Great Nicobar Project: લોકસભાના વિપક્ષના નેતા અને કોંગ્રેસ સાંસદ રાહુલ ગાંધીએ કેન્દ્ર સરકારના ગ્રેટ નિકોબાર આઇલેન્ડ પ્રોજેક્ટ પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. રાહુલ ગાંધીનું કહેવું છે કે આ પરિયોજના પ્રાકૃતિક અને જનજાતીય વારસા વિરુદ્ધના સૌથી મોટા ગુનાઓમાંથી એક છે. કેન્દ્ર સરકાર તેને ભારતની સુરક્ષા, દરિયાઈ તાકાત અને આર્થિક ભવિષ્ય માટે અત્યંત જરૂરી ગણાવી રહી છે. પરિયોજનાને લઈને જંગલોના કપાણ અને પર્યાવરણીય નુકસાનના દાવાઓને ખોટી રીતે રજૂ કરવામાં આવી રહ્યા છે.
શું છે ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ?
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, ગ્રેટ નિકોબાર હિંદ મહાસાગરમાં ભારતનો વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનો દ્વીપ છે. સરકાર અહીં મોટું ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ, ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ, પાવર પ્લાન્ટ અને નવી ટાઉનશીપ બનાવવા માંગે છે. સરકારનો દાવો છે કે આનાથી ભારત વૈશ્વિક દરિયાઈ વેપાર અને લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્કમાં મજબૂત સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરશે.
પરિયોજનામાં સામેલ છે-
મોટું ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ બનશે
ગ્રીનફિલ્ડ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ
450 MVA ગેસ અને સોલર આધારિત પાવર પ્લાન્ટ
16,610 હેક્ટરમાં ફેલાયેલી નવી ટાઉનશીપ
સરકાર તેને કેમ જરૂરી ગણાવી રહી છે?
કેન્દ્રના જણાવ્યા મુજબ ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, દરિયાઈ વ્યૂહરચના અને આર્થિક વિકાસની દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વનો છે. આ પરિયોજના આંદામાન સમુદ્ર અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં ભારતની હાજરી મજબૂત કરશે. આનાથી હિંદ મહાસાગરમાં દરિયાઈ દેખરેખ અને રક્ષા ક્ષમતા વધશે. સરકાર તેને ચીનની ‘સ્ટ્રિંગ ઓફ પર્લ્સ’ વ્યૂહરચનાના જવાબ અને ભારતની ‘એક્ટ ઈસ્ટ પોલિસી’ના હિસ્સા તરીકે ગણાવી રહી છે.
રાહુલના આરોપ શું છે?
રાહુલ ગાંધીએ ગ્રેટ નિકોબાર પ્રવાસ બાદ વીડિયો સંદેશ જાહેર કરીને કહ્યું કે ત્યાં લાખો વૃક્ષોને કાપવા માટે ચિહ્નિત કરવામાં આવ્યા છે અને સદીઓ જૂના વર્ષાવનોને ખતમ કરવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે સ્થાનિક અને આદિવાસી સમુદાયોની સલાહ લેવામાં આવી નથી. લોકોને જમીનના બદલામાં મળનારા વળતરની જાણકારી આપવામાં આવી નથી. સરકારે તેમને દ્વીપ સુધી પહોંચતા રોકવાની કોશિશ કરી. આ દ્વીપ પર રહેતી દરેક વ્યક્તિ આ પરિયોજનાની વિરુદ્ધ છે, પરંતુ તેમને પૂછવામાં જ આવ્યું નથી.
સરકારનો શું છે પક્ષ?
સરકારના જણાવ્યા મુજબ કુલ 166.1 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તાર વિકાસ માટે પ્રસ્તાવિત છે. આ સમગ્ર આંદામાન-નિકોબાર વિસ્તારનો આશરે 2% હિસ્સો છે. 130.75 ચોરસ કિલોમીટર વન ભૂમિ પરિયોજના માટે ડાયવર્ટ થશે. કુલ 18.65 લાખ વૃક્ષો પ્રભાવિત વિસ્તારમાં છે. મહત્તમ 7.11 લાખ વૃક્ષો કાપવામાં આવશે.
પર્યાવરણને લઈને વિવાદ કેમ?
પર્યાવરણ નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ગ્રેટ નિકોબાર અત્યંત સંવેદનશીલ વિસ્તાર છે. અહીં દુર્લભ વન્યજીવ, ગાઢ જંગલો અને સમૃદ્ધ દરિયાઈ જૈવવિવિધતા અસ્તિત્વ ધરાવે છે. ટીકાકારોનું કહેવું છે કે આટલા મોટા નિર્માણ કાર્યથી પ્રકૃતિને કાયમી નુકસાન થઈ શકે છે.
સરકારનો જવાબ:
પરિયોજનાને તમામ પર્યાવરણીય નિયમો હેઠળ મંજૂરી આપવામાં આવી છે અને નુકસાન ઘટાડવા માટે સખત શરતો લાગુ કરવામાં આવી છે. બીજા રાજ્યોમાં મોટા સ્તર પર ક્ષતિપૂરક વનીકરણ પણ કરવામાં આવશે. આંદામાન-નિકોબારમાં 75% થી વધુ વન વિસ્તાર હોવાને કારણે નિયમો હેઠળ ક્ષતિપૂરક વનીકરણ બીજા રાજ્યોમાં કરી શકાય છે. લગભગ 24,750 હેક્ટર વિસ્તાર ક્ષતિપૂરક વનીકરણ માટે ચિહ્નિત કરવામાં આવ્યો છે. આમાં આશરે 17,000 હેક્ટર હરિયાણામાં, 6,320 હેક્ટર મધ્યપ્રદેશમાં વનીકરણ પ્રસ્તાવિત છે.
આદિવાસી સમુદાયો પર શું અસર પડશે?
ગ્રેટ નિકોબારમાં શોમ્પેન અને નિકોબારી જેવા સંવેદનશીલ જનજાતીય સમુદાયો રહે છે. વિપક્ષનો આરોપ છે કે તેમની વાસ્તવિક સહમતિ લેવામાં આવી નથી. બીજી તરફ સરકારનું કહેવું છે કે કોઈપણ જનજાતીય સમુદાયને વિસ્થાપિત કરવામાં આવશે નહીં અને તેમના અધિકારો સુરક્ષિત રહેશે.
