Global Sea Level Rise Research: દુનિયાભરમાં સમુદ્રની સપાટી જે તેજીથી વધી રહી છે, તેને લઈને અત્યાર સુધીના તમામ દાવાઓ અને આંકડાઓ ખોટા સાબિત થઈ રહ્યા છે. એક નવા અને ચોંકાવનારા સંશોધને વૈજ્ઞાનિકોની ચિંતા વધારી દીધી છે. આ રિસર્ચ મુજબ, ખરાબ મોડેલિંગ અને ખોટા માપદંડોને કારણે આપણે અત્યાર સુધી સમુદ્રના વાસ્તવિક સ્તરને ઓછું આંકતા રહ્યા છીએ. હકીકતમાં સમુદ્રની સપાટી અપેક્ષા કરતા ઘણી વધારે ઊંચી છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે ગ્લોબલ વોર્મિંગને કારણે દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો પર થનારી અસર આપણી પાછલી કલ્પનાઓ કરતા ઘણી વધુ વિનાશક અને વહેલી થવાની છે. પ્રતિષ્ઠિત જર્નલ ‘નેચર’ માં પ્રકાશિત સંશોધને વૈજ્ઞાનિકોમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું કે વૈશ્વિક સ્તરે સમુદ્રનું પાણી અગાઉના અંદાજો કરતા સરેરાશ 30 સેન્ટિમીટર વધુ ઉપર છે. પરંતુ સૌથી ડરામણા આંકડા ‘ગ્લોબલ સાઉથ’ એટલે કે દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા અને ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રોમાંથી આવ્યા છે. અહીં સમુદ્રનું સ્તર આપણી જૂની જાણકારી કરતા 100 થી 150 સેન્ટિમીટર એટલે કે લગભગ 5 ફૂટ સુધી વધુ જોવા મળ્યું છે.
વેગનિંગન યુનિવર્સિટીના ડોક્ટર ફિલિપ મિન્ડરહાઉડ અને રિસર્ચર કેથરીના સીગરે છેલ્લા 15 વર્ષોના 385 વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસોનું વિશ્લેષણ કર્યું. તેમણે શોધી કાઢ્યું કે 90 ટકાથી વધુ સ્ટડીઝમાં સમુદ્ર સ્તર માપવા માટે સ્થાનિક ડેટાનો ઉપયોગ જ કરવામાં આવ્યો નહોતો. તેના બદલે વૈજ્ઞાનિકો ‘ગ્લોબલ જીઓઈડ મોડલ્સ’ પર નિર્ભર રહ્યા, જે માત્ર પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણ અને પરિભ્રમણ (Rotation) પર આધારિત હોય છે.
ડોક્ટર મિન્ડરહાઉડના જણાવ્યા અનુસાર, સમુદ્રનું સ્તર માત્ર ગુરુત્વાકર્ષણથી નક્કી થતું નથી. તેમાં પવનની ગતિ, સમુદ્રી પ્રવાહો, પાણીનું તાપમાન અને તેમાં રહેલા મીઠાની માત્રા (Salinity) જેવા અનેક મહત્વપૂર્ણ પરિબળો ભૂમિકા ભજવે છે. આ પરિબળોને અવગણવાને કારણે ડેટામાં ભારે તફાવત આવી ગયો. ક્યાંક-ક્યાંક તો આ તફાવત 500 થી 700 સેન્ટિમીટર સુધી જોવા મળ્યો છે, જે કોઈ પણ તટીય સુરક્ષા યોજનાને નિષ્ફળ બનાવવા માટે પૂરતો છે.
આ નવી કેલ્ક્યુલેશનના પરિણામો અત્યંત ડરામણા છે. જો ભવિષ્યમાં સમુદ્રનું સ્તર માત્ર 1 મીટર વધુ વધે છે, તો જૂના અનુમાનની સરખામણીએ 37 ટકા વધુ દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર પાણીની નીચે જતો રહેશે. આનાથી દુનિયાભરના લગભગ 132 મિલિયન (13.2 કરોડ) લોકો સીધી રીતે પ્રભાવિત થશે. આનો અર્થ એ છે કે જે ટાપુઓ કે દરિયાકાંઠાના શહેરો ડૂબવાની આશંકા દાયકાઓ પછી વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી હતી, ત્યાં તબાહી ઘણી વહેલી દસ્તક આપી શકે છે.
વૈજ્ઞાનિકોએ આને એક ‘ઈન્ટરડિસિપ્લિનરી બ્લાઈન્ડ સ્પોટ’ ગણાવ્યું છે. સૌથી મોટી ચિંતાની વાત એ છે કે સંયુક્ત રાષ્ટ્રની ક્લાઈમેટ પેનલ (IPCC) ના રિપોર્ટ્સમાં પણ આ જ જૂના અને ખોટા મોડલ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આનો અર્થ એ છે કે દુનિયાભરની સરકારો જે ક્લાઈમેટ પોલિસીઓ પર કામ કરી રહી છે, તે કદાચ જમીની હકીકતથી ઘણી દૂર છે.
આ સંશોધને ભવિષ્યના પડકારોને એક નવી દિશા આપી દીધી છે. અત્યાર સુધી માનવામાં આવતું હતું કે 2050 સુધી સમુદ્ર સ્તરમાં માત્ર 6 ઇંચનો વધારો થશે. પરંતુ જો શરૂઆતનું બિંદુ જ ખોટું છે, તો ભવિષ્યના અંદાજો સચોટ હોવા અશક્ય છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હવે જૂના ડેટાને કચરાપેટીમાં નાખીને સ્થાનિક અને વાસ્તવિક સમુદ્રી માપના આધારે નવી યોજનાઓ બનાવવી પડશે.
વૈજ્ઞાનિકોના મતે ઇન્ડોનેશિયાની રાજધાની જકાર્તા દુનિયાનું સૌથી ઝડપથી ડૂબતું શહેર છે, જેના કારણે સરકારે પોતાની રાજધાની જ બદલવી પડી રહી છે. તેવી જ રીતે થાઈલેન્ડનું બેંગકોક અને વિયેતનામનું હો ચી મિન્હ સિટી જેવા ગીચ વસ્તીવાળા વિસ્તારો આગામી થોડા દાયકાઓમાં સમુદ્રમાં સમાઈ શકે છે.
ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સમુદ્રનું સ્તર અનુમાન કરતા 5 ફૂટ સુધી વધુ જોવા મળ્યું છે, જે માલદીવ જેવા નીચલા ટાપુ દેશોના અસ્તિત્વને સંપૂર્ણપણે ખતમ કરી શકે છે. અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક અને મિયામી જેવા આધુનિક શહેરો પણ હવે સમુદ્રી મોજાની અસરમાં છે અને ત્યાં પૂરની ઘટનાઓ સામાન્ય બનતી જાય છે.
ભારતના દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો ખતરો આપણા ઉંબરે દસ્તક દઈ ચૂક્યો છે. દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈનો એક મોટો હિસ્સો ટાપુઓ પર વસેલો છે, જેના 2050 સુધી જળમગ્ન થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. દક્ષિણ ભારતના ચેન્નાઈ અને કોચી જેવા શહેરોમાં સમુદ્રનું પાણી રહેણાંક વિસ્તારો તરફ તેજીથી વધી રહ્યું છે. જ્યારે પૂર્વમાં કોલકાતાની ભૌગોલિક સ્થિતિ તેને ચક્રવાતો અને વધતા જળસ્તર પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ બનાવે છે.
લક્ષદ્વીપ અને અંદામાન-નિકોબાર જેવા ટાપુ સમૂહો પોતાની જમીન ગુમાવી રહ્યા છે, જેના કારણે ત્યાં રહેતા હજારો લોકોના વિસ્થાપનનો ખતરો પેદા થયો છે. જો સમુદ્રના આ વધતા જળસ્તરને રોકવા માટે વૈશ્વિક સ્તરે નક્કર પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો આ સુંદર દરિયાકાંઠાના શહેરો માત્ર ઇતિહાસના પાનાઓમાં જ સીમિત રહી જશે.
