Special court NEET case: NEET-UG 2026 કેસ બનશે સ્પેશિયલ કોર્ટમાં ચાલનાર પ્રથમ ટ્રાયલ, જૂના 26 કેસ હજુ પણ અટવાયેલા
Special court NEET case: પેપર લીક સહિત પ્રવેશ અને નોકરી સંબંધિત પરીક્ષાઓમાં ગેરરીતિઓ સાથે જોડાયેલા સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઑફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI)ના 26 કેસ છેલ્લા 23 વર્ષથી દિલ્હીની અદાલતોમાં લંબિત છે અને તેમાંનો એક પણ કેસ અત્યાર સુધી ટ્રાયલ સુધી પહોંચ્યો નથી.
જોકે, થોડા મહિના પહેલાં નોંધાયેલ NEET-UG 2026 પેપર લીક કેસ છેલ્લા બે દાયકામાં એવો પ્રથમ કેસ બનશે, જે દેશભરમાં થયેલા આક્રોશ બાદ બનાવવામાં આવેલી સ્પેશિયલ કોર્ટમાં ચાલશે. એજન્સીના સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, સ્પેશિયલ કોર્ટ CBIની ચાર્જશીટનો સંજ્ઞાન લીધા બાદ આરોપ નક્કી કરશે. ટ્રાયલ શરૂ કરવા માટે આ જરૂરી પ્રક્રિયા છે.
CBIએ તમામ 26 લંબિત કેસોમાં ચાર્જશીટ દાખલ કરી દીધી છે અને હવે એજન્સી આ કેસોને ઝડપી નિકાલ માટે સ્પેશિયલ કોર્ટમાં મોકલવાની માંગ કરશે. અનેક સૂત્રોએ તેની પુષ્ટિ કરી છે.
એજન્સીના એક સૂત્રએ જણાવ્યું, “આવી કોર્ટની જરૂર હતી કારણ કે આવા ઘણા કેસ લાંબા સમયથી અદાલતમાં લંબિત છે. આ એક સારી શરૂઆત છે. 2026ના NEET પેપર લીક કેસનો ટ્રાયલ શરૂ થયા બાદ અમે આ અન્ય કેસોની સુનાવણી પણ ફાસ્ટ-ટ્રેક કોર્ટમાં કરાવવાનો પ્રયાસ કરીશું.”
26 લંબિત કેસોમાં ઑલ ઇન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સિસ (AIIMS) પોસ્ટ-ગ્રેજ્યુએટ (PG) એન્ટ્રન્સ પરીક્ષા (2010 અને 2011), ઑલ ઇન્ડિયા પ્રી-વેટરિનરી ટેસ્ટ (2011), ગ્રેજ્યુએટ લેવલ કમ્બાઇન્ડ કોમ્પિટિટિવ પરીક્ષા (2013), બિરલા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેક્નોલોજી એન્ડ સાયન્સ, પિલાનીની પ્રવેશ પરીક્ષા (2019) અને જોઇન્ટ એન્ટ્રન્સ પરીક્ષા (2021)માં કથિત ગેરરીતિઓ સાથે જોડાયેલા કેસોનો સમાવેશ થાય છે.
આમાંથી સૌથી જૂનો કેસ વર્ષ 2003ની કોમન એડમિશન ટેસ્ટ (CAT) પરીક્ષા સાથે જોડાયેલો છે, જે અન્ય કેસોની જેમ હજુ સુધી ટ્રાયલ સુધી પહોંચ્યો નથી.
એક સૂત્રએ જણાવ્યું કે CBIના લંબિત 26 કેસોમાં તમામ કેસ પેપર લીક સાથે જોડાયેલા નથી. તેના બદલે તેમાં પરીક્ષામાં વિવિધ પ્રકારની ગેરરીતિઓના કેસો સામેલ છે, જેમાં પ્રવેશમાં છેતરપિંડી, આન્સર શીટમાં ચેડાં, પરિણામમાં ફેરફાર અને નોકરી ભરતી સાથે જોડાયેલા કૌભાંડોનો સમાવેશ થાય છે.
સૂત્રએ જણાવ્યું, “ઉદાહરણ તરીકે AIIMS PG એન્ટ્રન્સ પરીક્ષા 2010નો કેસ આન્સર શીટ અને પરીક્ષાના પરિણામોમાં ગેરરીતિ સાથે જોડાયેલા કથિત પ્રવેશ રેકેટનો હતો. તેવી જ રીતે અનેક અન્ય કેસોમાં પરિણામોમાં ચેડાં કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે કેટલાક કેસોમાં, જેમ કે CAT 2003 કેસમાં, પ્રશ્નપત્ર જ લીક થયું હતું.”
દિલ્હી હાઇકોર્ટે પબ્લિક એક્ઝામિનેશન્સ (પ્રિવેન્શન ઑફ અનફેર મીન્સ) એક્ટ, 2024 હેઠળના ગુનાઓની વિશેષ સુનાવણી માટે એક સ્પેશિયલ કોર્ટ નક્કી કરી છે.
બીજી તરફ, બોમ્બે હાઇકોર્ટે મહારાષ્ટ્રના ન્યાયિક જિલ્લાઓમાં આ કાયદા હેઠળના ગુનાઓની સુનાવણી માટે સ્પેશિયલ ફાસ્ટ-ટ્રેક કોર્ટ નક્કી કરતી સૂચનાઓ જાહેર કરી છે.
‘પડકાર’
પબ્લિક એક્ઝામિનેશન્સ (પ્રિવેન્શન ઑફ અનફેર મીન્સ) એક્ટ, 2024માં થયેલા તાજેતરના સુધારાનો હેતુ સ્પેશિયલ કોર્ટ દ્વારા પરીક્ષાના પેપર લીક કેસોની તપાસ અને ટ્રાયલને ઝડપી પૂર્ણ કરવાનો છે, પરંતુ તેમાં એક મોટી મર્યાદા છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, કાયદો અમલમાં આવ્યો તે પહેલાં થયેલા કથિત પેપર લીકના કેસોની સુનાવણી આ કાયદા હેઠળ થઈ શકતી નથી.
તેનો અર્થ એ થાય છે કે હાલ ચાલી રહેલો NEET-UG 2026 પેપર લીક કેસ કદાચ એવો પ્રથમ અને હાલ માટે એકમાત્ર કેસ છે, જેના પર નક્કી કરાયેલી સ્પેશિયલ કોર્ટમાં ટ્રાયલ ચાલી શકે.
એક કાનૂની નિષ્ણાતે જણાવ્યું કે આ કાયદામાં એવી કોઈ જોગવાઈ નથી, જેના આધારે ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) અથવા ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) હેઠળ નોંધાયેલા જૂના કેસોને આ અદાલતોમાં ટ્રાન્સફર કરી શકાય.
કાનૂની નિષ્ણાતે જણાવ્યું, “આવી કલમ ન હોવાના કારણે જૂના પેપર લીકના કેસો સામાન્ય અદાલતોમાં જ ચાલતા રહેશે, જેના કારણે ઝડપી ટ્રાયલ માટે સ્પેશિયલ કોર્ટ બનાવવાનો મુખ્ય હેતુ જ નિષ્ફળ થઈ જશે.”
નિષ્ણાતે વધુમાં જણાવ્યું, “આ ઉપરાંત, આ જૂના કેસો IPC અથવા BNS હેઠળ નોંધાયેલા છે, નવા કાયદા હેઠળ નહીં. તેથી તેઓ ફાસ્ટ-ટ્રેક કોર્ટમાં નહીં આવે.”
જોકે, CBIના એક અન્ય અધિકારીએ જણાવ્યું કે આ જૂના કેસોને હાઇકોર્ટ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી વહીવટી સૂચના મારફતે સ્પેશિયલ કોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે.
અધિકારીએ જણાવ્યું, “એવું કહેવું કે આ જૂના કેસોની સુનાવણી સ્પેશિયલ કોર્ટમાં થઈ શકતી નથી, તે તકનિકી રીતે સાચું હોઈ શકે છે, પરંતુ વ્યવહારમાં તે જરૂરી નથી. હાઇકોર્ટને આ કેસોને પરીક્ષા ગેરરીતિ સંબંધિત કેસો માટે બનાવવામાં આવેલી ફાસ્ટ-ટ્રેક કોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરવાથી કોઈ રોકી શકતું નથી. આ એક વહીવટી પ્રક્રિયા છે અને તે શક્ય છે.”
જોકે, અન્ય એક કાનૂની નિષ્ણાતે આ વાત સાથે અસહમતિ વ્યક્ત કરી અને જણાવ્યું કે આવું કરવા માટે કાયદામાં સુધારો કરવો પડશે.
નિષ્ણાતે જણાવ્યું, “કાયદામાં સ્પષ્ટ રીતે એવી જોગવાઈ ઉમેરવી પડશે કે સુધારો અમલમાં આવ્યા પહેલાં નોંધાયેલા કેસોની સુનાવણી પણ નિર્ધારિત સ્પેશિયલ કોર્ટમાં થઈ શકે. એક વખત કાનૂની સ્થિતિ સ્પષ્ટ થઈ જાય ત્યારબાદ લંબિત કેસોને ટ્રાન્સફર કરી શકાય.”
