Surat Fentanyl Chemical Network: ભારતનું એક શહેર અમેરિકાની ઊંઘ હરામ કરી રહ્યું છે. હકીકતમાં, ભારતના સુરત શહેરમાં ગેરકાયદે ફેન્ટેનાઇલ કેમિકલનો વેપાર ખૂબ ઝડપથી ફૂલીફાલી રહ્યો છે. તાજેતરમાં અમેરિકન અધિકારીઓએ ગુજરાતના કેમિકલ હબ સાથે જોડાયેલી એવી કંપનીઓ સામે કાર્યવાહી કરી છે, જે મેક્સિકન કાર્ટેલને જીવલેણ ડ્રગ બનાવવા માટે જરૂરી સામગ્રી પૂરી પાડતી હતી. ચીન તરફથી નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યા બાદ આ ગેરકાયદે કાર્ટેલ ભારત તરફ વળ્યા હતા.
- પેન્સિલની અણી જેટલું કેમિકલ જીવલેણ
- અમેરિકાની ફેન્ટેનાઇલ પર કડક કાર્યવાહીથી ભારત પહોંચ્યું આ કેમિકલ
- શું છે ફેન્ટેનાઇલ ડ્રગ, ભારત-અમેરિકામાં કાયદાકીય સ્થિતિ?
- એન્ડ યુઝર સર્ટિફિકેટમાં હેરાફેરી કરીને મેળવ્યા આ કેમિકલ
- મેક્સિકન ડ્રગ તસ્કરી ગેંગ સાથે જોડાયેલા તાર
- ચીને રોક લગાવી તો નેટવર્ક ભારત તરફ વળ્યું
- ગેરકાયદે ફેન્ટેનાઇલ પ્રીકર્સર બનાવવામાં ભારત આગળ
પેન્સિલની અણી જેટલું કેમિકલ જીવલેણ
- US ડ્રગ એન્ફોર્સમેન્ટ એડમિનિસ્ટ્રેશન (DEA) અનુસાર, કોઈ પુખ્ત વ્યક્તિનો જીવ લેવા માટે માત્ર બે મિલિગ્રામ ફેન્ટેનાઇલ પૂરતું છે. આટલી માત્રા પેન્સિલની અણી પર આવી શકે છે. હેરોઇન કરતાં 50 ગણી અને મોર્ફિન કરતાં 100 ગણી વધુ અસરકારક ફેન્ટેનાઇલ 18થી 44 વર્ષની વયના અમેરિકનોમાં અચાનક થતા મૃત્યુનું મુખ્ય કારણ બની ગયું છે.
- આ સંકટનો અંદાજ US સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શનના જુલાઈના અહેવાલ પરથી લગાવી શકાય છે, જેમાં જણાવાયું છે કે ઓવરડોઝથી થતા લગભગ 69% મૃત્યુમાં સિન્થેટિક ઓપિયોઇડ સામેલ હતા, જેમાંથી મોટા ભાગના ગેરકાયદેસર રીતે બનાવવામાં આવેલા ફેન્ટેનાઇલ અને તેના જેવા પદાર્થો હતા.
“ઓવરડોઝથી થતા લગભગ 69% મૃત્યુમાં સિન્થેટિક ઓપિયોઇડ સામેલ હતા, જેમાંથી મોટા ભાગના ગેરકાયદેસર રીતે બનાવવામાં આવેલા ફેન્ટેનાઇલ અને તેના જેવા પદાર્થો હતા.”- US સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શનનો જુલાઈનો અહેવાલ
અમેરિકાની ફેન્ટેનાઇલ પર કડક કાર્યવાહીથી ભારત પહોંચ્યું આ કેમિકલ
એક અહેવાલ અનુસાર, જેમ જેમ અમેરિકા ગેરકાયદે ફેન્ટેનાઇલના ઉપયોગ સામે કડક કાર્યવાહી કરી રહ્યું છે, તેમ તેની અસર ભારતના પશ્ચિમ કિનારા સુધી પણ પહોંચી છે. કાર્યવાહી સુરતના કેમિકલ અને ફાર્માસ્યુટિકલ હબ સાથે જોડાયેલી કંપનીઓ સુધી પણ પહોંચી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ફેન્ટેનાઇલ બનાવવામાં ઉપયોગમાં લેવાતા મુખ્ય પદાર્થો પર ચીનની કડક રોકને કારણે સર્જાયેલી સપ્લાયની અછત ભારત પૂરી કરી રહ્યું છે.
શું છે ફેન્ટેનાઇલ ડ્રગ, ભારત-અમેરિકામાં કાયદાકીય સ્થિતિ?
- જોકે, ફેન્ટેનાઇલ પોતે કોઈ ગેરકાયદે ડ્રગ નથી. કાયદેસર રીતે બનાવવામાં આવતું ફેન્ટેનાઇલ આધુનિક તબીબી સારવાર માટે જરૂરી છે. તેનો ઉપયોગ ગંભીર પીડાની સારવાર અને કેન્સરની સારવારથી લઈને એનેસ્થેસિયા અને ટ્રોમાની સારવાર સુધી થાય છે. અમેરિકામાં તેના પર કડક નિયંત્રણ છે.
- ભારતમાં ફેન્ટેનાઇલ ‘નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સ એક્ટ’ હેઠળ નિયમન કરવામાં આવે છે. જોકે, ભારતની નિયમનકારી વ્યવસ્થાનો લાભ ગેરકાયદે કામ કરનારા લોકો ઉઠાવી રહ્યા છે, જેઓ ફેન્ટેનાઇલ બનાવવા માટે કેમિકલ મેળવતા હોય છે.
એન્ડ યુઝર સર્ટિફિકેટમાં હેરાફેરી કરીને મેળવ્યા આ કેમિકલ
- 2025માં ગુજરાત એન્ટી-ટેરરિસ્ટ સ્ક્વોડના એક કેસમાં સુરતની કંપની ‘એથોસ કેમિકલ્સ’ના સતીશકુમાર સુતારિયાનું નામ સામે આવ્યું છે. તપાસકર્તાઓનો આરોપ છે કે સુતારિયા અને તેમના સહયોગી યુક્તા મોદીએ ‘એન્ડ-યુઝર સર્ટિફિકેટ’માં હેરાફેરી કરી હતી.
- આ સર્ટિફિકેટ જરૂરી ઘોષણાપત્ર હોય છે, જેના દ્વારા એ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે છે કે દ્વિ-ઉપયોગી કેમિકલ યોગ્ય ખરીદદારો સુધી જ પહોંચે. તેમણે આવું એટલા માટે કર્યું હતું, જેથી તેઓ મોટા પ્રમાણમાં એવા કેમિકલ મેળવી શકે, જેનાથી ફેન્ટાનિલ (fentanyl) બનાવવામાં આવે છે.
મેક્સિકન ડ્રગ તસ્કરી ગેંગ સાથે જોડાયેલા તાર
- તપાસકર્તાઓ અનુસાર, N-Boc-4-piperidone, 4-Anilino-N-phenethylpiperidine (ANPP) અને N-Phenethyl-4-piperidone જેવા કેમિકલ ‘J&C Import’ નામની ગ્વાટેમાલાની કંપનીને મોકલવામાં આવ્યા હતા.
- કહેવાય છે કે આ કંપની મેક્સિકન ડ્રગ તસ્કરી ગેંગ ‘સિનાલોઆ’ના વચેટિયા જેમ ઓગસ્ટો બેરિએન્ટોસ કામાચ સાથે જોડાયેલી હતી. એક કિલોગ્રામ N-Boc-4-piperidoneમાંથી આશરે 1.8 કિલોગ્રામ ફેન્ટાનિલ બનાવી શકાય છે, જે જીવલેણ ડોઝની લગભગ 9 લાખ માત્રા માટે પૂરતું છે.
સુતારિયા અને યુક્તા મોદી પર અન્ય બાબતો ઉપરાંત 116 કિલોગ્રામ N-Boc-4-piperidoneની ખરીદીમાં મદદ કરવાનો આરોપ છે. આ વર્ષે એપ્રિલમાં, અમેરિકન ટ્રેઝરી વિભાગના ‘ઓફિસ ઓફ ફોરેન એસેટ્સ કંટ્રોલ’ (OFAC)એ સુતારિયા, મોદી અને તેમની સાથે જોડાયેલી કંપનીઓ પર પ્રતિબંધો લગાવ્યા હતા. પરંતુ ભારત સાથે જોડાયેલા તાર અહીં સમાપ્ત થતા નથી.- રિપોર્ટ્સ
બ્રુકલિનમાં ચાલી રહેલા એક અમેરિકન ફેડરલ કેસમાં સુરતના અન્ય એક વેપારી, ‘રક્સુટર કેમિકલ્સ’ના ભાવેશ લાઠિયાનું નામ સામે આવ્યું છે. તેમણે 50 પાઉન્ડથી વધુ પ્રીકર્સર કેમિકલનું વિતરણ અને તેની તસ્કરી કરવાનો ગુનો કબૂલ કર્યો હતો. સરકારી વકીલોએ જણાવ્યું હતું કે તેમણે ઓનલાઇન વેચાણમાં વચેટિયા તરીકે કામ કર્યું અને કસ્ટમ્સથી બચવા માટે જાણીજોઈને શિપમેન્ટ પર ‘વિટામિન C’ અને ‘એન્ટાસિડ’ જેવા ખોટા લેબલ લગાવ્યા હતા. તેમને 40 વર્ષ સુધીની જેલ થઈ શકે છે.
ચીને રોક લગાવી તો નેટવર્ક ભારત તરફ વળ્યું
- વર્ષોથી મેક્સિકન ગેંગ પોતાના અનેક પ્રીકર્સર કેમિકલ ચીનથી મંગાવતા હતા. પરંતુ તપાસકર્તાઓનું કહેવું છે કે જેમ જેમ બીજિંગે કડકાઈ વધારી, તેમ ખરીદીના નેટવર્ક ભારત તરફ વળવા લાગ્યા.
- ગુજરાત પર એજન્સીઓનું ધ્યાન એટલા માટે છે કારણ કે ભારતના કેમિકલ વેપારમાં તેની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે. રાજ્યમાં 5,000થી વધુ કેમિકલ યુનિટ્સ છે અને દેશના કુલ કેમિકલ ઉત્પાદનનો લગભગ 50% હિસ્સો અહીંથી આવે છે. અહીં લગભગ 3,000 ફાર્માસ્યુટિકલ યુનિટ્સ પણ છે.
- મુન્દ્રા અને પીપાવાવ જેવા ઊંડા પાણીવાળા બંદરો મધ્ય અમેરિકા સુધી સીધા દરિયાઈ માર્ગની સુવિધા આપે છે, જ્યારે ભારતનો લગભગ 60 અબજ ડોલરનો ફાર્મા ઉદ્યોગ વિશ્વના સૌથી મોટા આવા ઇકોસિસ્ટમમાંનો એક છે. આ જ ઇકોસિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને અપ્રામાણિક લોકો ગેરકાયદે વેચાણ કરે છે.
ગેરકાયદે ફેન્ટેનાઇલ પ્રીકર્સર બનાવવામાં ભારત આગળ
- US ઇન્ટેલિજન્સ કમ્યુનિટીના 2025ના વાર્ષિક જોખમ અહેવાલમાં ગેરકાયદે ફેન્ટેનાઇલ પ્રીકર્સર અને ગોળીઓ બનાવતી મશીનોના સ્ત્રોત તરીકે ભારતને ચીન બાદ બીજા ક્રમે રાખવામાં આવ્યું છે. પરંતુ તેનો પત્તો લગાવવો મુશ્કેલ છે.
- ઇન્ટરનેશનલ નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બોર્ડ (INCB)ના 2025ના વાર્ષિક અહેવાલમાં 2024ના બીજા અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં યુરોપમાં 1-Boc-4-piperidoneની ચાર ખેપ પકડાયાનો ઉલ્લેખ છે, જેમાં જણાવાયું છે કે આ પદાર્થ ભારતથી આવ્યો હતો.
