Pradhan Mantri Jan Dhan Yojana: પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના (PMJDY) ના લાભાર્થીઓની સંખ્યા વધીને 57.11 કરોડ થઈ ગઈ છે અને આ ખાતાઓમાં ₹2,74,033.34 કરોડ રૂપિયા જમા છે. આ માહિતી આ યોજનાની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર આપવામાં આવી છે.
સાથે જ જણાવવામાં આવ્યું છે કે દેશમાં 13.55 લાખ બેંક મિત્રો સમગ્ર દેશમાં બ્રાન્ચલેસ બેંકિંગ સેવાઓ પ્રદાન કરી રહ્યા છે. એક કાર્યક્રમમાં નાણાકીય સેવા વિભાગના સચિવ એમ. નાગારાજુએ કહ્યું કે સમગ્ર દેશમાં જન ધન ખાતાઓમાં હવે સરેરાશ બેલેન્સ વધીને ₹4,815 થઈ ગયું છે.
ભારતની નાણાકીય સમાવેશ યાત્રામાં PMJDY એક સીમાચિહ્ન
વરિષ્ઠ અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, સરકાર ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં કુલ ₹3.67 લાખ કરોડ ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) દ્વારા ટ્રાન્સફર કરવાની યોજના બનાવી રહી છે.
કાર્યક્રમમાં તેમણે આગળ કહ્યું કે ભારતની નાણાકીય સમાવેશ (Financial Inclusion) ની યાત્રા કોઈ ચમત્કારથી ઓછી નથી. 2014 માં લૉન્ચ થયેલી પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના (PMJDY) એક મહત્ત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન (Landmark) સાબિત થઈ છે અને તેનાથી 57 કરોડથી વધુ લોકો બેંકિંગ સિસ્ટમ સાથે જોડાયા છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારો અને મહિલાઓની મોટી ભાગીદારી
નાગારાજુના મતે, હાલના સમયમાં જન ધન ખાતાઓમાં આશરે ₹2.75 લાખ કરોડનું બેલેન્સ છે, જેનાથી સરેરાશ બેલેન્સ આશરે ₹4,815 નીકળી આવે છે.
આ ખાતાઓમાંના 78.2 ટકા ખાતા ગ્રામીણ અને અર્ધ-સરકારી વિસ્તારોમાં છે.
આ ખાતાઓમાં મહિલાઓની ભાગીદારી 50 ટકા છે.
તેમણે આગળ કહ્યું કે ભારતનો નાણાકીય સમાવેશ સૂચકાંક (Financial Inclusion Index) માર્ચ 2025 માં વધીને 67 થયો છે. આ દર્શાવે છે કે દેશમાં નાણાકીય સેવાઓની પહોંચમાં સુધારાની સાથે-સાથે ગુણવત્તા (Quality) માં પણ વધારો થઈ રહ્યો છે.
નાણાકીય સમાવેશ સૂચકાંક (FI Index) શું છે?
2021 માં લૉન્ચ કરાયેલો નાણાકીય સમાવેશ સૂચકાંક બેંકિંગ, વીમા, પેન્શન, રોકાણ અને પોસ્ટ સેવાઓ સહિત 97 સંકેતકો પર આધારિત છે.
તેના ત્રણ ઉપ-સૂચકાંકો – પહોંચ (Access), ઉપયોગ (Usage) અને ગુણવત્તા (Quality) – માત્ર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિસ્તરણને જ નથી માપતા, પરંતુ એ પણ માપે છે કે લોકો ખરેખર નાણાકીય ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરે છે કે નહીં અને શું તેઓ તેમને સમજે છે.
