Hypnic Jerk Sleep: શું તમે ક્યારેય સૂતી વખતે એવું મહેસૂસ કર્યું છે કે તમે અચાનક પડી રહ્યા છો અને પછી આંચકા સાથે તમારી ઊંઘ ખુલી જાય છે? આ અહેસાસ જેટલો વિચિત્ર લાગે છે, તેટલું જ રસપ્રદ વૈજ્ઞાનિક કારણ પણ તેની પાછળ છુપાયેલું છે.
જી હા, ઇંગ્લેન્ડના બ્રેડફોર્ડમાં નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ (NHS) સાથે જોડાયેલા જનરલ પ્રેક્ટિશનર ડૉ. આમિર ખાનના મતે, આ ઘટનાને હાઇપનિક જર્ક (Hypnic Jerk) કહેવામાં આવે છે અને લગભગ દરેક વ્યક્તિ તેને પોતાના જીવનમાં ઘણી વખત અનુભવે છે.
શું છે હાઇપનિક જર્ક?
જ્યારે તમે ઊંઘમાં ડૂબવા લાગો છો, ત્યારે તમારું શરીર અને માંસપેશીઓ ધીમે-ધીમે ઢીલી થવા લાગે છે.
આ દરમિયાન ક્યારેક-ક્યારેક મગજ આ ઢીલાપણાને ‘પડી જવાના’ સંકેત તરીકે ખોટી રીતે સમજી લે છે.
એટલે કે તમારું શરીર સામાન્ય રીતે ઊંઘમાં જઈ રહ્યું હોય છે, પરંતુ મગજને લાગે છે કે કંઈક ખોટું થઈ રહ્યું છે અને તે તમને બચાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
મગજ કેમ મોકલે છે અચાનક આંચકો?
મગજ આ ‘પડી જવાના’ ખોટા એલાર્મ પર તરત જ શરીરને એક જોરદાર સંકેત મોકલે છે, જેથી તમે પોતાને ‘સંભાળી’ શકો.
તેનું પરિણામ હોય છે – એક અચાનક આંચકો, એક હલચલ, અથવા અચાનક ઊંઘ તૂટી જવી.
આ બધું ગણતરીની સેકન્ડોના ભાગમાં થાય છે.
શું આ આપણા પૂર્વજોની આદત છે?
ઘણા વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ આંચકો આપણી પ્રાચીન વૃત્તિઓ સાથે જોડાયેલો છે. જ્યારે માણસ ઝાડ પર સૂતા હતા, તો જરાક પણ સંતુલન બગડવું ખતરનાક થઈ શકતું હતું.
આવી સ્થિતિમાં શરીરનો અચાનક આંચકો કદાચ પડી જવાથી બચાવનાર સુરક્ષા તંત્ર હતું.
સમયની સાથે આ આદત આપણા અંદર બની રહી, ભલે આપણે હવે ઝાડ પર નથી સૂતા.
શું આ હાનિકારક છે?
હાઇપનિક જર્ક સંપૂર્ણપણે સામાન્ય અને સુરક્ષિત છે.
તે કોઈ બીમારીનો સંકેત નથી અને ન તો કોઈ ગંભીર સમસ્યા સાથે જોડાયેલો હોય છે.
તેના બદલે, તે શરીરનો એક નાનકડો રિફ્લેક્સ છે – જેમ આંખ પર પડતા પ્રકાશથી પાંપણ ઝબકવી.
ક્યારે થાય છે વધારે?
જોકે, આ કોઈને પણ થઈ શકે છે, પરંતુ કેટલીક સ્થિતિઓ તેને વધુ સામાન્ય બનાવી દે છે:
જરૂર કરતાં વધારે તણાવ (Stress)
ખૂબ થાક
રાત્રે કેફીનનું ઇનટેક
બેચેની અથવા સતત ભાગદોડવાળો દિવસ
આ પરિસ્થિતિઓમાં મગજ વધુ એક્ટિવ રહે છે, જેનાથી ઊંઘમાં જતી વખતે તે શરીરના ઢીલાપણાને જલ્દી ‘એલાર્મ’ માની લે છે.
જ્યારે આગલી વખતે આવું થાય, તો ગભરાશો નહીં. તમારું શરીર બસ એક જૂની આદત નિભાવી રહ્યું છે અને મગજ પોતાની ‘વધારે એક્ટિવ’ રહેવાની હેબિટ ફોલો કરી રહ્યું છે. ઊંઘમાં આ નાનકડો આંચકો વિચિત્ર જરૂર લાગી શકે છે, પરંતુ તે બિલકુલ પણ હાનિકારક નથી.
