Paternity Leave Law India: સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને પિતૃત્વ રજા (Paternity Leave) ને સામાજિક સુરક્ષા લાભ તરીકે માન્યતા આપતો કાયદો બનાવવા માટે આગ્રહ કર્યો છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે બાળ ઉછેર એ કોઈ એક વ્યક્તિનું કામ નથી અને જ્યાં બાળકના વિકાસમાં માતાની ભૂમિકા કેન્દ્રીય હોય છે, ત્યાં પિતાની ભૂમિકાને નજરઅંદાજ કરવી અન્યાયી ગણાશે.
અદાલતે એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે પિતૃત્વ રજાની જોગવાઈ લૈંગિક ભૂમિકાઓ (Gender Roles) ના રૂઢિચુસ્ત ખ્યાલોને તોડવામાં મદદ કરે છે, પિતાને બાળકોની સંભાળમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે અને ઉછેરની સંતુલિત સમજ વિકસાવે છે. આ પરિવાર અને કાર્યસ્થળમાં લૈંગિક સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપે છે. ખરેખર, સુપ્રીમ કોર્ટ મેટરનિટી લીવ (માતૃત્વ રજા) સંબંધિત અરજી પર સુનાવણી કરી રહી હતી.
કોર્ટે કહ્યું કે, દત્તક લેનારી માતાને, બાળકની ઉંમર ગમે તે હોય, 12 અઠવાડિયાની માતૃત્વ રજા મળવી જોઈએ.
શું છે સમગ્ર મામલો?
આ મામલો ‘મેટરનિટી બેનિફિટ એક્ટ, 1961’ ની કલમ 5(4) ને પડકારવા સંબંધિત છે. અગાઉ એવી જોગવાઈ હતી કે દત્તક લેનારી માતાને 12 અઠવાડિયાની રજા ત્યારે જ મળશે જ્યારે દત્તક લીધેલું બાળક 3 મહિનાથી ઓછી ઉંમરનું હોય. કોર્ટે 12 નવેમ્બર 2024 ના રોજ એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) પર કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ પાઠવી હતી.
શું છે મેટરનિટી લીવ?
આ કાયદા હેઠળ કામકાજી મહિલાને સંભવિત ડિલિવરી ડેટના 6 અઠવાડિયા પહેલા અને 6 અઠવાડિયા પછી સુધી રજા મળે છે. આ દરમિયાન મહિલાને છેલ્લે મળેલા પગાર અને ભથ્થા આપવામાં આવશે. હવે કોર્ટે આ જ પ્રકારનો કાયદો પિતા માટે બનાવવાનું વિચારવા કહ્યું છે.
માતા બનવાના હકથી વંચિત ન કરી શકાય
અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે જૂની જોગવાઈ મેટરનિટી બેનિફિટ એક્ટની ભાવનાથી વિરુદ્ધ છે. અરજદારે જણાવ્યું કે ‘જુવેનાઈલ જસ્ટિસ એક્ટ’ ની જોગવાઈઓ અને દત્તક લેવાની જે પ્રક્રિયા છે, તેમાં જન્મેલા બાળકને દત્તક લેવામાં આવે તો પણ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થતા 3 મહિનાથી વધુ સમય લાગી જાય છે. મહિલાને માતા બનવાનો અધિકાર છે અને આ અધિકારથી તેને વંચિત ન કરી શકાય. જો મહિલા સગર્ભા હોય, તો તે દરમિયાન તેને નોકરીમાંથી કાઢી શકાતી નથી અને ડિલિવરી વખતે રજા લેવા પર પગાર પણ રોકી શકાતો નથી. બંધારણના અનુચ્છેદ-42 હેઠળ સગર્ભા મહિલાઓને સુરક્ષા આપવામાં આવી છે.
