Presidential Reference: ‘પ્રેસિડેન્શિયલ રેફરન્સ’ શું છે? જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ કાયદાકીય સલાહ માટે સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કરે છે

Presidential Reference: સુપ્રીમ કોર્ટની પાંચ સભ્યોની બંધારણ બેન્ચે ગુરુવારે રાષ્ટ્રપતિ તરફથી બંધારણના અનુચ્છેદ ૧૪૩ હેઠળ માંગવામાં આવેલી સલાહ પર પોતાનો નિર્ણય સંભળાવ્યો. કોર્ટે પોતાના અભિપ્રાયમાં જણાવ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલો માટે વિધેયકોને મંજૂરી આપવા માટે સમય સીમા નક્કી કરતો અગાઉનો નિર્ણય અસંવૈધાનિક છે.

આ નિર્ણયને સમજવા માટે, ‘પ્રેસિડેન્શિયલ રેફરન્સ’ ની પ્રક્રિયાને સમજવી જરૂરી છે.

૧. ‘પ્રેસિડેન્શિયલ રેફરન્સ’ શું છે?

રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટ પાસેથી સલાહ માંગવાની આ પ્રક્રિયાને ‘પ્રેસિડેન્શિયલ રેફરન્સ’ કહેવામાં આવે છે, જે બંધારણના અનુચ્છેદ ૧૪૩ હેઠળ આવે છે.

• જોગવાઈ: અનુચ્છેદ ૧૪૩ મુજબ, રાષ્ટ્રપતિ કોઈપણ એવા કાયદા અથવા તથ્યના સવાલ પર સુપ્રીમ કોર્ટ પાસેથી સલાહ માંગી શકે છે જે જાહેર મહત્વનો હોય.

• સલાહકાર: રાષ્ટ્રપતિ આ સલાહ કેન્દ્રીય મંત્રી પરિષદની સલાહ પર જ લે છે.

• બેન્ચ: અનુચ્છેદ ૧૪૫ મુજબ, આવા કોઈપણ સંદર્ભ પર સુનાવણી માટે ઓછામાં ઓછી પાંચ જજોની બેન્ચ બેસે છે.

૨. SC ની સલાહની અસર

• બાધ્યતા: સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલો અભિપ્રાય રાષ્ટ્રપતિ પર કાયદેસર રીતે બંધનકર્તા (Binding) હોતો નથી.

• મહત્વ: તેમ છતાં, આ સલાહનું ઘણું મહત્વ હોય છે અને સામાન્ય રીતે કાર્યપાલિકા અને અદાલતો તેનું પાલન કરે છે.

• પૃષ્ઠભૂમિ: ‘રાષ્ટ્રપતિ સંદર્ભ’ની આ વ્યવસ્થા ભારત સરકાર અધિનિયમ, ૧૯૩૫ માંથી લેવામાં આવી છે.

૩. અન્ય દેશો સાથે તુલના

૪. મહત્ત્વપૂર્ણ ‘પ્રેસિડેન્શિયલ રેફરન્સ’