TMC Election Symbol Dispute: સુપ્રીમ કોર્ટે તૃણમૂલ કોંગ્રેસના નામ અને ચૂંટણી ચિહ્નના વિવાદ પર ચૂંટણી પંચને ટૂંક સમયમાં નિર્ણય લેવા કહ્યું છે. સાથે જ સમયમર્યાદા નક્કી કરવા પણ કહ્યું છે. મમતા બેનર્જીની અરજી પર સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચને પૂછ્યું કે બંને જૂથો વચ્ચે પાર્ટીના નામ અને ચૂંટણી ચિહ્ન અંગે ચાલી રહેલા વિવાદ પર અંતિમ નિર્ણય લેવામાં તેને કેટલો સમય લાગશે. સુનાવણી દરમિયાન ઋતબ્રત બેનર્જીના વકીલ મુકુલ રોહતગીએ જ્યારે દલીલ કરી કે શિવસેના જેવા કેસમાં ચૂંટણી પંચ અગાઉ પણ આવા વચગાળાના આદેશ આપી ચૂક્યું છે, ત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે ‘શિવસેના કેસમાં વિલંબનું પરિણામ જોઈ ચૂક્યા છીએ’.
સુનાવણી દરમિયાન ચીફ જસ્ટિસ ઑફ ઇન્ડિયા સૂર્યકાંતિની અધ્યક્ષતાવાળી ત્રણ સભ્યોની બેન્ચે પંચને એવી સમયમર્યાદા નક્કી કરવા કહ્યું જેમાં બંને પક્ષોને પોતાની વાત રજૂ કરવા અને પુરાવા આપવા માટે યોગ્ય તક મળે, પરંતુ મામલો અનિશ્ચિત સમય સુધી પેન્ડિંગ પણ ન રહે. બેન્ચમાં CJI સૂર્યકાંત ઉપરાંત જસ્ટિસ જૉયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહન સામેલ હતા.
સુનાવણી દરમિયાન તૃણમૂલ કોંગ્રેસના ઋતબ્રત બેનર્જીવાળા વિરોધી જૂથ તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ મુકુલ રોહતગીએ કહ્યું કે ચૂંટણી પંચ અગાઉ પણ આવા વચગાળાના આદેશ આપી ચૂક્યું છે અને તેના માટે શિવસેના જેવા કેસોના ઉદાહરણો ઉપલબ્ધ છે. તેના પર જસ્ટિસ જૉયમાલ્યા બાગચીએ કહ્યું કે અદાલત જોઈ ચૂકી છે કે શિવસેના કેસમાં વિલંબનું શું પરિણામ આવ્યું.
શિવસેના કેસમાં ECIએ શું કર્યું હતું?
ચૂંટણી પંચે જૂન 2022માં શિવસેનાના વિભાજન બાદ નામ અને ધનુષ-બાણ ચિહ્નને ઑક્ટોબર 2022માં વચગાળાના ધોરણે ફ્રીઝ કર્યું હતું અને ફેબ્રુઆરી 2023માં અંતિમ નિર્ણય શિંદે જૂથની તરફેણમાં સંભળાવ્યો હતો. પરિણામે એકનાથ શિંદે જૂથને અધિકૃત શિવસેના નામ અને ધનુષ-બાણ ચિહ્ન મળ્યું, જ્યારે ઉદ્ધવ ઠાકરે જૂથને શિવસેના UBT અને ‘સળગતી મશાલ’ ચિહ્ન મળ્યું. મામલો હજુ પણ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે. તાજેતરમાં આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચને કડક સવાલો પૂછ્યા હતા. અદાલતે પૂછ્યું હતું કે જો ચૂંટણી પંચ સામે બંને હરીફ જૂથોમાંથી વાસ્તવિક શિવસેના કોણ છે તે નક્કી કરવા માટેના માપદંડ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ ન હતા, તો પંચે બંને જૂથોને અલગ-અલગ ચૂંટણી ચિહ્ન આપીને પોતાની રીતે ચૂંટણી લડવાનો વિકલ્પ કેમ ન આપ્યો?
સુપ્રીમ કોર્ટે તૃણમૂલ વિવાદમાં હજુ સુધી એ નક્કી કર્યું નથી કે મૂળ ‘ઑલ ઇન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ નામ અને ‘ફૂલ અને ઘાસ’ ચિહ્ન કયા જૂથને મળશે.
ECIને પૂછ્યું- કેટલો સમય જોઈએ?
સુનાવણી દરમિયાન ECI તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ દામા શેષાદ્રી નાયડુને CJI સૂર્યકાંતે પૂછ્યું કે પંચ વિવાદ પર અંતિમ નિર્ણય લેવામાં કેટલો સમય લેશે. CJIએ કહ્યું કે પક્ષોને નિષ્પક્ષ તક મળવી જોઈએ, તેમને પોતાના પુરાવા રજૂ કરવા માટે સમય મળવો જોઈએ અને પંચને પણ મામલા પર પોતાનું મન લગાવવા માટે પૂરતી તક મળવી જોઈએ. પરંતુ આ પ્રક્રિયા ખૂબ લાંબી ન હોવી જોઈએ. અદાલતે પંચને એક ‘વ્યવહારુ’ સમયમર્યાદા જણાવવા કહ્યું છે.
ECI તરફથી દલીલ કરવામાં આવી કે મામલાને 10 અથવા 20 દિવસ જેવા ખૂબ ઓછા સમયમાં નક્કી કરવો શક્ય ન પણ બને, કારણ કે વિવાદમાં તથ્યો અને દસ્તાવેજો સાથે જોડાયેલા અનેક મુદ્દા છે. પંચે કહ્યું કે યોગ્ય સમય આપવામાં આવવો જોઈએ.
મમતા બેનર્જીની અરજીમાં શું પડકારવામાં આવ્યું છે?
મમતા બેનર્જીએ 18 સપ્ટેમ્બરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને ECIના 17 સપ્ટેમ્બરના વચગાળાના આદેશને પડકાર્યો હતો. ચૂંટણી પંચે પોતાના આદેશમાં બંને વિરોધી જૂથો દ્વારા મૂળ ‘ઑલ ઇન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ નામ અને ‘ફૂલ અને ઘાસ’ ચૂંટણી ચિહ્નના ઉપયોગ પર રોક લગાવી હતી.
પંચ સામે એક તરફ મમતા બેનર્જીના નેતૃત્વવાળું જૂથ હતું અને બીજી તરફ ઋતબ્રત બેનર્જીના નેતૃત્વવાળું જૂથ હતું. બંને પોતાને વાસ્તવિક તૃણમૂલ કોંગ્રેસ ગણાવી રહ્યા છે. મમતા બેનર્જી તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલે સુનાવણી દરમિયાન ECIની કાર્યવાહીનો સમય અંગે સવાલ ઉઠાવ્યો.
કપિલ સિબ્બલે કહ્યું કે પંચ સમક્ષ આ વિવાદ જુલાઈમાં પહોંચી ગયો હતો અને ઘણો સમય સુધી મામલો પેન્ડિંગ રહ્યો. પરંતુ પેટાચૂંટણીની પ્રક્રિયા શરૂ થયા બાદ પંચે વચગાળાનો આદેશ જાહેર કર્યો. સિબ્બલની દલીલ હતી કે જો પંચે અગાઉ નિર્ણય લીધો હોત તો તેમની તરફથી અદાલતમાં અસરકારક કાનૂની ઉપાય અપનાવી શકાયો હોત.
‘પેટાચૂંટણી વચ્ચે ECI આવો આદેશ કેવી રીતે આપી શકે?’
કપિલ સિબ્બલે અદાલત સમક્ષ સવાલ ઉઠાવ્યો કે જ્યારે પેટાચૂંટણીની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ચૂકી હતી, ત્યારે ચૂંટણી પંચે પાર્ટીનું નામ અને ચિહ્ન ફ્રીઝ કરવાનો નિર્ણય કેમ લીધો. તેમણે કહ્યું કે પંચે એવો સમય પસંદ કર્યો જ્યારે ચૂંટણી પ્રક્રિયા ચાલી રહી હતી અને આવી સ્થિતિમાં અદાલત પાસેથી તાત્કાલિક રાહત મેળવવી મુશ્કેલ બની ગઈ.
સિબ્બલે એમ પણ કહ્યું કે મમતા બેનર્જીનું જૂથ હાલ મૂળ ચૂંટણી ચિહ્ન અને નામ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે વચગાળાની રાહત માંગવાને બદલે પંચને ઑક્ટોબરમાં જ મૂળ વિવાદ પર નિર્ણય કરવાનો નિર્દેશ આપવા માંગે છે. તેમણે સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણીઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો અને કહ્યું કે રાજ્યમાં ટૂંક સમયમાં સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે, તેથી વિવાદનું વહેલું સમાધાન જરૂરી છે.
સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ જૉયમાલ્યા બાગચીએ કહ્યું કે પશ્ચિમ બંગાળ પેટાચૂંટણીનું શેડ્યૂલ પહેલેથી જ જાહેર થઈ ચૂક્યું છે. તેમણે સંકેત આપ્યો કે જાહેર થયેલી ચૂંટણી પ્રક્રિયા વચ્ચે ECI દ્વારા બનાવવામાં આવેલી વચગાળાની વ્યવસ્થામાં અદાલતનું હસ્તક્ષેપ સરળ નહીં હોય. ઋતબ્રત બેનર્જી તરફથી હાજર વરિષ્ઠ વકીલ મુકુલ રોહતગીએ કહ્યું કે ઑક્ટોબર સુધી નિર્ણય કરવાની સમયમર્યાદા ખૂબ ઓછી હશે. તેમનું કહેવું હતું કે પંચને મામલામાં ‘થોડો વધુ સમય’ મળવો જોઈએ.
બંને જૂથોને અલગ નામ અને ચૂંટણી ચિહ્ન
ECIના વચગાળાના આદેશ બાદ મમતા બેનર્જીના નેતૃત્વવાળા જૂથને ‘મમતા ઑલ ઇન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ નામ આપવામાં આવ્યું છે અને ‘ફૂટબૉલ પ્લેયર’ ચૂંટણી ચિહ્ન ફાળવવામાં આવ્યું છે. જ્યારે ઋતબ્રત બેનર્જીના નેતૃત્વવાળા જૂથને ‘ડેમોક્રેટિક તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ નામ અને ‘લિફાફો’ ચૂંટણી ચિહ્ન આપવામાં આવ્યું છે. આ વ્યવસ્થા આગામી પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા પેટાચૂંટણીઓ માટે લાગુ છે. નંદીગ્રામ અને રેજીનગરમાં 6 ઑક્ટોબરે પેટાચૂંટણી યોજાવાની છે.
હવે 28 સપ્ટેમ્બરે શું થશે?
સુપ્રીમ કોર્ટે હાલમાં ચૂંટણી પંચના વચગાળાના આદેશને રદ કર્યો નથી અને કોઈપણ જૂથને મૂળ ‘ફૂલ અને ઘાસ’ ચૂંટણી ચિહ્ન પરત આપ્યું નથી. અદાલતે પંચને માત્ર એ જણાવવા કહ્યું છે કે બંને પક્ષોને યોગ્ય તક આપ્યા બાદ તે મૂળ વિવાદ પર કેટલા સમયમાં નિર્ણય લઈ શકે છે.
28 સપ્ટેમ્બરે યોજાનારી આગામી સુનાવણીમાં ECI તરફથી સમયમર્યાદા જણાવવામાં આવી શકે છે. ત્યારબાદ અદાલત એ જોઈ શકે છે કે પ્રસ્તાવિત સમયમર્યાદા યોગ્ય છે કે તેમાં ફેરફારની જરૂર છે.
