Railway Stations CAG Report: રેલવે સ્ટેશનો પર મુસાફરોને મળતી મૂળભૂત સુવિધાઓને લઈને નિયંત્રક અને મહાલેખા પરીક્ષક (CAG)ના તાજેતરના રિપોર્ટમાં ગંભીર સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. રિપોર્ટ મુજબ, અનેક સ્ટેશનો પર પીવાના પાણીના નમૂનાઓમાં E. coli બેક્ટેરિયા મળી આવ્યા હતા. જ્યારે 89%થી વધુ સ્ટેશનો પર બેસવાની જગ્યા, શૌચાલય, પંખા અને સંકેતક જેવી એક અથવા વધુ જરૂરી સુવિધાઓ નિર્ધારિત માપદંડો મુજબ ઉપલબ્ધ નહોતી.
12 ઓગસ્ટે સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવેલા CAGના રિપોર્ટમાં એ પણ સામે આવ્યું કે સ્વચ્છતા, પાણીની ઉપલબ્ધતા અને તબીબી સહાય સાથે જોડાયેલી મુસાફરોની ફરિયાદોમાં વધારો થયો છે. મુસાફર સુવિધાઓ સાથે જોડાયેલા 59% કામ સમયસર પૂર્ણ થયા નહોતા, જ્યારે આ સુવિધાઓ માટે ફાળવવામાં આવેલા બજેટનો પણ પૂરતો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નહોતો.
CAGએ આ ઓડિટ 2019-20થી 2023-24 વચ્ચેના સમયગાળા માટે કર્યું છે. રિપોર્ટ મુજબ, રેલવે સ્ટેશનો પર મુસાફર સુવિધાઓનું આ પહેલાંનું ઓડિટ 2016માં થયું હતું. લગભગ એક દાયકા બાદ કરવામાં આવેલા આ ઓડિટમાં CAGએ શોધી કાઢ્યું કે અગાઉના રિપોર્ટ બાદ રેલવે મંત્રાલય તરફથી ખામીઓ દૂર કરવાના આપવામાં આવેલા આશ્વાસનો છતાં ઘણી સમસ્યાઓ યથાવત રહી છે.
રિપોર્ટ સામે આવ્યા બાદ રેલ મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે રવિવાર (16 ઓગસ્ટ)ના રોજ સુધારાત્મક પગલાં લેવા સૂચના આપી. તેમાં આશરે 20,000 સ્થળોએ, જેમાં વોટર કૂલરનો પણ સમાવેશ થાય છે, ‘ટાંકીથી નળ’ સુધી પાણીની ફિલ્ટ્રેશન વ્યવસ્થા શરૂ કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
રેલ મંત્રાલયના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું કે હવે સ્ટેશનો પર પાણીની ગુણવત્તાની દેખરેખ રેલવે બોર્ડના સ્તરે કરવામાં આવશે. પાણીના સંગ્રહ માટેની ટાંકીઓની નિર્ધારિત સમયાંતરે સફાઈ અને જાળવણી કરવામાં આવશે અને પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે પાણીની ગુણવત્તા તથા કામની પ્રગતિ સાથે જોડાયેલા રિપોર્ટ સમયાંતરે જાહેર કરવામાં આવશે.
89%થી વધુ સ્ટેશનો પર મૂળભૂત સુવિધાઓમાં ખામી
રેલવે બોર્ડે 2003માં સ્ટેશનો પર ‘ન્યૂનતમ જરૂરી સુવિધાઓ’ (મિનિમમ એસેન્શિયલ એમેનિટીઝ (MEA))ના માપદંડ નક્કી કર્યા હતા. એપ્રિલ 2018માં તેમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. આ સુવિધાઓમાં પીવાના પાણીના નળ, બેસવાની વ્યવસ્થા, યુરિનલ, શૌચાલય, પ્રતીક્ષાલય, વોટર કૂલર, પંખા, ઘડિયાળ, પ્લેટફોર્મ શેડ, પબ્લિક એડ્રેસ સિસ્ટમ, પાર્કિંગ અને આવાગમન વિસ્તાર તથા ઇલેક્ટ્રોનિક ટ્રેન ઇન્ડિકેટર બોર્ડનો સમાવેશ થાય છે. આ સુવિધાઓ 31 ઓગસ્ટ 2018 સુધીમાં તમામ સ્ટેશનો પર ઉપલબ્ધ કરાવવાની હતી.
પરંતુ CAGના ઓડિટમાં જાણવા મળ્યું કે આ માપદંડો લાગુ કરાયાના બે દાયકાથી વધુ સમય બાદ પણ માત્ર 11% નિરીક્ષણ કરાયેલા સ્ટેશનો પર તમામ ન્યૂનતમ જરૂરી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ હતી.
CAGએ 5,900થી વધુ બિન-ઉપનગરીય સ્ટેશનોમાંથી 512 સ્ટેશનોનું નિરીક્ષણ કર્યું. તેમાંથી માત્ર 54 સ્ટેશનો એવા મળ્યા, જ્યાં MEAના તમામ માપદંડો પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ 54 સ્ટેશનો 13 રેલવે ઝોનમાં ફેલાયેલા છે.
ખામીઓની અસર મોટા સ્ટેશનો પર પણ જોવા મળી. વાર્ષિક 710 કરોડ રૂપિયાથી વધુની આવક અને 1.03 કરોડથી 11.47 કરોડ સુધી મુસાફરોની અવરજવર ધરાવતા અનેક મુખ્ય સ્ટેશનો પર પણ મૂળભૂત સુવિધાઓ માપદંડો અનુસાર નહોતી. તેમાં નવી દિલ્હી, હાવડા, હઝરત નિઝામુદ્દીન જંકશન, સિકંદરાબાદ, MGR ચેન્નાઈ સેન્ટ્રલ, અમદાવાદ, છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ ટર્મિનસ, KSR બેંગલુરુ, સુરત અને આનંદ વિહાર ટર્મિનલનો સમાવેશ થાય છે.
ઓડિટમાં જાણવા મળ્યું કે 188 સ્ટેશનો પર પૂરતી સંખ્યામાં પીવાના પાણીના નળ નહોતા, જ્યારે 21 સ્ટેશનો પર પ્રતીક્ષાલય જ નહોતું. 111 સ્ટેશનો પર નિર્ધારિત સંખ્યામાં યુરિનલ અને 59 સ્ટેશનો પર પૂરતા શૌચાલય ઉપલબ્ધ નહોતા. 62 સ્ટેશનો પર પ્લેટફોર્મ અથવા પ્લેટફોર્મ શેડનો ઢંકાયેલો વિસ્તાર નિર્ધારિત માપદંડ કરતાં ઓછો હતો.
આ ઉપરાંત 60 સ્ટેશનો પર ઘડિયાળો નહોતી, 128 સ્ટેશનો પર નિર્ધારિત સંખ્યા કરતાં ઓછા વોટર કૂલર હતા અને 149 સ્ટેશનો પર માપદંડો મુજબ પૂરતી સંખ્યામાં કચરાપેટીઓ ઉપલબ્ધ નહોતી. CAGએ શારીરિક રીતે અક્ષમ મુસાફરો માટે ઉપલબ્ધ સુવિધાઓમાં પણ મોટી ખામીઓ નોંધાવી હતી.
