ECINET Voter List Controversy: કોંગ્રેસના સાંસદ જયરામ રમેશે ગુરુવારે (22 ઑક્ટોબર) જણાવ્યું હતું કે ‘વોટ ચોરી’ હવે સાબિત થયેલી હકીકત છે.
રમેશે કહ્યું, ‘વોટ ચોરી સાબિત થયેલી હકીકત છે. ચૂંટણી પંચના પોતાના આંકડા અનુસાર, 10 કરોડથી વધુ ભારતીયોના બંધારણીય મતદાન અધિકારથી વંચિત રહી જવાનું જોખમ છે.’
તેમણે વધુમાં કહ્યું, ‘ચૂંટણી પંચે નવા મતદારો માટે અવરોધો ઊભા કરવાના હેતુથી ફોર્મ 6માં ગેરકાયદેસર રીતે ફેરફાર કર્યો. તેણે પસંદગીના લોકોનાં નામ મોટા પાયે દૂર કરવા માટે ફોર્મ-7ના દુરુપયોગને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC)એ મતદાર યાદી પર પોતાનું નિયંત્રણ કેન્દ્રિત કરવા માટે ECINETનો ઉપયોગ કર્યો છે અને આ પ્રક્રિયામાં તમામ કાનૂની સુરક્ષાનાં પગલાંને બાજુએ મૂકી દીધાં છે.’
રમેશે વધુમાં ભારપૂર્વક કહ્યું, ‘દેશમાં આક્રોશ છે. વ્યાપક સ્તરે ગુસ્સો છે. દમન છતાં વિરોધ પ્રદર્શનો ચાલુ છે. વડાપ્રધાનની વ્યવસ્થા પોતાની હતાશા અને ગભરાટમાં હવે લોકોનું ધ્યાન ભટકાવવાનો અને મુદ્દા પરથી ધ્યાન હટાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. તે એ જ કરી રહી છે, જે તેના DNAમાં છે – જૂઠ ફેલાવવું. તે આમાં સફળ નહીં થાય. વડાપ્રધાન અને ગૃહમંત્રીની જોડી સંપૂર્ણપણે ખુલ્લી પડી ગઈ છે અને જનતા તેમને જવાબદાર ઠેરવશે.’
ECINET દ્વારા ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર નિયંત્રણના આરોપો
ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓ માટે બનાવવામાં આવેલા પોર્ટલ ECINETને જાન્યુઆરી 2026માં એક સંકલિત પ્લેટફોર્મ તરીકે શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તેનો હેતુ ચૂંટણી અધિકારીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી અનેક અલગ-અલગ એપ્લિકેશનોને એક જ પ્લેટફોર્મ પર લાવવાનો હતો.
અહેવાલ અનુસાર, ‘ચર્ચાગ્રામ’ નામની નાગરિક ટેક્નોલોજી પહેલ દ્વારા કરવામાં આવેલા ઑડિટમાં 2, 6, 7 અને 9 ઑક્ટોબરે આ પોર્ટલની તપાસ કરવામાં આવી હતી. તેમાં કેટલીક એવી સુવિધાઓ મળી આવી હતી, જેની મદદથી પસંદગીના અધિકારીઓ રાજ્યવાર રીતે ‘એન્યુમરેશન ફોર્મ’ (ગણતરી ફોર્મ)ની વિગતો સુધીની પહોંચ ચાલુ અથવા બંધ કરી શકે છે.
ઑડિટમાં એવું પણ જાણવા મળ્યું હતું કે પશ્ચિમ બંગાળ માટે બનાવવામાં આવેલી એક વિશેષ સુવિધાનો ઉપયોગ રાજ્યના ચૂંટણી નોંધણી અધિકારીઓ (ERO) અને સહાયક ચૂંટણી નોંધણી અધિકારીઓ (AERO)ને ગણતરી ફોર્મ, નોટિસ અને સુનાવણી સંબંધિત ડેશબોર્ડ સુધી પહોંચતા અટકાવવા માટે થઈ શકે છે.
નોંધનીય છે કે 29 સપ્ટેમ્બરે ચૂંટણી પંચે જે રાજ્યોમાં વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR)ની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ હતી, ત્યાં પોતાના ECINET એપ્લિકેશન પોર્ટલ પર ફોર્મ 6માં ઉમેરવામાં આવેલી SIR સંબંધિત ઘોષણા દૂર કરી દીધી હતી. આ મુદ્દે અગાઉ પણ ટીકા થઈ હતી, પરંતુ પંચે આ પગલું ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસની તપાસમાં તેની કામગીરી અંગે ગંભીર આરોપો સામે આવ્યા પછી જ લીધું હતું.
ફોર્મ 6 એ અરજી છે, જેને ભરીને ભારતીય નાગરિકો મતદાર યાદીમાં પોતાનું નામ સામેલ કરવાની વિનંતી કરે છે. જુલાઈમાં, જ્યારે અનેક રાજ્યોમાં SIRની પ્રક્રિયા ચાલી રહી હતી, ત્યારે તેમાં ચૂપચાપ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો.
ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ આ ફેરફાર સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેમનું કહેવું હતું કે તેમાં એવો ફેરફાર કરી શકાય નહીં, જેના કારણે નવા મતદારો માટે એ જણાવવું ફરજિયાત બની જાય કે તેમનાં માતા-પિતા અથવા દાદા-દાદી ‘અગાઉની SIR મતદાર યાદી’માં હતાં કે નહીં.
ફોર્મ-7 દ્વારા નામ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા પર સવાલો
અહેવાલ અનુસાર, દિલ્હીમાં મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવા માટે ફોર્મ-7 દ્વારા નોંધાવવામાં આવેલા લગભગ એક તૃતીયાંશ વાંધાઓનો સમાવેશ એવા ફરજિયાત ખુલાસાઓમાં થયો નથી, જે રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં SIR હેઠળ દાવા અને વાંધા નોંધાવવાની ચાલી રહેલી 45 દિવસની મુદત દરમિયાન જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.
કર્ણાટકમાં મોટા પાયે ફોર્મ-7 જમા કરાવવામાં આવતાં ભારે વિરોધ પ્રદર્શનો થયા પછી પોલીસે ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) હેઠળ ઓછામાં ઓછી પાંચ FIR નોંધાવી છે.
અહેવાલ મુજબ, પશ્ચિમ બંગાળમાં SIR દરમિયાન દાવા અને વાંધા નોંધાવવાની સમયમર્યાદા પૂરી થવાના ત્રણ દિવસ પહેલાં, 16 જાન્યુઆરીએ ચૂંટણી પંચે રાજ્યના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (CEO)ને જણાવ્યું હતું કે એક મતદાર ફોર્મ-7 દ્વારા ગમે તેટલી સંખ્યામાં વાંધા નોંધાવી શકે છે.
જોકે, નવ મહિના પછી 9 ઑક્ટોબરે પંચે પોતાના જ આદેશથી વિપરીત નવો અભિગમ અપનાવ્યો અને દાવા તથા વાંધા નોંધાવવાની સમગ્ર મુદત દરમિયાન એક મતદાર દ્વારા જમા કરાવી શકાય તેવા ફોર્મ-7ની સંખ્યા વધુમાં વધુ 10 નક્કી કરી.
ઉત્તરાખંડમાં મતદાર યાદીના SIR દરમિયાન જમા કરવામાં આવેલી લગભગ 1.73 લાખ ફોર્મ-7 અરજીઓમાંથી 95,000થી વધુને ‘અપાત્ર’ તરીકે ચિહ્નિત કરવામાં આવી છે.
કોંગ્રેસની રાજ્ય શાખાએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે ઉત્તરાખંડમાં નામ દૂર કરવાની વિનંતીઓ નાની ભૂલો દર્શાવવા માટે ઑટો-જનરેટ કરવામાં આવી હતી. પક્ષે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો કે રાજ્યના અલગ-અલગ જિલ્લાઓમાં આ પ્રક્રિયાનો પસંદગીપૂર્વક ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેના કારણે તેના મતદારોને નુકસાન થયું હતું.
ઓડિશાના ભદ્રકમાં મતદાર યાદીમાંથી મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ દૂર કરવાના કથિત પ્રયાસ અંગે ધ વાયરમાં પ્રકાશિત એક સ્થળાધારિત અહેવાલે આ મામલાને વધુ ઉજાગર કર્યો હતો. ત્યારબાદ ચૂંટણી પંચે કથિત અનિયમિતતાઓની શંકાને પગલે એક વરિષ્ઠ અધિકારીને સસ્પેન્ડ કરી દીધા હતા.
અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે મતવિસ્તારના અનેક રહેવાસીઓએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે ફોર્મ-7ની અરજીઓ ભદ્રક સ્થિત ભારતીય જનતા પાર્ટીની કચેરીમાંથી તૈયાર કરીને જમા કરવામાં આવી હતી.
આ અરજીઓમાં એક નોંધપાત્ર સમાનતા સામે આવી હતી. મતદારોનાં નામ અને તેમના રહેણાકનાં સરનામાં સાચાં નોંધાયેલાં હતાં, પરંતુ પોસ્ટ ઑફિસના સ્થળ તરીકે ભુવનેશ્વરનું નામ લખવામાં આવ્યું હતું, જે ભદ્રકથી 100 કિલોમીટરથી પણ વધુ દૂર છે.
