World Peace India Role 2026: શ્યામલાલ પાર્ષદનું એક મશહૂર ગીત છે, ‘વિજયી વિશ્વ તિરંગા પ્યારા, ઝંડા ઊંચા રહે હમારા.’ સ્વાધિનતા સંગ્રામના જમાનામાં આ ગીત ખૂબ લોકપ્રિય થયું હતું અને આજે પણ છે. ૧૯૩૮ના કોંગ્રેસ અધિવેશનમાં તેને સત્તાવાર રીતે ઝંડા ગીત તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યું. જ્યારે મહાત્મા ગાંધીની નજર આ ગીત પર પડી, તો તેમણે ‘વિજયી’ ને કાપીને તેની જગ્યાએ ‘પ્રેમિક’ લખી દીધું – પ્રેમિક વિશ્વ. આ ભારતીય સંસ્કૃતિનો મૂળ મંત્ર છે, જેમાં બીજા પર વિજય મેળવવાની કે વિસ્તારવાદની કોઈ લાલસા ક્યારેય રહી નથી. પરંતુ, આખી દુનિયા હજારો વર્ષોથી આ જ લાલસાના કારણે યુદ્ધની આગમાં સળગી રહી છે.
વિસ્તારની ચાહત
બીજા પર પ્રભુત્વ સ્થાપિત કરવું અને પોતાની સીમાનો વિસ્તાર કરવો, આ એક એવી કુત્સિત માનસિકતા છે, જે દુનિયામાં અમન-ચેન રહેવા દેતી નથી. ૧૯૪૯માં આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનને જ્યારે પૂછવામાં આવ્યું કે ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ કયા હથિયારોથી લડવામાં આવશે, તો તેમણે જવાબ આપ્યો કે ત્રીજાનું તો તેમને ખબર નથી, પરંતુ ચોથું પથ્થરોથી લડવામાં આવશે, કારણ કે ત્રીજામાં તમામ અસ્ત્ર-શસ્ત્ર સમાપ્ત થઈ જશે. ૧૯૫૫માં રસેલ-આઈન્સ્ટાઈન મેનિફેસ્ટો જાહેર કરવામાં આવ્યો, જેમાં પરમાણુ જોખમ વિશે ચેતવણી આપવામાં આવી હતી.
વિશ્વયુદ્ધથી તબાહી
દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધથી આખી દુનિયા તબાહ થઈ ચૂકી હતી. આ ઈતિહાસનું સૌથી ભયાનક યુદ્ધ હતું, જેમાં છ થી આઠ કરોડ લોકો માર્યા ગયા હતા. આ પહેલા પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં ૧.૫ થી ૨.૧૫ કરોડ લોકો માર્યા ગયા અને તેનાથી પણ વધુ ઘાયલ થયા. આ સિવાય મોટી સંખ્યામાં લોકોના વિસ્થાપનથી સ્પેનિશ ફ્લૂ ફેલાઈ ગયો, જેમાં ૫ થી ૧૦ કરોડ મોત થયા. આ પછી ‘લીગ ઓફ નેશન્સ’ ની સ્થાપના કરવામાં આવી, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ લડાઈ ન થાય, પરંતુ તે પછી વધુ ભયાનક જંગ થઈ.
UN ની નિષ્ફળતા
દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન લીગ ઓફ નેશન્સના મુખ્યાલયમાં તાળા લાગેલા રહ્યા. તેની નિષ્ફળતા બાદ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘની સ્થાપના થઈ, પરંતુ તે પણ એક તમાશો બનીને રહી ગયું. તે કોઈ પણ યુદ્ધ રોકી શક્યું નહીં. તેનું માળખું પણ દોષપૂર્ણ છે. પાંચ દેશોએ તમામ શક્તિ પોતાના હાથમાં લઈ લીધી છે. તેમની પાસે વીટોનો અધિકાર છે અને પરમાણુ બોમ્બ રાખવાનો પણ. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદની પરવાનગી વગર અમેરિકાએ ૨૦૦૩માં ઈરાક પર હુમલો કરી દીધો અને ૨૦૨૨માં રશિયાએ યુક્રેન પર. ઈરાન પર તાજેતરના હુમલા માટે પણ કોઈની મંજૂરી લેવામાં આવી નહોતી.
હિંસક સદી
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ૧૯૯૪માં રવાંડાના નરસંહારને પણ રોકી શક્યું નહીં, જ્યારે આ વિશે પૂર્વ સૂચના હતી. જોકે ત્યારે UN પાસે ન તો સંસાધનો હતા અને ન પૂર્ણ સ્વતંત્રતા. શાંતિ રક્ષકો માત્ર આત્મરક્ષણમાં બળનો પ્રયોગ કરી શકતા હતા. ૧૦૦ દિવસમાં ૮૦ હજાર તુત્સી અને હુટુ મોતને ઘાટ ઉતારી દેવામાં આવ્યા. તે ૧૯૯૫માં બોસ્નિયાના નરસંહારને પણ રોકી શક્યું નહીં. ૨૦મી શતાબ્દી અત્યાર સુધીની સૌથી હિંસક સદી રહી છે, જેણે વિશ્વ શાંતિ પર ગંભીર પ્રશ્નાર્થ ચિન્હો લગાવ્યા.
પરમાણુ જોખમ
આજે આખી દુનિયામાં એટલા પરમાણુ હથિયારો છે કે માનવતાનું નામોનિશાન થોડી મિનિટોમાં મટી શકે છે. રશિયાએ ૩૦ ઓક્ટોબર ૧૯૬૧ના રોજ ઝાર બોમ્બા નામના એવા ઘાતક પરમાણુ હથિયારનું પરીક્ષણ કર્યું હતું, જે હિરોશિમા પર ફેંકવામાં આવેલા એટમ બોમ્બ કરતા ૩૩૦૦ ગણું વધારે શક્તિશાળી હતું.
યુદ્ધની કિંમત
મહાત્મા ગાંધી, બર્ટ્રેન્ડ રસેલ, આઈન્સ્ટાઈન, જેન એડમ્સ, માર્ટિન લ્યુથર કિંગ જુનિયર – આ તમામે શાંતિ માટે પહેલ કરી. મહાત્મા ગાંધીએ કહ્યું હતું કે તેઓ ક્યારેય હિંસાનો સહારો લેશે નહીં, ભલે ભારત હજાર વર્ષ ગુલામ રહી જાય. યુદ્ધમાં જાન-માલનું નુકસાન તો થાય જ છે, જેટલો ખર્ચ થાય છે, તેનાથી વિકાસના મોટા-મોટા કામો થઈ શકે છે. અમેરિકી ICBM ટ્રાઈડેન્ટ-II ની કિંમત લગભગ ૫૦૦ કરોડ રૂપિયા હોય છે. જેટલામાં એક મિસાઈલ આવે છે, તેટલામાં સારી હોસ્પિટલ બની શકે છે.
રમતમાં તણાવ
શાંતિ સિવાય દુનિયા પાસે કોઈ વિકલ્પ નથી. વિડંબના છે કે આજકાલ રમતો પણ યુદ્ધની જેમ રમાય છે. ભારત-પાકિસ્તાન ક્રિકેટ મેચને જોઈ લો. અને ફૂટબોલ વોર તો પ્રસિદ્ધ છે. આનું સૌથી ચર્ચિત ઉદાહરણ છે ૧૯૬૯નું હોન્ડુરાસ વિરુદ્ધ અલ સાલ્વાડોર મેચ. અલ સાલ્વાડોરે હોન્ડુરાસ સાથે રાજદ્વારી સંબંધો તોડી નાખ્યા અને હુમલા શરૂ કરી દીધા. લડાઈ ચાર દિવસ સુધી ચાલી, જેમાં સેંકડો લોકો માર્યા ગયા.
ચૂંટણી રમાવી જોઈએ
રમતમાં કડવાશનું કોઈ સ્થાન નથી. વિનોબા ભાવે તો કહેતા હતા કે ચૂંટણી પણ લડવી નહીં, રમવી જોઈએ. ભારતે આખી દુનિયાને પ્રાચીન કાળથી જ શાંતિ અને સદ્ભાવનાનો સંદેશ આપ્યો છે. આજે તેણે વિશ્વ શાંતિ માટે સક્રિય ભૂમિકા ભજવવી જોઈએ. વિશ્વ ગુરુ તરીકે ભારત પાસેથી આવી ભૂમિકા અપેક્ષિત છે.
