Andhra Pradesh FDI: આંધ્ર પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી વાય.એસ. જગન મોહન રેડ્ડીનો ભાર જમીન સ્તરે લોકોની મદદ અને સીધા પૈસા ટ્રાન્સફર કરવા પર રહ્યો હતો. પરંતુ આંકડાઓ મુજબ તેની કિંમત રોકાણના રૂપમાં ચૂકવવી પડી. આ આંકડાઓ આ અઠવાડિયે સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા.
બુધવારે લોકસભામાં રજૂ કરાયેલા આંકડાઓથી જાણવા મળ્યું કે આંધ્ર પ્રદેશમાં આવતું વિદેશી રોકાણ, જે 2019થી 2024 વચ્ચે રાજ્યમાં લોકપ્રિય યોજનાઓ પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવતા ધીમે-ધીમે આવી રહ્યું હતું, સરકાર બદલાયા બાદ ઝડપથી વધવા લાગ્યું.
2024માં તેલુગુ દેશમ પાર્ટી (TDP)ના નેતૃત્વવાળી સરકાર આવ્યા બાદ આંધ્ર પ્રદેશમાં વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI) છ ગણું વધી ગયું. તેની તુલના YSRCP સરકારના નાણાકીય વર્ષ 2023-24માં મળેલા રોકાણ સાથે કરવામાં આવી છે. આ જગનના મુખ્યમંત્રી તરીકેના છેલ્લું વર્ષ હતું.
કેન્દ્રીય વાણિજ્ય મંત્રાલય હેઠળના ઉદ્યોગ અને આંતરિક વેપાર સંવર્ધન વિભાગ (DPIIT)ના આંકડાઓ મુજબ, ઑક્ટોબર 2019થી ડિસેમ્બર 2024 વચ્ચે આંધ્ર પ્રદેશમાં કુલ લગભગ 1.11 અબજ ડોલર એટલે કે લગભગ 8,679.14 કરોડ રૂપિયાનું FDI આવ્યું. તેનો દર વર્ષે સરેરાશ લગભગ 92 મિલિયન ડોલર રહ્યો.
તેની સામે, છેલ્લા માત્ર બે નાણાકીય વર્ષોમાં TDPના નેતૃત્વવાળી સરકાર દરમિયાન FDI લગભગ 608.59 મિલિયન ડોલર એટલે કે લગભગ 5,900 કરોડ રૂપિયા રહ્યું છે. આ આંકડાઓ લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યા.
આ આંકડાઓ ત્યારે રજૂ કરવામાં આવ્યા જ્યારે તિરુપતિના સાંસદ અને YSRCP નેતા મડ્ડિલા ગુરુમૂર્તિએ પોતાના લોકસભા ક્ષેત્રમાં રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ માટે મળેલા રોકાણની માત્રા વિશે પ્રશ્ન પૂછ્યો.
આંકડાઓ દર્શાવે છે કે FDI દ્વારા રોકાણ સતત વધતું ગયું. નાણાકીય વર્ષ 2023-24માં તે 92.13 મિલિયન ડોલર હતું, જે નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં વધીને 233.14 મિલિયન ડોલર થયું. ત્યારબાદ નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં તે વધુ વધીને 608.59 મિલિયન ડોલર થયું.
તેનો અર્થ એ થયો કે સરકારે પોતાના પ્રથમ વર્ષમાં FDIને બમણાથી પણ વધુ વધાર્યું અને બીજા વર્ષે તેને લગભગ ત્રણ ગણું કરી દીધું. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં સૌથી મોટું રોકાણ મેટલ સંબંધિત ઉદ્યોગો, ફૂડ પ્રોસેસિંગ, સિમેન્ટ અને જિપ્સમ ઉત્પાદનો, સર્વિસિસ, ઑટોમોબાઇલ, કેમિકલ, ઇલેક્ટ્રિકલ ઉપકરણો અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સમાં આવ્યું. તેનાથી અનેક અલગ-અલગ ક્ષેત્રોમાં રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધતો જોવા મળ્યો.
TDP સ્પષ્ટ રીતે આ આંકડાઓનો ઉપયોગ રાજકીય લાભ લેવા માટે કરી રહી છે. પાર્ટીનું કહેવું છે કે જગનના કાર્યકાળ દરમિયાન લોકોની કલ્યાણકારી યોજનાઓ પર વધુ ધ્યાન અને સંપત્તિ સર્જન પર ઓછું ધ્યાન આપવાના કારણે રોકાણ ખૂબ ઓછું થયું હતું. એક નિવેદનમાં સત્તારૂઢ પાર્ટીએ કહ્યું કે તેની સરકારે રોકાણનું વાતાવરણ સુધારવા માટે મૂળભૂત સમસ્યાઓ દૂર કરી છે.
લાંબા સમયથી TDP પોતાના ચૂંટણી અભિયાન અને સંદેશાઓમાં કહેતી રહી છે કે જગન સરકારની નીતિઓમાં ફેરફાર અને નિયમો સંબંધિત મુશ્કેલીઓના કારણે રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ઝડપથી ઘટ્યો. તેનાથી ક્યારેક ભારતના સૌથી મોટા રોકાણ કેન્દ્રોમાં સામેલ રહેલું આંધ્ર પ્રદેશ FDIના મામલે દેશના નીચલા અડધા ભાગમાં પહોંચી ગયું.
TDPના નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું, “અમે મૂળભૂત ઢાંચાને મજબૂત બનાવવાનો અને સમગ્ર વિશ્વના રોકાણકારોને આકર્ષવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.”
જોકે, તિરુપતિના સાંસદે ધીપ્રિન્ટને જણાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર આંકડાઓનો રાજકીય ઉપયોગ કરી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે તેમણે પોતાના લોકસભા ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા આંકડા માંગ્યા હતા, પરંતુ કેન્દ્રે સમગ્ર આંધ્ર પ્રદેશમાં આવેલા FDIના આંકડા રજૂ કર્યા.
ગુરુમૂર્તિએ કહ્યું, “મેં તેમને તિરુપતિમાં FDI સંબંધિત રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટ્સમાં મદદ કરવા કહ્યું હતું. NDA સરકાર, જેમાં TDP પણ સહયોગી છે, એ આ તકનો ઉપયોગ પોતાની ઉપલબ્ધિઓ દર્શાવવા માટે કર્યો અને આ રીતે સદનને ગેરમાર્ગે દોર્યું. મારા પ્રશ્નના જવાબના અંતમાં આ માહિતી મૂકીને જવાબ આપવો એવી માહિતી આપવાનો પ્રયાસ વધુ લાગે છે જેની જરૂર નહોતી.”
કેન્દ્રે પોતાના જવાબમાં રોકાણને પ્રોત્સાહન આપતી અનેક રાષ્ટ્રીય યોજનાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમાં ઝડપથી વિકસતા ક્ષેત્રોમાં રોકાણને સમર્થન આપતી પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજનાઓ, સેમિકોન ઇન્ડિયા પ્રોગ્રામ, BioE3 અને મેન્યુફેક્ચરિંગ, ઇનોવેશન અને તિરુપતિમાં રિસર્ચને પ્રોત્સાહન આપતી અન્ય નીતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
ભારતમાં FDI સંબંધિત નીતિ બનાવવા માટે DPIIT મુખ્ય વિભાગ છે. ભારતમાં આવતા FDIના આંકડાઓનું સંચાલન અને વ્યવસ્થાપન કરવાની જવાબદારી પણ આ જ વિભાગની છે. આ આંકડાઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ને પ્રાપ્ત થયેલી રકમની માહિતીના આધારે તૈયાર કરવામાં આવે છે.
આંધ્ર પ્રદેશમાં FDI આવવામાં કેન્દ્રની ભૂમિકા
કેન્દ્રમાં સત્તારૂઢ ગઠબંધન સાથે ભાગીદારી કરવાના આર્થિક લાભો સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળે છે.
થોડા દિવસ પહેલાં જ મુખ્યમંત્રી એન. ચંદ્રબાબુ નાયડૂએ રાજ્યની પ્રગતિ અહેવાલ રજૂ કરતાં ‘બ્રાન્ડ AP’ને મજબૂત બનાવવામાં કેન્દ્રના યોગદાનની વાત કરી.
NDAને સમર્થન આપ્યા બાદ રાજ્યની આર્થિક દિશામાં આવેલા રાજકીય બદલાવનો ઉલ્લેખ કરતાં TDP પ્રમુખે કહ્યું કે “બ્રાન્ડ AP” બનાવવાના તેમના સતત પ્રયાસોને કેન્દ્રનો પણ સમર્થન મળ્યો.
આ વાતનો ઇનકાર કરી શકાય નહીં કે કેન્દ્રે આંધ્ર પ્રદેશને ટેક્નોલોજીમાં પારંગત અને ઉદ્યોગને પ્રાથમિકતા આપતા રાજ્ય તરીકે રજૂ કર્યું છે. તેનાથી રાજ્યને દેશી અને વિદેશી રોકાણનો મોટો હિસ્સો મેળવવામાં મદદ મળી છે.
જાન્યુઆરી 2026માં જાહેર થયેલી બેંક ઑફ બરોડાની એક અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે 2025માં ભારતમાં થયેલા કુલ રોકાણમાંથી 25 ટકા આંધ્ર પ્રદેશને મળ્યું.
આંધ્ર પ્રદેશને પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીનો સમર્થન મળી રહ્યો છે, તે વાત 2024થી જ સ્પષ્ટ હતી. તે સમયે કેન્દ્રીય માહિતી અને પ્રસારણ તેમજ સંસદીય કાર્ય રાજ્યમંત્રી એલ. મુરુગને કહ્યું હતું કે કેન્દ્ર અને આંધ્ર પ્રદેશ બંને જગ્યાએ NDAની સરકાર આવવાથી ડબલ એન્જિનની શક્તિ સાથે રાજ્યનો વિકાસ ઝડપી બનશે.
ગયા વર્ષે વિજયવાડામાં મીડિયા સાથે વાત કરતાં મુરુગને કહ્યું હતું, “આંધ્ર પ્રદેશને નવી સરકાર સાથે FDIનું કેન્દ્ર બનાવવામાં આવશે. સરકાર 2023-24માં નોંધાયેલી 8.2 ટકા GDP વિકાસ દરને આગળ વધારશે અને ભારતને આગામી કેટલાક વર્ષોમાં 5 ટ્રિલિયન ડોલરની અર્થવ્યવસ્થા બનાવવા માટે સુધારાઓ ચાલુ રાખશે. આંધ્ર પ્રદેશમાં આવક વધારવા માટે FDIના નિયમો અને નીતિઓ સરળ બનાવવામાં આવી છે.”
મંત્રીએ કહ્યું હતું કે 2024ના બજેટમાં આંધ્ર પ્રદેશ માટે કૃષિ, મૂળભૂત ઢાંચા અને નવનીકરણીય ઊર્જા જેવા ક્ષેત્રોને સૌથી વધુ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.
