Marion Biotech Supreme Court: સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુવારે (19 ફેબ્રુઆરી) નોઈડા સ્થિત દવા નિર્માતા કંપની મેરિયન બાયોટેકને સખત ઠપકો આપતા કહ્યું કે તેના કફ સીરપ 2022માં ઉઝબેકિસ્તાનમાં 18 બાળકોના મોત સાથે જોડાયેલા જોવા મળ્યા હતા અને કંપની પર ‘ક્ષેત્રાધિકારની બાધ્યતા ન હોત તો આનાથી પણ ગંભીર આરોપો લગાવી શકાયા હોત.’ અદાલતે એમ પણ કહ્યું કે કંપનીએ દેશની છબીને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.
અહેવાલ મુજબ, મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત તથા જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને વિપુલ એમ. પંચોલીની પીઠે કંપની અને તેના પાંચ અધિકારીઓ – જેમાં નિર્દેશકો પણ સામેલ છે – દ્વારા દવા નિર્માણમાં કથિત ઉલ્લંઘનના મામલે જારી કરાયેલા સમન્સને પડકારતી અરજી ફગાવી દીધી છે. સુનાવણી દરમિયાન પીઠે કંપનીના વકીલને કહ્યું, ‘તમારા સીરપને બાળકોના મોત માટે જવાબદાર માનવામાં આવ્યું છે. તમારા પર હત્યાનો કેસ પણ ચાલવો જોઈતો હતો… પરંતુ ક્ષેત્રાધિકારની મર્યાદા છે… જાઓ, સંબંધિત અધિકારીઓ સમક્ષ હાજર થાઓ. તમને સમન્સ પાઠવવામાં આવ્યા છે. તમારે હાજર થઈને જવાબ આપવો પડશે. તમે કોઈ પણ પ્રકારની રાહતને પાત્ર નથી.’
અદાલતે એમ પણ કહ્યું કે પ્રોસિક્યુશનમાં ભારતીય દંડ સંહિતાની યોગ્ય જોગવાઈઓ ‘ગાયબ’ હોય તેવું લાગે છે. પીઠે કહ્યું, ‘અમને લાગે છે કે ભારતીય દંડ સંહિતા હેઠળના આરોપો સામેલ કરવામાં આવ્યા નથી. તમારે તે કલમોમાં પણ સમન્સ પાઠવવા જોઈતા હતા… આટલા બધા બાળકો મરી ગયા… આવી ઘટનાઓ દેશની બદનામી કરે છે. તમારા પર વધુ કઠોર કલમો હેઠળ કેસ ચાલવો જોઈએ. જો તમે આ અરજી પર બહુ જોર આપશો તો અમે અહીં પણ તે જોગવાઈઓ ઉમેરી શકીએ છીએ.’
સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા હસ્તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કર્યા પછી હવે કંપની અને તેના અધિકારીઓએ ગૌતમ બુદ્ધ નગરની ટ્રાયલ કોર્ટમાં હાજર થઈને ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ હેઠળની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડશે. સાથે જ ટોચની અદાલતે સંકેત આપ્યો કે આરોપો ક્યાંય વધુ ગંભીર ગુનાહિત તપાસની માંગ કરી શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં આ અરજી 14 જાન્યુઆરીએ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના તે નિર્ણય પછી દાખલ કરવામાં આવી હતી, જેમાં કંપનીના અધિકારીઓ અને નિર્દેશકો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી ગુનાહિત પુનઃવિચાર અરજીઓ ફગાવી દેવામાં આવી હતી. આ અરજીઓ મુખ્ય ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટ (સીજેએમ), ગૌતમ બુદ્ધ નગર દ્વારા જારી કરાયેલા સમન્સને પડકારતી હતી.
અખબાર મુજબ, 14 જાન્યુઆરીના પોતાના નિર્ણયમાં હાઈકોર્ટે કહ્યું હતું કે મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા જારી કરાયેલા સમન્સ ઓર્ડરમાં કોઈ ગેરકાયદેસરતા નથી. અદાલતે કહ્યું કે કાયદા મુજબ કંપનીના કામકાજ માટે જવાબદાર નિર્દેશકો અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અધિનિયમની કલમ 34 ના દાયરામાં આવે છે અને તેઓ કંપનીના વ્યવસાય સંચાલન માટે પૂર્ણપણે જવાબદાર છે. માત્ર એટલું કહેવું કે નિર્દેશકોનો રોજના કામકાજ સાથે કોઈ સંબંધ નથી, તે પૂરતું નથી.
સમન્સ એક ડ્રગ્સ ઇન્સ્પેક્ટરની ફરિયાદના આધારે જારી કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ, 1940 હેઠળ કાર્યવાહીની માંગ કરવામાં આવી હતી. ફરિયાદમાં આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો કે કંપનીએ ‘માનક ગુણવત્તાથી ઓછી’ દવાઓનું નિર્માણ અને વેચાણ કર્યું, જેમાં ભેળસેળવાળી અને નકલી દવાઓ સાથે જોડાયેલા ગુનાઓ, પ્રક્રિયાગત ઉલ્લંઘન તથા અધિનિયમની કલમ 34 હેઠળ કંપની અધિકારીઓની જવાબદારી સામેલ છે. તપાસ રિપોર્ટમાં કંપની દ્વારા નિર્મિત કેટલાક નમૂનાઓ માનક ગુણવત્તાથી ઓછા જોવા મળ્યા હતા.
નોઈડા સ્થિત આ કંપની ત્યારે વૈશ્વિક તપાસના દાયરામાં આવી જ્યારે વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) એ મેડિકલ એલર્ટ જારી કરી ઉઝબેકિસ્તાનમાં 18 બાળકોના મોતને મેરિયન બાયોટેકના ડોક-1 મેક્સ અને એમ્બ્રોનોલ કફ સીરપ સાથે જોડ્યા હતા. જોકે ઉઝબેકિસ્તાનની અદાલતમાં વકીલો દ્વારા સંબંધિત કફ સીરપ સાથે જોડાયેલા મોતોની સંખ્યા 65 બતાવવામાં આવી હતી.
અહેવાલમાં દવાઓમાં એથિલિન ગ્લાયકોલ – એક ઝેરી ઔદ્યોગિક રસાયણ – ની હાજરી તરફ સંકેત આપવામાં આવ્યો હતો. ડાયએથિલિન ગ્લાયકોલ એક ઔદ્યોગિક રસાયણ છે, જે અત્યંત વિષયુક્ત હોય છે અને દવાઓમાં ઉપયોગ માટે પ્રતિબંધિત છે. દવા નિર્માણમાં પ્રોપિલિન ગ્લાયકોલ (PG) ને દ્રાવક (Solvent) તરીકે ઉપયોગમાં લેવાનું હોય છે. બાળકોના મોત પછી ભારતના આરોગ્ય મંત્રાલયે કંપનીનું ઉત્પાદન સ્થગિત કરી દીધું હતું અને પાછળથી ઉત્તર પ્રદેશ વહીવટીતંત્રે તેનું ઉત્પાદન લાયસન્સ કાયમી ધોરણે રદ કરી દીધું હતું. ભારતીય અધિકારીઓએ કંપની સાથે જોડાયેલા ત્રણ લોકોની ધરપકડ કરી હતી.
એ વાત પણ સામે આવી હતી કે કંપનીના વિતરકોએ ફરજિયાત પરીક્ષણથી બચવા માટે સ્થાનિક અધિકારીઓને 33,000 ડોલરની લાંચ આપી હતી. રાજ્યના પ્રોસિક્યુટર સૈદ કરીમ અકિલોવે આરોપ લગાવ્યો હતો કે ક્યુરામેક્સના સીઈઓ સિંઘ રાઘવેન્દ્ર પ્રતાપે ઔષધીય ઉત્પાદનોની કુશળતા અને માનકીકરણ માટે ઉઝબેકિસ્તાનના અધિકારીઓને 33,000 ડોલરની ચુકવણી કરી હતી જેથી તેઓ કંપનીના ઉત્પાદનોનું ફરજિયાત નિરીક્ષણ ન કરે.
