સુલ્તાનગંજની પ્રાચીન બુદ્ધ પ્રતિમા ભારત પરત આવશે? બિહાર સરકારે બ્રિટિશ સરકાર સાથે વાતચીતની માંગ કરી
Sultan Ganj Buddha Statue: બિહારના ભાગલપુર સ્થિત સુલ્તાનગંજની ઐતિહાસિક ધરતીમાંથી મળેલી ભગવાન બુદ્ધની પ્રાચીન અને વિશાળ કાંસ્ય પ્રતિમા છેલ્લા 162 વર્ષથી બ્રિટેનના બર્મિંઘમ મ્યુઝિયમ એન્ડ આર્ટ ગેલેરીમાં પ્રદર્શિત છે. ગુપ્ત-ઉત્તર ગુપ્ત કાળ (500-700 ઈસવીસન)ની આ અમૂલ્ય ધરોહર બિહારની સમૃદ્ધ બૌદ્ધ પરંપરાનું પ્રતીક છે. તેને સ્વદેશ પરત લાવવા માટે બિહાર સરકારે તાજેતરમાં ઓગસ્ટ મહિનામાં ઔપચારિક પહેલ શરૂ કરી છે. મુખ્યમંત્રીએ કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ અને પર્યટન મંત્રીને પત્ર મોકલીને વિદેશ મંત્રાલય અને ASIના માધ્યમથી બ્રિટિશ સરકાર સાથે વાતચીત કરવાની માંગ કરી છે, જેથી આ સાંસ્કૃતિક ધરોહર ફરીથી બિહાર પરત આવી શકે.
સુલ્તાનગંજમાંથી મળેલી બુદ્ધ પ્રતિમાનું ઐતિહાસિક મહત્વ
પુરાતત્વ વિભાગ અનુસાર, આ પ્રતિમાને ભારતની સૌથી મોટી અને અમૂલ્ય પ્રાચીન ધાતુની પ્રતિમાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે.
- વિશાળ આકાર અને વજન: ભગવાન બુદ્ધની આ પ્રતિમા 2.3 મીટર ઊંચી છે અને તેનું કુલ વજન લગભગ 500 કિલોગ્રામ છે.
- ઐતિહાસિક શોધ: આ પ્રતિમા વર્ષ 1861માં ઈસ્ટ ઇન્ડિયન રેલવેના નિર્માણ દરમિયાન સુલ્તાનગંજમાં એક બૌદ્ધ વિહારના ટેકરાના ખોદકામમાં મળી હતી.
- બ્રિટેન મોકલવાનો ઇતિહાસ: રેલવે એન્જિનિયર E.B. હેરિસે 200 પાઉન્ડ ખર્ચ કરીને તેને જહાજ મારફતે ઇંગ્લેન્ડ મોકલી અને 1864માં બર્મિંઘમ મ્યુઝિયમને દાનમાં આપી દીધી.
બર્મિંઘમ મ્યુઝિયમ મેનેજમેન્ટે અગાઉ દાવો ફગાવી દીધો હતો
ભગવાન બુદ્ધની આ ઐતિહાસિક પ્રતિમાને પરત લાવવાનો પ્રયાસ વર્ષો પહેલાં પણ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, તે સમયે બર્મિંઘમ મ્યુઝિયમ મેનેજમેન્ટે બ્રિટિશ કાયદાઓનો હવાલો આપીને તેને પરત કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. મ્યુઝિયમનો તર્ક હતો કે આ પ્રતિમા તેમને દાન તરીકે મળી હતી અને 162 વર્ષથી અહીં સુરક્ષિત રાખવામાં આવી છે, જ્યાં દુનિયાભરના પ્રવાસીઓ તેને જોઈ શકે છે. હાલમાં બિહારના કલા અને સંસ્કૃતિ વિભાગને આ સંદર્ભમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે થયેલી કોઈ નવી કાર્યવાહીની માહિતી મળી નથી.
પ્રતિમાની વાપસીથી બિહારના બૌદ્ધ સર્કિટને મળશે મજબૂતી
ભાગલપુર મ્યુઝિયમના પૂર્વ અધ્યક્ષ શિવ કુમાર મિશ્ર અને પુરાતત્વ નિષ્ણાતો અનુસાર, આ પ્રતિમા બોધગયા, નાલંદા, વિક્રમશિલા અને વૈશાલી જેવી રાજ્યની બૌદ્ધ સર્કિટને વધુ સમૃદ્ધ બનાવશે. જો આ પ્રતિમા ભારત પરત આવે છે તો તેને વિક્રમશિલા પુરાતત્વીય મ્યુઝિયમ અથવા સુલ્તાનગંજના પ્રસ્તાવિત બૌદ્ધ સર્કિટમાં સ્થાપિત કરી શકાય છે. તેનાથી માત્ર બિહારના સાંસ્કૃતિક ગૌરવની પુનઃસ્થાપના થશે નહીં, પરંતુ ભાગલપુર ક્ષેત્રમાં આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યટનને પણ અભૂતપૂર્વ પ્રોત્સાહન મળશે.
સરકાર, જનપ્રતિનિધિઓ અને સ્થાનિક લોકોનો સંયુક્ત પ્રયાસ
પ્રતિમાને સ્વદેશ પરત લાવવા માટે સરકારી અને સ્થાનિક સ્તરે પ્રયાસો તેજ થઈ ગયા છે. મુખ્યમંત્રીએ કેન્દ્રને વિદેશ મંત્રાલયના માધ્યમથી બ્રિટિશ સરકાર સાથે ઔપચારિક વાતચીત શરૂ કરવાની અપીલ કરી છે. સુલ્તાનગંજના ધારાસભ્ય પ્રો. લલિત નારાયણ મંડલે કહ્યું છે કે તેઓ ફરીથી વિભાગીય મંત્રીને મળીને કેન્દ્ર સાથે પત્રવ્યવહાર કરવાનો આગ્રહ કરશે. આ સાથે જ સ્થાનિક પર્યટનપ્રેમી ડૉ. દેવજ્યોતિ મુખર્જીએ પણ પ્રતિમાની વાપસીના સંબંધમાં બ્રિટિશ એમ્બેસીને ઈ-મેલ મોકલવાનો નિર્ણય લીધો છે.
