Prime Minister Direct Election: લોકસભાની ચૂંટણી લડ્યા વગર કોઈ નેતા રાતોરાત તમારા પીએમ બની શકે?
સવાલ ચોંકાવનારો છે…
પણ જવાબ છે — હા!
ભારતીય બંધારણમાં વડાપ્રધાન બનવા માટે વ્યક્તિ લોકસભાનો ચૂંટાયેલો સભ્ય જ હોવો જરૂરી નથી. રાજ્યસભાનો સભ્ય હોય તો પણ વ્યક્તિ વડાપ્રધાન બની શકે છે.
અને ઇતિહાસમાં તેના ઉદાહરણો છે.
ઇન્દિરા ગાંધી — ૧૯૬૬
વડાપ્રધાન બન્યા ત્યારે તેઓ રાજ્યસભાના સભ્ય હતાં.
ઇન્દ્રકુમાર ગુજરાલ — ૧૯૯૭
વડાપ્રધાન બન્યા ત્યારે તેઓ રાજ્યસભાના સભ્ય હતાં.
અને સૌથી જાણીતું ઉદાહરણ—
ડૉ. મનમોહન સિંહ — ૨૦૦૪
તેઓ લોકસભામાંથી ચૂંટાયેલા નહોતા. તેઓ રાજ્યસભાના સભ્ય હતા અને તેમ છતાં દેશના વડાપ્રધાન બન્યા.
અહીં સવાલ કોઈ વ્યક્તિ સામે નથી.
આ જોગવાઈ બંધારણીય રીતે માન્ય છે.
પણ…
“લોકો દ્વારા, લોકો માટે અને લોકોની લોકશાહી”માં જો દેશના વડાપ્રધાનને દેશની જનતાએ લોકસભાની ચૂંટણીમાં સીધો મત જ ન આપ્યો હોય તો?
તો પછી એક સવાલ તો થવો જ જોઈએ—
લોકોને પોતાના વડાપ્રધાનને પસંદ કરવાનો અધિકાર કેમ ન હોવો જોઈએ?
આપણે લોકસભાની ચૂંટણીમાં મત આપીએ છીએ.
પણ એ મતથી સીધો વડાપ્રધાન પસંદ થતો નથી.
બહુમતી પક્ષ કે ગઠબંધન નક્કી કરે છે કે દેશનું નેતૃત્વ કોણ કરશે.
અને કાયદો એવી પણ પરવાનગી આપે છે કે વડાપ્રધાન બનનાર વ્યક્તિ તે સમયે લોકસભાનો સભ્ય ન હોય.
તો શું લોકશાહીમાં દેશના સૌથી મહત્વના રાજકીય પદ માટે જનતાનો સીધો જનાદેશ હોવો જોઈએ નહીં?
લોકશાહી માત્ર એટલી જ નથી કે
“તમને મત આપવાનો અધિકાર છે.”
લોકશાહીનો મૂળ ભાવ તો એ છે કે
“તમારા મતથી સત્તા કોના હાથમાં જાય છે, તેમાં તમારી પસંદગીનો અર્થ હોવો જોઈએ.”
બંધારણમાં જોગવાઈ છે એટલે તે કાયદેસર છે.
પરંતુ સમય સાથે બંધારણની જોગવાઈઓ અંગે પ્રશ્નો પૂછવા, ચર્ચા કરવા અને જરૂર પડે તો સુધારાની માંગ કરવી—
એ પણ તો લોકશાહીની જ નિશાની છે.
લોકો વડે, લોકો માટે અને લોકોની લોકશાહી…
તો પછી—
દેશના વડાપ્રધાનને પસંદ કરવાનો સીધો અધિકાર પણ લોકોનો હોવો જોઈએ કે નહીં?
તમારો મત શું છે?
