Haldwani Purification Controversy: હલ્દવાનીમાં કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેની રેલી બાદ કથિત રીતે કરવામાં આવેલા ‘શુદ્ધિકરણ’નો મામલો હવે ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) માટે રાજકીય રીતે અસહજ બની રહ્યો છે.
અહેવાલ મુજબ, BJPના સહયોગી અને કેન્દ્રીય મંત્રી રામદાસ આઠવલેએ તેને માત્ર ‘ખોટું’ અને ‘બંધારણવિરોધી’ જ નહીં પરંતુ તેને કરનારા લોકો સામે કાર્યવાહી કરવાની માંગ પણ કરી છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે આઠવલેનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે BJP આ મુદ્દે કોંગ્રેસના હુમલાનો જવાબ આપવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. કોંગ્રેસના સાંસદ અને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ આ અનુષ્ઠાનને અપરાધ ગણાવીને તેના માટે જવાબદાર લોકો સામે FIR નોંધવાની માંગ કરી છે.
તેનાથી વિપરીત, ઉત્તરાખંડ BJP અધ્યક્ષ મહેન્દ્ર ભટ્ટ આ અનુષ્ઠાનનો બચાવ કરતાં તે સ્થળને ‘પ્રદૂષિત’ ગણાવી ચૂક્યા છે.
મસૂરીમાં એક કાર્યક્રમ બાદ ભટ્ટે કહ્યું હતું, ‘જે લોકો પાસે કોઈ વાસ્તવિક મુદ્દો હોતો નથી, તેઓ જ એવા મામલા ઉઠાવે છે જે સમાજને નુકસાન પહોંચાડે છે અને તેને વિભાજિત કરે છે. ખડગેજીની રેલી હલ્દવાનીમાં યોજાઈ હતી. ત્યાંનું રામલીલા મેદાન અપવિત્ર કરી દેવામાં આવ્યું હતું. જે સ્થળે રામ મંદિર છે, ત્યાં એવા નારા લગાવવામાં આવ્યા જેને લગાવવા જોઈતા ન હતા. તે સ્થળ પ્રદૂષિત થઈ ગયું હતું અને ત્યારબાદ તેનું શુદ્ધિકરણ કરવામાં આવ્યું.’
આવી સ્થિતિમાં હવે કેન્દ્રની નરેન્દ્ર મોદી સરકારમાં સામેલ એક મંત્રીનું શુદ્ધિકરણ કરનારા લોકો સામે કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરવી BJP માટે માત્ર નિવેદનબાજીનો મામલો નથી. આ તે સામાજિક અને રાજકીય સવાલને પણ સામે લાવી રહ્યું છે, જેને BJP સામાન્ય રીતે વિપક્ષના આરોપ તરીકે ફગાવવાનો પ્રયાસ કરતી રહી છે.
આઠવલેની ટિપ્પણી પહેલાં લોક જનશક્તિ પાર્ટી (રામ વિલાસ)ના નેતા અને કેન્દ્રીય મંત્રી ચિરાગ પાસવાન પણ શુદ્ધિકરણ અનુષ્ઠાનને ‘ચિંતાનો વિષય’ ગણાવી ચૂક્યા છે.
ગત 29 ઑગસ્ટે પટનામાં તેમણે કહ્યું હતું કે જો સમાજમાં દલિતો સાથે ભેદભાવની સ્થિતિ હજુ પણ યથાવત છે, તો તે સરકાર માટે પણ ચિંતાનો વિષય છે.
જોકે, પાસવાને બાદમાં આ મુદ્દાને વ્યાપક સામાજિક સુધારા સાથે જોડી દીધો હતો. પરંતુ આઠવલેએ તેનાથી એક પગલું આગળ વધીને સીધી રીતે શુદ્ધિકરણ કરનારા લોકો સામે કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી છે.
‘અસ્પૃશ્યતાનો ડંખ અનુભવ કરાવ્યો’
જણાવી દઈએ કે આ મામલાની શરૂઆત 11 ઑગસ્ટે હલ્દવાનીના રામલીલા મેદાનમાં ખડગેની રેલી બાદ કથિત ‘શુદ્ધિકરણ’ અનુષ્ઠાનથી થઈ હતી. ખડગે દલિત સમુદાયમાંથી આવે છે. કોંગ્રેસે આ ઘટનાને દલિતો પ્રત્યે અસ્પૃશ્યતા અને સામાજિક ભેદભાવની માનસિકતા સાથે જોડીને BJP પર હુમલો કર્યો છે.
સંસદના ચોમાસુ સત્ર દરમિયાન 13 ઑગસ્ટે રાજ્યસભામાં આ મુદ્દો ઉઠાવતાં ખડગેએ કહ્યું હતું કે તેમને અસ્પૃશ્યની જેમ માનીને શુદ્ધિકરણ કરવામાં આવ્યું, જે તેમના માટે અપમાનજનક છે.
તેમણે કહ્યું હતું કે રેલીમાં તેમણે કોઈ સમુદાય અથવા ધર્મનું નામ લીધું ન હતું અને માત્ર સરકારના મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા હતા. તેમ છતાં તેમના ભાષણ બાદ મંચનું ‘શુદ્ધિકરણ’ કરવામાં આવ્યું.
ખડગેએ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે શું લોકશાહીમાં કોઈ ચૂંટાયેલા નેતાના ભાષણ બાદ આ પ્રકારનું અનુષ્ઠાન કરી શકાય છે અને શું આ બંધારણની રક્ષા કરવાનો માર્ગ છે.
આ મામલો એટલા માટે પણ ગંભીર છે કારણ કે બંધારણમાં અસ્પૃશ્યતાને સ્પષ્ટ રીતે સમાપ્ત કરવામાં આવી છે. કોંગ્રેસનો તર્ક છે કે કોઈ દલિત નેતાના કાર્યક્રમ બાદ તે સ્થળને ‘શુદ્ધ’ કરવાનું અનુષ્ઠાન કરવું એ તે સામાજિક માનસિકતાનું પ્રદર્શન છે, જેની વિરુદ્ધ બંધારણે દાયકાઓ પહેલાં લડાઈ શરૂ કરી હતી.
કાર્યવાહી શુદ્ધિકરણ કરનારા લોકો સામે થવાની હતી, FIR રાહુલ ગાંધી સામે
આ મામલાએ ત્યારે વધુ રાજકીય રંગ ધારણ કર્યો જ્યારે રાહુલ ગાંધી વિરુદ્ધ જ FIR નોંધવામાં આવી હોવાની વાત સામે આવી.
રાહુલ ગાંધીએ પ્રેસ કૉન્ફરન્સમાં શુદ્ધિકરણને અપરાધ ગણાવતાં કહ્યું હતું કે કોઈ વ્યક્તિના ગયા બાદ સ્થળનું શુદ્ધિકરણ કરવું એ વાતની સ્વીકૃતિ છે કે સમાજમાં અસ્પૃશ્યતાની માનસિકતા અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
ત્યારબાદ ઉત્તરાખંડમાં રાહુલ ગાંધી વિરુદ્ધ અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમ, 1989 હેઠળ FIR નોંધવામાં આવી હોવાની વાત સામે આવી.
આ જ તે બિંદુ છે જ્યાંથી કોંગ્રેસે BJP પર તીવ્ર હુમલો શરૂ કર્યો. પાર્ટીનો સવાલ હતો કે કથિત રીતે શુદ્ધિકરણ કરનારા લોકો સામે કાર્યવાહી કરવાને બદલે તે ઘટનાને અપરાધ ગણાવનારા રાહુલ ગાંધી સામે જ કેસ શા માટે નોંધવામાં આવ્યો.
આ સંદર્ભમાં જસ્ટિસ મદન લોકુરે પણ ધ વાયર સાથેની વાતચીતમાં કથિત ‘શુદ્ધિકરણ’ કરનારા લોકો સામે FIR નોંધવામાં ન આવવાને ‘વિચિત્ર’ ગણાવ્યું હતું. તેમના અનુસાર, આ એવો મામલો હતો જેના પર પોલીસે સંજ્ઞાન લેવું જોઈતું હતું.
હવે પોલીસ તપાસના ઘેરામાં FIR
રાહુલ ગાંધી વિરુદ્ધ FIR નોંધાયા બાદ કોંગ્રેસે દેશભરમાં વિરોધ પ્રદર્શનો કર્યા. વધતા રાજકીય દબાણ વચ્ચે નૈનીતાલ પોલીસે 4 સપ્ટેમ્બરે કહ્યું કે રાહુલ ગાંધી વિરુદ્ધ FIR નોંધવાની પ્રક્રિયાની તપાસ શરૂ કરી દેવામાં આવી છે.
આ દરમિયાન આઠવલેનું નિવેદન BJP માટે નવી મુશ્કેલી લઈને આવ્યું છે. દલિત નેતા અને મોદી સરકારમાં મંત્રી આઠવલેનું કહેવું કે શુદ્ધિકરણનું અનુષ્ઠાન ખોટું અને બંધારણવિરોધી હતું તથા તેને કરનારા લોકો સામે કાર્યવાહી થવી જોઈએ, વિપક્ષના તે આરોપને રાજકીય વજન આપે છે કે મામલો માત્ર સ્થાનિક ધાર્મિક અનુષ્ઠાનનો નથી, પરંતુ દલિતો પ્રત્યે સામાજિક ભેદભાવની માનસિકતાનો છે.
નોંધનીય છે કે BJP જે મુદ્દા પર પોતાના વિરોધીઓના હુમલાનો જવાબ આપવાનો પ્રયાસ કરી રહી હતી, તે જ મુદ્દા પર તેના પોતાના સહયોગીઓ હવે તેની પાસેથી કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. અને આ જ સમગ્ર વિવાદને BJP માટે રાજકીય રીતે વધુ જટિલ બનાવી રહ્યું છે.
