Global Youth Mental Health: લેટેસ્ટ ગ્લોબલ માઇન્ડ હેલ્થ રિપોર્ટ ૨૦૨૫ અનુસાર ઘાનાના યંગ એડલ્ટ (ઉંમર ૧૮-૩૪) યુથ મેન્ટલ હેલ્થમાં દુનિયાભરમાં નંબર વન રેન્ક પર છે જ્યારે ભારતીય યુવા ઘણા પાછળ છે. આખરે શું કારણ છે કે ઘાનાના યુવા મેન્ટલ હેલ્થમાં આટલા મજબૂત કેવી રીતે છે. ભારતીય યુવાઓને કઈ માનસિક ચિંતાઓનો સામનો કરવો પડે છે. ભારત આ રિપોર્ટમાં ૬૦મા નંબર પર છે.
મેન્ટલ હેલ્થ રિપોર્ટ ૨૦૨૫ અનુસાર ઘાનાના યુવા મેન્ટલ હેલ્થના મામલે દુનિયાભરમાં સૌથી આગળ છે. ભારતીયો ક્યાંય પાછળ. ત્યાં સુધી કે બ્રિટન અને જાપાન જેવા વધુ ઇન્કમવાળા દેશો આ મામલે પાછળ છે. આ રેન્કિંગ મેન્ટલ હેલ્થ કોશન્ટ (MHQ) ના નંબરોના આધારે આપવામાં આવી. હેરાનીની વાત એ છે કે ગરીબી અને સંઘર્ષ છતાં ઘાનાના યુવા જો નંબર વન છે તો બીજા આફ્રિકી દેશો પણ તેની બિલકુલ પાછળ છે. જેમ કે નાઇજીરિયા (બીજા), કેન્યા (ત્રીજા), ઝિમ્બાબ્વે (ચોથા) અને તાન્ઝાનિયા (પાંચમા), જે ગ્લોબલ ટ્રેન્ડથી ઉલટું છે જ્યાં યુવા MHQ નો એવરેજ ફક્ત ૩૮ છે જ્યારે વધુ ઉંમરના વયસ્કોનો ૧૦૦+ છે.
ઘાનાના લોકો સહિત આફ્રિકી યુવા, આર્થિક પડકારો જેવી મુશ્કેલીઓ છતાં વધુ હિંમત બતાવે છે. એવું કદાચ મજબૂત કોમ્યુનિટી સંબંધો, નાની ઉંમરમાં સ્માર્ટફોનના સંપર્કમાં નહીં આવવા અને સુરક્ષા આપનારા કલ્ચરલ કારણોથી થાય છે જ્યારે પશ્ચિમી દેશોના યુવા ડિજિટલ ઓવરલોડ અને એકલતાનો સામનો કરે છે. સંપન્ન દેશોમાં અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, ટોક્સિન અને નબળા સોશિયલ કનેક્શનની વજહથી પેઢી દર પેઢી ઘટાડો આવી રહ્યો છે. આ રિપોર્ટમાં કેટલાક પેરામીટર્સ પર દુનિયાભરના ૮૪ દેશોમાં યુવાઓની મેન્ટલ હેલ્થનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે. તે ભાવનાત્મક, સામાજિક, સંજ્ઞાનાત્મક અને શારીરિક ક્ષમતાઓને માપે છે. ઘાનાના યુવાઓએ ૫૪ નંબર સ્કોર કર્યા જ્યારે વૈશ્વિક સરેરાશ ૩૬ છે.
ઘાનાના યુવા નંબર ૧ કેમ?
આધ્યાત્મિક જોડાણ: ઘાના જેવા દેશોમાં આધ્યાત્મિક જોડાણ ખૂબ મજબૂત છે. જેના કારણે મેન્ટલ હેલ્થમાં અહીંના યુવાઓને મદદ મળી રહી છે. આ ડિપ્રેશન, સુસાઇડલ વિચારોને ઓછું કરે છે અને જીવન કૌશલ્ય વધારે છે.
સ્માર્ટફોનનો મોડો ઉપયોગ: અહીંના યુવા સરેરાશ ૧૪-૧૮ વર્ષની ઉંમરમાં પહેલો સ્માર્ટફોન લે છે. અમીર દેશોમાં ૧૨-૧૩ વર્ષમાં આ બાળકોના હાથમાં આવી જાય છે. વહેલો સ્માર્ટફોન અપનાવવાથી આક્રમકતા, અલગતા અને સુસાઇડલ વિચારો વધે છે.
સામાજિક બંધન: ઘાનામાં મજબૂત પારિવારિક અને સમુદાય બંધન છે, જે મેન્ટલ હેલ્થને સપોર્ટ કરે છે. મજબૂત સામુદાયિક સમર્થન, ઓછી ટેક નિર્ભરતા અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી યુવાઓને બહેતર અને મગજથી મજબૂત બનાવે છે.
ભારતીય યુવા પાછળ કેમ?
ભારતીય યુવાઓની ખરાબ સ્થિતિ પાછળ રિપોર્ટ અને સંબંધિત અભ્યાસોમાં આ પરિબળો બતાવવામાં આવ્યા છે.
નબળા પારિવારિક સંબંધો: ભારતમાં પારિવારિક સંબંધો ઓછા નજીકના છે.
વહેલો સ્માર્ટફોન અપનાવવો: સરેરાશ ૧૬.૫ વર્ષની ઉંમરમાં ભારતમાં કિશોરો સ્માર્ટફોન ચલાવવા લાગે છે, જેનાથી તેમને સાયબરબુલિંગ, ઊંઘની કમી અને અલગતાનો સામનો કરવો પડે છે.
શૈક્ષણિક અને પારિવારિક દબાણ: પરીક્ષા અને કરિયરનો તણાવ, પારિવારિક સંઘર્ષ અને અવગણના (નેગલેક્ટ) યુવાઓની મેન્ટલ હેલ્થ બગાડે છે.
ઓછી આધ્યાત્મિકતા: આધ્યાત્મિક જોડાણ ઓછું થવાની સાથે પ્રોસેસ્ડ ફૂડનો વપરાશ વધી રહ્યો છે, જે ડિપ્રેશન અને કોગ્નિટિવ ઇશ્યૂઝ વધારે છે.
જાગરૂકતાનો અભાવ: મેન્ટલ હેલ્થને લઈને અંધશ્રદ્ધા (સ્ટિગ્મા) અને સપોર્ટની કમીથી યુવા મદદ માંગતા નથી.
ઘાના કેવો દેશ છે
ઘાના પશ્ચિમ આફ્રિકાનો સુંદર અને શાંતિપૂર્ણ દેશ છે, જેને અવારનવાર “આફ્રિકાનો ગેટવે” કહેવામાં આવે છે. આ પહેલો આફ્રિકી દેશ હતો જેણે ૧૯૫૭માં બ્રિટિશ વસાહતી શાસનથી આઝાદી મેળવી હતી. ઘાનાની સંસ્કૃતિ, લોકો અને યુવા પેઢી કાફી જીવંત, મહેમાનનવાજ અને સમુદાય-કેન્દ્રિત છે. તેની વસ્તી આશરે ૩.૫ કરોડ છે. અહીં પ્રતિ વ્યક્તિ આવક આશરે ૮,૦૦૦ ડોલર છે. અહીં અર્થતંત્ર ૫-૬% ના દરે વધી રહ્યું છે, પરંતુ યુવા બેરોજગારી એક પડકાર તો છે. ૭૦-૮૦ ટકા લોકો ક્રિશ્ચિયન છે.
ત્યાં પરિવાર અને સમુદાય ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. બાળકો વડીલોનું સન્માન કરે છે. સમુદાય મજબૂત છે. પાડોશીઓ અને સંબંધીઓ મળીને મદદ કરે છે. પરંપરાગત રીતે સંયુક્ત પરિવાર પ્રચલિત છે. કોર્ટયાર્ડ (આંગણા) માં પરિવાર સાથે જમવું સામાન્ય છે. ઘાનાની સંસ્કૃતિ “એક સાથે રહેવા” પર આધારિત છે, જે યુવાઓને મજબૂત બનાવે છે. ઘાનાના યુવા મ્યુઝિક અને ડાન્સ દ્વારા જીવનનો આનંદ માણે છે. ડ્રમિંગ અને ડાન્સ જીવનનો હિસ્સો છે. ઉત્સવોમાં સામૂહિક નૃત્ય સામાન્ય છે.
તેઓ પરિવાર કેન્દ્રિત છે. મજબૂત પારિવારિક બંધન રહે છે. ભાઈ-બહેનો અને સંબંધીઓ સાથે નિયમિત સંપર્ક રહે છે. યુવા અવારનવાર પરિવારની મદદ કરે છે. યુવાઓમાં ઉચ્ચ સ્તરની આધ્યાત્મિકતા અને ધાર્મિક જોડાણ દેખાય છે, જે મેન્ટલ હેલ્થને સપોર્ટ કરે છે. યુવા શિક્ષણ પર ભાર આપે છે, પરંતુ જોબ માર્કેટ ટફ છે. અનેક યુવા ઉદ્યોગસાહસિક બને છે. સ્ક્રીન ટાઇમ ઓછો અને રિયલ લાઇફ કનેક્શન વધારે. બેરોજગારી તો છે પરંતુ યુવા આશાવાદી અને ક્રિએટિવ છે.
મજબૂત મેન્ટલ હેલ્થની વજહથી ઘાનાના યુવાઓમાં આર્થિક મુશ્કેલીઓ છતાં લવચીકપણું (રેઝિલિયન્સ) જોવા મળે છે. તેમનું ડિજિટલ અલગતા અને તણાવ ઓછો છે. અનેક શોધ બતાવે છે કે જ્યાં ભૌતિક અપેક્ષાઓ ખૂબ ઊંચી હોય છે, ત્યાં નિરાશા પણ વધારે હોય છે. ઘાના જેવા સમાજોમાં સામાજિક સંતુલન અને સામુદાયિક ઓળખ ભૌતિક સ્પર્ધા કરતા વધુ મહત્વપૂર્ણ હોય છે.
અમીર દેશોના યુવાઓની મેન્ટલ હેલ્થ ખરાબ કેમ?
અમીર દેશોના યુવાઓમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય ખરાબ હોવું અને ગરીબ આફ્રિકી દેશોમાં બહેતર હોવું એક આશ્ચર્યજનક સ્થિતિ છે. અતિશય સ્માર્ટફોન અને સોશિયલ મીડિયા ઉપયોગ યુવાઓમાં અલગતા, સરખામણી અને ચિંતા વધારે છે, જેનાથી ડિપ્રેશનનો ખતરો બમણો થઈ જાય છે. વધુ અપેક્ષા, કોમ્પિટિશન, સિંગલ ફેમિલીઝ અને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ તથા નબળા ભાવનાત્મક સંબંધોના કારણે મેન્ટલ હેલ્થ નબળી પડે છે.
