UTI Prevention: યુરીનરી ટ્રેક્ટ ઇન્ફેક્શન એટલે કે યુટીઆઈ (UTI) એક એવી સ્થિતિ છે જે પુરુષોની સરખામણીમાં મહિલાઓને ક્યાંય વધુ અસર કરે છે. આંકડા મુજબ દર ૧૦ માંથી ૬ મહિલાઓ પોતાના જીવનકાળમાં ઓછામાં ઓછી એકવાર આ સમસ્યામાંથી જરૂર પસાર થાય છે. વળી, ૧૦ માંથી એક પુરુષ પણ પોતાના જીવનકાળમાં આ સમસ્યામાંથી એકવાર જરૂર પસાર થાય છે. આ ચેપ ત્યારે લાગે છે જ્યારે ‘ઈ-કોલાઈ’ જેવા હાનિકારક બેક્ટેરિયા મૂત્ર માર્ગ દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશ કરી જાય છે અને મૂત્રાશય કે કિડની સુધી પહોંચી જાય છે.
જ્યારે આ બેક્ટેરિયા ત્યાં વધવા લાગે છે, ત્યારે પેશાબ દરમિયાન બળતરા, વારંવાર પેશાબ આવવાનો અહેસાસ, પેટના નીચેના ભાગમાં દુખાવો અને ક્યારેક તાવ જેવા લક્ષણો દેખાય છે. ઘણા લોકો તેને એક સામાન્ય ચેપ સમજીને અવગણના કરે છે અથવા માત્ર પાણી પીને ઠીક થવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ જો યુટીઆઈ વારંવાર થઈ રહ્યું છે, તો તે તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં ઘટાડો અથવા ખોટી પર્સનલ હાઈજીનનો સંકેત હોઈ શકે છે.
સમયસર સારવાર ન મળવાથી આ ચેપ કિડનીને ગંભીર રીતે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. હવે જેમ કે આપણે આંકડામાં જોયું છે કે મહિલાઓને આ સમસ્યા વધુ પરેશાન કરે છે, તેથી આ લેખમાં મહિલાઓના સંદર્ભમાં યુટીઆઈ થવાના મુખ્ય કારણો અને બચાવના ઉપાયો વિશે જાણીએ.
હાઇડ્રેશન અને સ્વચ્છતાનો અતૂટ સંબંધ
યુટીઆઈથી બચાવનો સૌથી સરળ અને અસરકારક રસ્તો છે ‘પૂરતું પાણી પીવું’. જ્યારે તમે ભરપૂર પાણી પીવો છો, ત્યારે તમારું શરીર વધુ પેશાબ બનાવે છે, જે મૂત્ર માર્ગમાં રહેલા હાનિકારક બેક્ટેરિયાને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે. આ સિવાય વોશરૂમનો ઉપયોગ કર્યા પછી સફાઈની રીત પર ધ્યાન આપો, હંમેશા ‘આગળથી પાછળ’ ની તરફ સફાઈ કરો જેથી મળાશયના બેક્ટેરિયા મૂત્ર માર્ગ સુધી ન પહોંચી શકે.
કેમિકલ ઉત્પાદનો અને ટાઈટ કપડાંથી પરેજી
સુગંધિત સાબુ, વેજાઈનલ સ્પ્રે અથવા કઠોર કેમિકલવાળા ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ જનનાંગોના કુદરતી ‘પીએચ (pH) સંતુલન’ ને બગાડી દે છે. આ સારા બેક્ટેરિયાને મારી નાખે છે, જેનાથી ચેપનું જોખમ વધી જાય છે. સાથે જ, બહુ ટાઈટ જીન્સ અથવા સિન્થેટિક અન્ડરવેર પહેરવાથી તે વિસ્તારમાં ભેજ જમા થઈ જાય છે, જે બેક્ટેરિયાના ઉછેર માટે અનુકૂળ વાતાવરણ બનાવે છે. તેથી હંમેશા સુતરાઉ (કોટન) કપડાંની પસંદગી કરો.
ક્રેનબેરી અને પ્રોબાયોટિક્સનું આહારમાં મહત્વ
ઘણા સંશોધનોથી જાણવા મળ્યું છે કે ક્રેનબેરીનો રસ અથવા સપ્લીમેન્ટ્સ યુટીઆઈને રોકવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે કારણ કે તેમાં ‘પ્રોએન્થોસાયનિડિન’ હોય છે જે બેક્ટેરિયાને મૂત્રાશયની દીવાલ સાથે ચોંટવા દેતું નથી. આ સિવાય દહીં જેવા પ્રોબાયોટિક્સનું સેવન શરીરમાં સ્વસ્થ બેક્ટેરિયાની સંખ્યા વધારે છે. સંભોગના તરત પછી પેશાબ કરવાની આદત પણ બેક્ટેરિયાને બહાર કાઢવામાં ખૂબ અસરકારક સાબિત થાય છે.
ક્યારે લેવી તબીબી સલાહ?
જો ઘરેલું ઉપાયો છતાં ચેપ ૨-૩ દિવસમાં ઠીક ન થાય, તો તેને હળવાશથી ન લો. જો તમને પેશાબમાં લોહી દેખાય, કમરના નીચેના ભાગમાં અસહ્ય દુખાવો થાય અથવા ધ્રુજારી સાથે તાવ આવે, તો તરત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો. ડોક્ટર સામાન્ય રીતે એન્ટિબાયોટિક્સ અને યુરીન ટેસ્ટની સલાહ આપે છે. ધ્યાનમાં રાખો કે અધૂરી સારવાર ચેપને ફરીથી અને વધુ ખતરનાક સ્વરૂપમાં પાછો લાવી શકે છે.
