Surat Diamond Business: તમે હીરાનું નામ લો અને UAEના ચમકતા દુબઈ શહેરથી લઈને બેલ્જિયમના એન્ટવર્પ સુધીનું નામ મનમાં આવી જાય છે. પરંતુ હવે ભારતમાં સંસદે એક એવો કાયદો પસાર કર્યો છે, જેના કારણે ગુજરાતનું સુરત શહેર આ બધાને પાછળ છોડીને ડાયમંડની દુનિયાનું ગેમ ચેન્જર બની શકે છે. આ વાત કાચા હીરા સાથે જોડાયેલી છે. હવે સવાલ એ છે કે આખરે આ સિસ્ટમ કઈ છે અને તેને બદલવા માટે સંસદના કોરિડોરમાંથી કયો નવો પ્લાન તૈયાર થઈ રહ્યો છે.
સંસદ તરફથી પસાર કરવામાં આવેલો નવો ટેક્સ કાયદો ટૂંક સમયમાં બેલ્જિયમના એન્ટવર્પ અને દુબઈની ‘ડાયમંડ આઇડેન્ટિટી’ને મોટો ઝટકો આપી શકે છે. જો હીરાના બિઝનેસ પર નજર કરીએ તો દુનિયાભરમાં વેચાતા દર 10માંથી લગભગ 9 હીરાની કટિંગ અને પોલિશિંગ ભારતમાં થાય છે. તેનું સૌથી મોટું સેન્ટર ગુજરાતનું સુરત છે. પરંતુ કોઈ કારીગરના હાથમાં આવ્યા વિના, આ કાચા હીરાની ખરીદી-વેચાણનું કામ દૂર આવેલા એન્ટવર્પ અને દુબઈમાં થાય છે.
હવે સંસદે ટેક્સેશન એન્ડ અધર લો (અમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026 હેઠળ આ સિસ્ટમ બદલવા માટે મહત્વનું પગલું ભર્યું છે. આ વર્ષે 1 ઓક્ટોબરથી લઈને માર્ચ 2041 સુધી મુંબઈ અને સુરતના સ્પેશિયલ કસ્ટમ સેક્ટરમાં ભારતમાં કાચા હીરા વેચતી વિદેશી કંપનીઓને તે વેચાણ પર કોઈપણ ઇન્કમ ટેક્સ ચૂકવવો પડશે નહીં.
દુનિયાના માર્કેટનો ફંડો શું છે?
વાસ્તવમાં કાચો હીરો બોત્સ્વાના અથવા અંગોલાની ખાણમાંથી હળવા સ્લેટી રંગના પથ્થર તરીકે બહાર આવે છે. કોઈ તેને સોર્ટ કરે છે, કિંમત નક્કી કરે છે અને ખરીદદાર સાથે મુલાકાત કરાવે છે. એન્ટવર્પ છેલ્લા 400 વર્ષથી આ કામ કરી રહ્યું છે અને ત્યાં ટેક્સનો રેટ માત્ર 0.187 ટકા સુધીનો છે.
બીજી તરફ દુબઈની વાત કરીએ તો તે કોઈ ટેક્સ લેતું નથી, વિદેશી ફર્મ્સને પોતાના બિઝનેસની સંપૂર્ણ માલિકીનો અધિકાર આપે છે અને પૈસા સરળતાથી ઘરે લઈ જવાની છૂટ આપે છે. ભારત 2025માં દુનિયાનું સૌથી મોટું કાચા હીરાના આયાતનું માર્કેટ હતું, જેણે 11.07 અબજ ડોલરની કિંમતના 10.60 કરોડ કેરેટ હીરા આયાત કર્યા.
સુરત આ સમગ્ર ચેનના અંતે આવેલું છે. તેના પોલિશર્સ એવા પથ્થરો ખરીદે છે, જે પહેલાં જ કોઈ બીજા વ્યક્તિના હાથ, કોઈ બીજા માર્જિન અને ટાઇમટેબલમાંથી પસાર થઈ ચૂક્યા હોય છે. દુબઈનો હિસ્સો ભારતની કાચા હીરાની આયાતમાં 2019-20ના 36 ટકાથી વધીને 2023-24 સુધીમાં 60 ટકાથી વધુ થઈ ગયો, જ્યારે બેલ્જિયમનો હિસ્સો લગભગ અડધો રહી ગયો.
ભારતમાં સીધો કેમ નહોતો થઈ શકતો બિઝનેસ?
ભારતમાં સ્પેશિયલ નોટિફાઇડ ઝોન બનાવવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં વિદેશી ખાણો સાથે જોડાયેલા માઇનર્સ, ભારતીય ખરીદદારોને પથ્થરો બતાવી શકતા હતા. પરંતુ જેમ જ ડીલ થતી હતી, ભારે ટેક્સ લાગતો હતો. તેના કારણે માઇનર્સ ભારતમાં માલ લાવીને બતાવતા તો હતા, પરંતુ તેને વેચવા માટે ફરી દુબઈ જતા અને ત્યારબાદ ત્યાંથી ફરી શિપિંગ કરતા હતા.
ઇન્ડસ્ટ્રીના અનુમાન મુજબ લગભગ 60 ટકા પથ્થરો આ બિનજરૂરી ચક્કરમાંથી પસાર થતા હતા. 2024ના એક ફેરફારમાં વિદેશી માઇનર્સને આવા પેમેન્ટ પર 4 ટકા ફ્લેટ નફો જાહેર કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, પરંતુ તેમ છતાં ટેક્સ ચૂકવવો પડતો હતો અને આ ઓફર માત્ર માઇનિંગ કંપનીઓ માટે હતી. આ બ્રોકર્સ અને ઓક્શન હાઉસ માટે નહોતી, જે વાસ્તવમાં માર્કેટ ચલાવે છે.
નવા કાયદાથી શું ફેરફાર આવશે?
નવો કાયદો આ બંને સમસ્યાઓનું સમાધાન કરે છે. પ્રથમ છે- ઝીરો ટેક્સ. આ બેલ્જિયમના 0.187 ટકા ટેક્સ કરતાં પણ વધુ સારો છે. જ્યારે બીજું છે મિડલમેનને સામેલ કરવું. હવે તેમાં બ્રોકર, એગ્રીગેટર અને ઓક્શન હાઉસ પણ સામેલ છે, જે અગાઉ છૂટી ગયા હતા. ઇન્ડસ્ટ્રીના દિગ્ગજોનું માનવું છે કે આ પગલાથી ખરીદીનો સમય ઘટશે, કાચા હીરાની સપ્લાય સરળ બનશે અને દુનિયાની ડાયમંડ વેલ્યુ ચેનમાં ભારતની સ્થિતિ વધુ મજબૂત થશે.
કાયદો પસાર થયાના એક અઠવાડિયા બાદ જ, તેની અસરને ધ્યાનમાં રાખીને નામીબિયાના એક સિનિયર સરકારી ડેલિગેશને ભારત સાથે સીધા કાચા હીરાના વેપારની સંભાવના તપાસવા માટે મુંબઈની મુલાકાત લીધી. કિમ્બર્લી પ્રોસેસના આંકડા અનુસાર નામીબિયાએ 2025માં 7.21 કરોડ ડોલરની કિંમતના 20.9 લાખ કેરેટ હીરાનું પ્રોડક્શન કર્યું, જે દુનિયામાં સૌથી વધુ છે.
સુરત અને મુંબઈને શું ફાયદો મળશે?
આ નીતિથી સુરત અને મુંબઈના વર્લ્ડ લેવલ પર માન્યતા પ્રાપ્ત કાચા હીરાના ટ્રેડિંગ સેન્ટર તરીકે વિકસવાની આશા છે. તેનાથી આ સેક્ટરમાં એક્સપોર્ટની સાથે ઇન્વેસ્ટમેન્ટ અને રોજગારની નવી તકો વધશે. આ સેક્ટર સાથે જોડાયેલા લોકોનું કહેવું છે કે ભારતની સમસ્યા ક્ષમતા નહીં, પરંતુ સર્ટેનિટી એટલે કે નિશ્ચિતતાની હતી.
2041 સુધીની આ 15 વર્ષની છૂટ આ મામલાને ઘણી હદ સુધી ઉકેલે છે. જોકે ઇન્ટરનેશનલ ફ્લાઇટ જેવી ઘણી બેઝિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની અછત છે. પરંતુ કાયદો પસાર થવાથી સુરતમાં બેન્કર્સ, દલાલો અને અન્ય ઓપરેટર્સનું ઇકોસિસ્ટમ મજબૂત થવાની સંપૂર્ણ આશા છે.
