાં ફસાઈ ગઈ હતી.
માર્ચ 2026થી પૈસા ઉપાડવાની સુવિધા બંધ થવા લાગી હતી. ત્યારબાદ બિલ ભરવા અને મોબાઇલ રિચાર્જ જેવી સેવાઓ પણ કામ કરતી બંધ થઈ ગઈ. એપ સંચાલકો તરફથી સર્વર અપડેટ અને મંજૂરીની પ્રક્રિયા ચાલતી હોવાનું કહીને રોકાણકારોને 15 ઑગસ્ટ સુધી રાહ જોવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું. જોકે, નિર્ધારિત સમય પસાર થયા પછી પણ પૈસા પરત મળ્યા નહોતા.
15 સ્તરની રેફરલ વ્યવસ્થા દ્વારા વધાર્યું નેટવર્ક
પોલીસની તપાસ મુજબ, SD Payની કાર્યપદ્ધતિ માત્ર ડિજિટલ વૉલેટ પૂરતી મર્યાદિત નહોતી. તેની પાછળ મલ્ટી-લેવલ માર્કેટિંગ અને પિરામિડ જેવી રેફરલ વ્યવસ્થા કાર્યરત હતી. રોકાણકારોને પોતાની નીચે નવા સભ્યો જોડવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવતા હતા. નવા સભ્યોના રોકાણમાંથી 30 ટકા સુધીનો લાભ મળવાની લાલચ આપવામાં આવતી હતી.
આ રીતે 15 સ્તર સુધીનું નેટવર્ક ઊભું કરવામાં આવ્યું હતું. શરૂઆતમાં રોકાણકારોને નાની રકમ જમા કરાવીને સરળતાથી ઉપાડવાની છૂટ આપવામાં આવતી હતી. તેના કારણે લોકો અન્ય લોકોને પણ આ યોજનામાં જોડવા લાગ્યા હતા.
પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, આ વ્યવસ્થા પોન્ઝી મોડેલ જેવી હતી. નવા રોકાણકારો પાસેથી મળતાં નાણાંનો ઉપયોગ અગાઉના રોકાણકારોને વળતર અને કૅશબૅક આપવા માટે થતો હતો. જ્યારે નવા નાણાં આવવાનું ઘટ્યું, ત્યારે પૈસા ઉપાડવાની સુવિધા બંધ કરવામાં આવી અને આખરે એપની કામગીરી ઠપ થઈ ગઈ.
અનેક કંપનીઓનાં ખાતાં મારફતે નાણાંની હેરફેર
તપાસ દરમિયાન પોલીસને રોકાણકારોના નાણાં એકત્ર કરવા માટે અનેક કંપનીઓ અને બેંક ખાતાંનો ઉપયોગ થયો હોવાની વિગતો મળી છે. SD Hub (OPC) Private Limited, Shiv Dharati Communication Private Limited, Upay Digi Payment India Limited અને અન્ય કંપનીઓનાં નામ તપાસમાં સામે આવ્યાં છે.
પોલીસે 40 મુખ્ય કોર્પોરેટ બેંક ખાતાંની ઓળખ કરી છે. આ ખાતાંઓમાંથી કુલ 2,033 કરોડ રૂપિયાના વ્યવહારો થયાનું તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે. આ ઉપરાંત ધરપકડ કરાયેલા આરોપીઓ સાથે જોડાયેલા 88 વ્યક્તિગત બેંક ખાતાં પણ મળી આવ્યાં છે. પોલીસે સંબંધિત ખાતાં ફ્રીઝ કરવાની કાર્યવાહી કરી છે.
12 આરોપીઓની ધરપકડ, SIT દ્વારા તપાસ
અમરેલી પોલીસે આ મામલાની તપાસ માટે વિશેષ તપાસ દળ (SIT) બનાવ્યું છે. અત્યાર સુધીમાં 12 મુખ્ય આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. તેમાં એપના કથિત મુખ્ય માલિક ધવલ પટેલ સહિતના લોકોનો સમાવેશ થાય છે. કેટલાક આરોપીઓની ધરપકડ ગુજરાત બહાર ઓડિશા અને મહારાષ્ટ્રમાંથી પણ કરવામાં આવી હતી.
પોલીસે ત્રણ ફોરેન્સિક હાર્ડ ડ્રાઇવમાંથી ડિજિટલ માહિતી જપ્ત કરી છે. આ ઉપરાંત વાહનો, સોનાનાં ઘરેણાં અને ન્યૂઝ ચેનલની કચેરીઓમાંથી કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ પણ જપ્ત કરવામાં આવી છે. તપાસમાં 882 લોકોનાં નિવેદનો રૂબરૂ નોંધવામાં આવ્યાં છે, જ્યારે Google Forms દ્વારા અન્ય 1,148 લોકોની માહિતી એકત્ર કરવામાં આવી છે. સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલ પર પણ અનેક ફરિયાદો નોંધાઈ છે.
વડોદરાની શિક્ષિકાની જીવનભરની મૂડી ફસાઈ
વડોદરાની એક સરકારી શાળામાં શિક્ષિકા તરીકે કામ કરતી સીમા (નામ બદલ્યું છે) પણ આ યોજનામાં પોતાની મોટી બચત ગુમાવી બેઠાં હતાં. શરૂઆતમાં તેમણે રોકાણ કરવાની ના પાડી હતી, પરંતુ એજન્ટે સરકારી મંજૂરી અને સુરક્ષિત એસ્ક્રો વૉલેટ હોવાનો દાવો કરીને તેમનો વિશ્વાસ જીત્યો હતો.
ધીમે ધીમે તેમણે પોતાના પરિવારજનો અને ઓળખીતાઓને પણ આ યોજનામાં જોડ્યા હતા. સીમાએ પોતાનો ફ્લેટ 10 લાખ રૂપિયામાં વેચ્યો હતો અને 9 લાખ રૂપિયાની બચત પણ રોકી હતી. તેમની માતા અને બહેને પણ લાખો રૂપિયા જમા કરાવ્યા હતા. તેમના નેટવર્કમાં આશરે 800 લોકો જોડાયા હતા.
પૈસા ઉપાડવાની સુવિધા બંધ થતાં સીમાને છેતરપિંડીનો અહેસાસ થયો હતો. તેમણે પોલીસનો સંપર્ક કર્યો હતો, પરંતુ આર્થિક નુકસાનને કારણે પરિવારનું ગુજરાન ચલાવવાની પણ ચિંતા ઊભી થઈ હતી.
ડિજિટલ રોકાણ કરતાં પહેલાં સાવચેતી જરૂરી
SD Pay કૌભાંડ દર્શાવે છે કે માત્ર મોબાઇલ એપ, સુંદર ઇન્ટરફેસ અથવા ઓળખીતા વ્યક્તિની ભલામણના આધારે નાણાં રોકવા જોખમી બની શકે છે. અસામાન્ય ઊંચા વળતરની ખાતરી આપતી યોજનાઓ અંગે ખાસ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. કોઈપણ પ્લેટફોર્મમાં રોકાણ કરતાં પહેલાં તેની કાયદેસર નોંધણી, નાણાકીય મંજૂરી અને સંચાલકોની વિશ્વસનીયતા તપાસવી જોઈએ.
આવા કિસ્સામાં છેતરપિંડીનો ભોગ બનેલા લોકોએ તરત જ બેંક અને સાયબર ક્રાઇમ વિભાગનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. ભારતમાં સાયબર નાણાકીય છેતરપિંડીની ફરિયાદ માટે 1930 હેલ્પલાઇનનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. સમયસર ફરિયાદ કરવાથી નાણાંની હેરફેર રોકવામાં મદદ મળી શકે છે.
