Delhi SIR Voter List: વોટર અધિકાર મંચના એક નવા રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે દિલ્હીમાં વિશેષ ગહન પુનરીક્ષણ (SIR) શરૂ થાય તે પહેલાં જ મતદાર યાદીમાંથી 11 લાખથી વધુ નામ હટાવવામાં આવી ચૂક્યા હતા. જ્યારે રાજધાનીની 70માંથી 68 વિધાનસભા બેઠકો પર હટાવવામાં આવેલા મતદારોની સંખ્યા 2025ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં જીતના અંતર કરતાં વધુ છે.
આ રિપોર્ટ ભારત ચૂંટણી પંચ, દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીના રેકોર્ડ અને સાબર ઇન્સ્ટિટ્યૂટના આંકડાઓના વિશ્લેષણ પર આધારિત છે.
આ અભ્યાસ અનુસાર, 31 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ દિલ્હીની મતદાર યાદીમાં 1,56,14,000 મતદારો હતા. 30 જૂન 2026 સુધીમાં, એટલે કે SIR શરૂ થવાના ઠીક પહેલાં, આ સંખ્યા ઘટીને 1,45,10,299 થઈ ગઈ. આ દરમિયાન 11,03,701 મતદારોના નામ હટાવવામાં આવ્યા.
રિપોર્ટ અનુસાર, ચૂંટણી પુનરીક્ષણ દરમિયાન મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા અને હટાવવાની નિયમિત માસિક પ્રક્રિયા હેઠળ આ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા. દિલ્હીની CEO ઓફિસ દ્વારા દર મહિને વિધાનસભા ક્ષેત્રવાર નામ ઉમેરવા અને હટાવવાની વિગતો જાહેર કરવામાં આવે છે.
અભ્યાસમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે SIR શરૂ થવાના બે-ત્રણ મહિના પહેલાં મતદારોના નામ હટાવવાની પ્રક્રિયામાં અચાનક ઝડપ આવી.
રિપોર્ટ અનુસાર, ફેબ્રુઆરીથી ડિસેમ્બર 2025 દરમિયાન દિલ્હીના તમામ 70 વિધાનસભા ક્ષેત્રોમાં મતદારોની સંખ્યામાં કુલ 1,00,613નો વધારો થયો હતો. પરંતુ જાન્યુઆરીથી જૂન 2026 દરમિયાન તેમાં 11,70,885નો ઘટાડો નોંધાયો.
માત્ર એપ્રિલ 2026માં 3,39,509 મતદારોના નામ હટાવવામાં આવ્યા. આ અગાઉના છ મહિનાના માસિક સરેરાશ કરતાં લગભગ 20 ગણું વધારે હતું. આ સંખ્યા જુલાઈથી ડિસેમ્બર 2025 દરમિયાન કોઈપણ મહિનામાં હટાવવામાં આવેલા નામો કરતાં ત્રણ ગણીથી પણ વધુ હતી.
10થી વધુ બેઠકો પર 40%થી વધુ નામ હટાવાયા
રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે SIR દરમિયાન 10થી વધુ વિધાનસભા ક્ષેત્રોમાં મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવવાનો દર 40%થી ઉપર રહ્યો. તુઘલકાબાદ, ઓખલા, RK પુરમ, કસ્તુરબા નગર અને કાલકાજી આ મામલે સૌથી ઉપર રહ્યા.
અભ્યાસ અનુસાર, દિલ્હીની 70માંથી 68 વિધાનસભા બેઠકો પર મતદાર યાદીમાંથી બહાર કરવામાં આવેલા લોકોની સંખ્યા 2025ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં જીતના અંતર કરતાં વધારે છે. આ ગણતરી સાબર ઇન્સ્ટિટ્યૂટના આંકડાઓના આધારે કરવામાં આવી છે.
દિલ્હીમાં રિપોર્ટ જાહેર કરવા માટે આયોજિત પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં સામાજિક કાર્યકર યોગેન્દ્ર યાદવે કહ્યું કે SIRની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી દેશમાં પુખ્ત વસ્તી વધીને 103 કરોડ થઈ શકે છે, જ્યારે મતદારોની સંખ્યા ઘટીને 88 કરોડ રહી જશે.
તેમણે કહ્યું, ‘2024ની લોકસભા ચૂંટણીના સમયે દેશમાં 99 કરોડ પુખ્ત અને 98 કરોડ મતદારો હતા. SIR પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી 103 કરોડ પુખ્ત હશે, પરંતુ મતદારો માત્ર 88 કરોડ રહી જશે.’
‘આટલા મોટા પાયે ફેરફાર આયોજન વિના થઈ શકે નહીં’
યોગેન્દ્ર યાદવે કહ્યું કે મતદાર યાદીમાં આટલા મોટા પાયે ફેરફાર સામાન્ય પ્રક્રિયાનો ભાગ હોઈ શકે નહીં.
તેમણે કહ્યું, ‘આ સામાન્ય નથી અને જ્યાં સુધી તેનું આયોજન કરવામાં આવ્યું ન હોય અને સંપૂર્ણ તંત્ર તેમાં સામેલ ન હોય ત્યાં સુધી આવું થઈ શકે નહીં. ખાસ કરીને SIR શરૂ થાય તે પહેલાં મોટા પાયે નામ હટાવવામાં આવ્યા હોવાની બાબતની ગુનાહિત કાવતરાના રૂપમાં તપાસ થવી જોઈએ.’
તેમણે SIRને ‘લોકશાહી સાથે છેતરપિંડી’ ગણાવતા આરોપ લગાવ્યો કે તેનો ઉદ્દેશ લોકોને મતદાનના અધિકારથી વંચિત કરવાનો છે.
જાણવા મળ્યું છે કે ધ વાયર દ્વારા અગાઉ રિપોર્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે SIRના ત્રીજા તબક્કાની ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીઓમાં સૌથી વધુ નામ એ જ પાંચ રાજ્યોમાં હટાવવામાં આવ્યા છે, જ્યાં છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં વિધાનસભા ચૂંટણી યોજાઈ હતી. તેમાં મહારાષ્ટ્ર (2024), કર્ણાટક (2023), તેલંગાણા (2023), દિલ્હી (2025) અને આંધ્ર પ્રદેશ (2024) સામેલ છે.
‘2025ની દિલ્હી ચૂંટણીની વિશ્વસનીયતા પર સવાલ’
કાર્યકર અંજલિ ભારદ્વાજે ચૂંટણી પંચને સવાલ કર્યો કે જો મતદાર યાદીમાં આટલી મોટી સંખ્યામાં ભૂલો હતી, તો 2025ની દિલ્હી વિધાનસભા ચૂંટણીની વિશ્વસનીયતા પર તેની શું અસર પડે છે.
તેમણે કહ્યું, ‘ફેબ્રુઆરી 2025માં દિલ્હી વિધાનસભા ચૂંટણીના સમયે 1.56 કરોડ મતદારો હતા. હવે લગભગ 91 લાખ મતદારોના નામ કાં તો હટાવવામાં આવી ચૂક્યા છે અથવા તેમને નોટિસ મળવાની છે. આવી સ્થિતિમાં 2025ની વિધાનસભા ચૂંટણીના પરિણામોની વિશ્વસનીયતા કેટલી રહે છે? લોકો ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર વિશ્વાસ કેવી રીતે કરે?’
તેમણે આગળ સવાલ કર્યો, ‘જો ચૂંટણી પંચને હવે પોતાની જ મતદાર યાદીમાં આટલી મોટી સંખ્યામાં ભૂલો મળી છે, તો તેની જવાબદારી કોની નક્કી કરવામાં આવશે?’
