Iran US War: ઈરાન-અમેરિકા યુદ્ધમાં ફરી વધ્યો તણાવ, 5 તેલ ટેન્કર પર હુમલા બાદ ઈરાને અમેરિકી જહાજોને નિશાન બનાવ્યા

Iran US War: ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધમાં બુધવારે તણાવ વધુ વધી ગયો. અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)એ ઈરાનના પાંચ તેલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવ્યા, ત્યારબાદ ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)એ પર્સિયન ગલ્ફમાં બે અમેરિકી જહાજો અને આઠ તેલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવ્યાનો દાવો કર્યો. ઈરાની માધ્યમોના જણાવ્યા અનુસાર, હોર્મુઝ જલડમરુમધ્યમાંથી પસાર થવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા અન્ય 10 જહાજોને પણ નિશાન બનાવવામાં આવ્યા. આ દરમિયાન ઈરાને જોર્ડન સ્થિત અમેરિકી સૈન્ય મથક પર મિસાઈલોનો મારો કર્યો. જોર્ડને દાવો કર્યો કે તેની વાયુ સંરક્ષણ પ્રણાલીએ 20માંથી 18 મિસાઈલોને અટકાવી દીધી.

શરૂઆત પાંચ ઈરાની તેલ ટેન્કરો પર અમેરિકી હુમલાથી થઈ

અમેરિકી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકી સેનાએ મંગળવારે ખાર્ગ ટાપુની આસપાસ અનેક ઈરાની તેલ ટેન્કરો પર હુમલો કર્યો હતો. એક અમેરિકી અધિકારીએ જણાવ્યું કે આ ટેન્કરોનો સંબંધ ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ સાથે હતો અને અમેરિકી નૌકાદળના એક યુદ્ધજહાજને નિશાન બનાવવાના પ્રયાસના જવાબમાં તેમને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. અમેરિકાએ આ પહેલાં શનિવારે પણ ત્રણ ઈરાની તેલ ટેન્કરો પર હુમલો કર્યો હતો. અમેરિકી સેનાના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાની દળોએ અમેરિકી નૌકાદળના યુદ્ધજહાજો પર બેલિસ્ટિક મિસાઈલો છોડી હતી. અમેરિકી નૌકાદળે જણાવ્યું હતું કે તેના યુદ્ધજહાજો આ હુમલાઓથી બચી ગયા હતા.

ઈરાનનો અમેરિકી જહાજો અને ટેન્કરો પર વળતો હુમલો

ઈરાની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડે જણાવ્યું કે અમેરિકી હુમલાના જવાબમાં તેની નૌકાદળે પર્સિયન ગલ્ફમાં બે અમેરિકી જહાજો અને આઠ તેલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવ્યા. આ ઉપરાંત હોર્મુઝ જલડમરુમધ્યમાંથી પસાર થવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા અન્ય 10 જહાજોને પણ નિશાન બનાવ્યાનો દાવો કરવામાં આવ્યો.

ઈરાની માધ્યમોએ એવો પણ દાવો કર્યો કે IRGC નૌકાદળે હોર્મુઝ જલડમરુમધ્યના પ્રવેશદ્વાર પર એક અમેરિકી માનવરહિત સબમરીન એટલે કે અનમેન્ડ સબમર્સિબલને પકડી લીધી. ઈરાનના સરકારી માધ્યમોના જણાવ્યા અનુસાર, આ અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજીથી સજ્જ અમેરિકી સૈન્ય ઉપકરણ હતું, જેને 2025માં અમેરિકી કાફલામાં સામેલ કરવામાં આવ્યું હતું. ઈરાને તેને ‘યુદ્ધની ટ્રોફી’ ગણાવી છે અને કહ્યું છે કે પકડાયેલા ઉપકરણની તસવીરો જાહેર કરવામાં આવશે.

ઈરાને હોર્મુઝ ઉપર એક અમેરિકી MQ-1 ડ્રોનને તોડી પાડવાનો પણ દાવો કર્યો છે.

હોર્મુઝ જલડમરુમધ્યમાં જહાજોની અવરજવર ઘટી

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના ટકરાવની સૌથી મોટી અસર વિશ્વના મુખ્ય ઊર્જા માર્ગોમાં સામેલ હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય પર જોવા મળી રહી છે. મંગળવારે માત્ર છ કોમોડિટી જહાજો આ જલડમરુમધ્યમાંથી પસાર થયા. તેના એક દિવસ પહેલાં આ સંખ્યા નવ હતી, જ્યારે છેલ્લા 10 દિવસની સરેરાશ દરરોજ લગભગ 12 જહાજોની રહી છે. શિપિંગ ડેટા અનુસાર, મંગળવારે છ જહાજોમાંથી પાંચ અંદરની તરફ અને એક બહારની તરફ ગયું. તેમાં એક પેનામેક્સ જહાજ અને એક ઇન્ટરમીડિયેટ ટેન્કર સામેલ હતું. જોકે, ટ્રાન્સપોન્ડર બંધ કરવામાં આવ્યા હોવાને કારણે આંકડામાં ફેરફાર શક્ય છે. બીજા મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગ બાબ-અલ-મંદેબમાંથી મંગળવારે 25 કોમોડિટી જહાજો પસાર થયા. તેમાં 11 જહાજો પ્રવેશી રહ્યા હતા અને 14 બહાર જઈ રહ્યા હતા. છેલ્લા 10 દિવસમાં આ માર્ગ પરથી પસાર થતા જહાજોની સરેરાશ સંખ્યા દરરોજ લગભગ 27 રહી છે.

ઈરાનના ‘એક્સક્લૂઝન ઝોન’ પ્રસ્તાવને અમેરિકાએ ફગાવ્યો

ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના વડા મોહસેન રેઝાઈએ હોર્મુઝ નજીક જહાજો માટે નવા ‘એક્સક્લૂઝન ઝોન’ની યોજના અંગે વાત કરી છે. વ્હાઇટ હાઉસે આ પ્રસ્તાવને ફગાવી દેતા કહ્યું કે જલડમરુમધ્ય ખુલ્લું છે અને અમેરિકાના નિયંત્રણમાં છે. અમેરિકાએ જણાવ્યું કે તેની નૌકાદળે જલડમરુમધ્યમાંથી બારૂદી સુરંગો દૂર કરી દીધી છે અને બિન-ઈરાની બંદરો તરફ જતા ટેન્કરોની અવરજવર વધશે. અમેરિકી સેનાના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાની બંદરો પર ચાલી રહેલી અમેરિકી નાકાબંધી હેઠળ સોમવાર સુધીમાં 94 વ્યાવસાયિક જહાજોનો માર્ગ બદલવામાં આવ્યો હતો અને ત્રણ જહાજોને નિષ્ક્રિય કરવામાં આવ્યા હતા. બીજી તરફ, ઈરાન ઈચ્છે છે કે જહાજો હોર્મુઝમાંથી પસાર થવા માટે તેના દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલા માર્ગનો ઉપયોગ કરે.

ઈરાને ટેન્કરોને લઈને કુવૈત અને બહેરીનને ચેતવણી આપી

IRGC નૌકાદળે કુવૈત અને બહેરીનના બંદરો નજીક હાજર તેલ ટેન્કરોના ક્રૂને તાત્કાલિક જહાજ છોડવાની ચેતવણી આપી. ઈરાને જણાવ્યું કે આ દેશોમાં અમેરિકી સેનાની હાજરી છે અને તેઓ ઈરાની જહાજો પરના હુમલાઓને સમર્થન આપી રહ્યા છે. ઈરાની સરકારી ટેલિવિઝન પર પ્રસારિત ચેતવણીમાં કહેવામાં આવ્યું કે જહાજો સમુદ્રમાં લંગર નાખીને ઊભા હોય અથવા બંદર પર ઊભા હોય, તેમના ક્રૂએ તેમને છોડી દેવા જોઈએ. ઈરાને આ પહેલાં પણ કહ્યું હતું કે અમેરિકી હુમલાઓના જવાબમાં તે આ વિસ્તારમાં તેલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવી શકે છે.

હૂતી બળવાખોરોએ દક્ષિણ સાઉદી અરેબિયામાં હુમલા કર્યા

યમનના ઈરાન સમર્થિત હૂતી બળવાખોરોએ મંગળવારે દક્ષિણ સાઉદી અરેબિયાના ચાર શહેરોમાં ડ્રોન અને મિસાઈલ હુમલા કર્યા. સાઉદી નેતૃત્વ હેઠળના ગઠબંધન અનુસાર, અભા, ખામિસ મુશૈત, નજરાન અને જિઝાનમાં નાગરિક અને આર્થિક ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા અને 73 લોકો ઘાયલ થયા. હૂતીઓએ જણાવ્યું કે તેમણે સાઉદી વિસ્તારમાં વ્યાપક સૈન્ય અભિયાન હાથ ધર્યું. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ખામિસ મુશૈતમાં સાઉદી એરબેઝ અને અભા, નજરાન તથા જિઝાનમાં સાઉદી તેલ કંપની અરામકો સાથે જોડાયેલા ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા.

સાઉદી અરેબિયાના નાગરિક સુરક્ષા વિભાગે નજરાન અને જિઝાન પ્રાંતો તથા અભા શહેર માટે સંભવિત જોખમની ચેતવણી જાહેર કરી, જેને થોડા સમય બાદ પાછી ખેંચી લેવામાં આવી. હૂતીઓના હુમલાઓ બાદ સાઉદી વિદેશમંત્રી પ્રિન્સ ફૈસલ બિન ફરહાને જણાવ્યું કે સાઉદી અરેબિયા પોતાની રક્ષા માટે ઉપલબ્ધ તમામ સાધનોનો ઉપયોગ કરશે. જોકે, તેમણે એમ પણ કહ્યું કે હૂતીઓ સાથે કૂટનીતિનો માર્ગ ખુલ્લો છે. લેબનોનના રાષ્ટ્રપતિ જોસેફ ઔને સાઉદી અરેબિયાના દક્ષિણ ભાગોમાં હૂતી હુમલાઓની નિંદા કરી અને કહ્યું કે લેબનોન સાઉદી અરેબિયાની સાથે સંપૂર્ણ એકતાથી ઊભું છે. કતાર, કુવૈત અને બહેરીન તથા ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC)એ પણ હુમલાઓની નિંદા કરી અને સાઉદી અરેબિયા સાથે એકતા વ્યક્ત કરી.

આ દરમિયાન હૂતી નિયંત્રિત અલ-મસીરા ટીવી અનુસાર, મંગળવારે સાઉદી અરેબિયાએ યમનના મારિબ પ્રાંતમાં ચાર હવાઈ હુમલા કર્યા.

ઈરાનનો નવા બેલિસ્ટિક મિસાઈલ અંગે દાવો

ઈરાની સરકારી માધ્યમોએ નવી બેલિસ્ટિક મિસાઈલ ‘કાસેમ બસીર’ને ઈરાનની સૈન્ય વ્યૂહરચનામાં બદલાવનો સંકેત ગણાવ્યો છે. અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું કે ઈરાન હવે કોઈ જોખમ સામે આવે તેની રાહ જોશે નહીં, પરંતુ જોખમ ઊભું થાય તે પહેલાં પણ કાર્યવાહી કરી શકે છે.

મોહસેન રેઝાઈએ દાવો કર્યો કે આ મિસાઈલનું પરીક્ષણ અમેરિકી યુદ્ધજહાજ સામે કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, જે હથિયારનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું તે ખરેખર કાસેમ બસીર જ હતું કે નહીં, તે સ્પષ્ટ નથી. ઈરાની માધ્યમોના અનુસાર, આ મિસાઈલની મારક ક્ષમતા ઓછામાં ઓછી 1,200 કિલોમીટર છે અને તેમાં આશરે અડધો ટનનું વૉરહેડ લઈ જવાની ક્ષમતા છે. તેને ગયા વર્ષે જાહેર કરવામાં આવી હતી.

પરમાણુ કાર્યક્રમ પર IAEAની ચિંતા

આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (IAEA)એ જણાવ્યું છે કે તે એક વર્ષથી વધુ સમયથી ઈરાનના પરમાણુ પદાર્થો અને મુખ્ય પરમાણુ પ્રતિષ્ઠાનોની સ્થિતિની સ્વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ કરી શકી નથી. IAEAના વડા રાફેલ ગ્રૉસીએ એજન્સીના બોર્ડ ઑફ ગવર્નર્સને જણાવ્યું કે ઈરાને નવીનતમ રિપોર્ટિંગ સમયગાળા દરમિયાન પોતાના જાહેર કરાયેલા પરમાણુ પદાર્થો અને સુવિધાઓની સ્થિતિ અંગે જરૂરી માહિતી ઉપલબ્ધ કરાવી નથી. નિરીક્ષકો પણ અનેક મહત્વપૂર્ણ સ્થળોએ જઈને ચકાસણી કરી શક્યા નથી. અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ અને જર્મની ઈરાનના પરમાણુ મામલાને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં મોકલવા માટે દબાણ કરી રહ્યા છે.

ઈરાનમાં પેટ્રોલ મોંઘું

યુદ્ધ વચ્ચે ઈરાને વધુ પેટ્રોલનો ઉપયોગ કરતા ગ્રાહકો માટે કિંમત વધારી દીધી છે. ડિસેમ્બર બાદ આ બીજી વખત ભાવવધારો કરવામાં આવ્યો છે. નવી વ્યવસ્થા હેઠળ મહિનામાં 110 લિટરથી વધુ પેટ્રોલ ખરીદનારા લોકોને હવે પ્રતિ લિટર 100,000 રિયાલ ચૂકવવા પડશે, જે ડિસેમ્બરથી લાગુ કિંમત કરતાં બમણી છે. ઈરાની સરકારે જણાવ્યું છે કે ભાવવધારાથી મળનારી વધારાની રકમ પરિવારોને આપવામાં આવશે.

ઈરાનમાં પેટ્રોલની કિંમત હજુ પણ વિશ્વની સૌથી ઓછી કિંમતોમાં સામેલ છે, પરંતુ યુદ્ધ અને આર્થિક દબાણ વચ્ચે ચલણના મૂલ્યમાં ઘટાડો અને લોકોની ખરીદ શક્તિમાં ઘટાડો નોંધાઈ રહ્યો છે. સોમવારે એક અમેરિકી ડૉલરની કિંમત આશરે 22.2 લાખ ઈરાની રિયાલ જણાવવામાં આવી હતી.

અમેરિકામાં યુદ્ધના ખર્ચ પર સવાલ

અમેરિકી ડેમોક્રેટિક સેનેટર માર્ક વૉર્નરે દાવો કર્યો કે ઈરાન સાથેના યુદ્ધ પર અમેરિકા અત્યાર સુધીમાં 100 અબજ ડૉલર ખર્ચી ચૂક્યું છે અને દર બે મિનિટે આશરે 10 લાખ ડૉલરનો વધારાનો ખર્ચ થઈ રહ્યો છે. તેમણે યુદ્ધને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલું ‘યુદ્ધનું વિકલ્પ’ ગણાવતાં કહ્યું કે તેના માટે કોઈ સ્પષ્ટ યોજના, વ્યૂહરચના અથવા સહયોગી નથી અને તેમાંથી બહાર નીકળવાનો માર્ગ પણ સ્પષ્ટ નથી. વૉર્નરે એમ પણ કહ્યું કે યુદ્ધ વચ્ચે અમેરિકામાં પેટ્રોલની કિંમત ચાર ડૉલર સુધી પહોંચી ગઈ છે અને ડીઝલની કિંમત વિક્રમી સ્તરે છે.

ગલ્ફ દેશોની ચિંતા

સંયુક્ત આરબ અમીરાતના રાષ્ટ્રપતિના રાજદ્વારી સલાહકાર અનવર ગરગાશે જણાવ્યું કે હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય પર કોઈ એક દેશનું નિયંત્રણ ન હોવું જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે ઊર્જા નિકાસ, વેપાર અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને કોઈના હાથમાં બંધક બનાવી શકાય નહીં.

અરબ લીગના મહાસચિવ નબીલ ફહમીએ પણ જણાવ્યું કે વિસ્તારના દરિયાઈ માર્ગોને અન્ય દેશોની વ્યૂહાત્મક ગણતરીઓમાં સોદાબાજીના માધ્યમ તરીકે બનવા દેવામાં આવશે નહીં. કતારના વડાપ્રધાન અને ચીનના વિદેશમંત્રીએ પણ બેઇજિંગમાં થયેલી વાતચીત દરમિયાન હોર્મુઝ જલડમરુમધ્યમાં નૌકાવહન સુરક્ષા અંગે ચર્ચા કરી. દક્ષિણ કોરિયાએ પણ જલડમરુમધ્યની સુરક્ષા સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે એક ટીમ મોકલી છે.

તેહરાનમાં મેટ્રો સ્ટેશનોને આશ્રયસ્થળ બનાવવાની તૈયારી

તેહરાન શહેર પ્રશાસને મેટ્રો સ્ટેશનોનો કટોકટીની સ્થિતિમાં આશ્રયસ્થળ તરીકે ઉપયોગ કરવા માટેની તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે. તેહરાન સિટી કાઉન્સિલના અધ્યક્ષ મેહદી ચમરાન અનુસાર, સ્ટેશનોની અંદર અથવા તેની આસપાસ જરૂરી સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવશે.

તેમણે જણાવ્યું કે નિર્ધારિત આશ્રયસ્થળોની ઓળખ માટે સંકેતો લગાવવામાં આવશે અને લોકોને અગાઉથી એ માહિતી મેળવી લેવી જોઈએ કે કટોકટીની સ્થિતિમાં તેમણે ક્યાં જવાનું છે.

અમેરિકાએ ઈરાન પર નવા પ્રતિબંધો લગાવ્યા

અમેરિકી ટ્રેઝરી વિભાગે મંગળવારે ઈરાન સાથે જોડાયેલા નવા પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરી. તેમાં એક વ્યક્તિ અને 30થી વધુ સંસ્થાઓને નિશાન બનાવવામાં આવી છે. પ્રતિબંધોની યાદીમાં કેટલીક એરલાઇન્સનો પણ સમાવેશ થાય છે.

આ દરમિયાન ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બઘાઈએ ઈરાનની પ્રવૃત્તિઓને લઈને કેનેડાની ટીકા પર તીવ્ર પ્રતિક્રિયા આપી. તેમણે કેનેડા પર અમેરિકા-ઇઝરાયલની સૈન્ય કાર્યવાહી અને પ્રતિબંધોને સમર્થન આપવાનો આરોપ લગાવ્યો.

દરિયાઈ જહાજ પર હુમલામાં બેના મોત, સાત ગુમ

ગયા અઠવાડિયે સાઉદી અરેબિયાની માલિકીના એક તેલ ટેન્કર પર થયેલા હુમલામાં ક્રૂના બે સભ્યોના મોત થયા હતા અને અન્ય સાત લોકો ગુમ છે. જો ગુમ થયેલા લોકોને મૃત જાહેર કરવામાં આવે છે, તો યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ કોઈ વ્યાવસાયિક જહાજ પરનો આ સૌથી ઘાતક હુમલો હશે.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે હોર્મુઝ જલડમરુમધ્યમાં જહાજોની અવરજવરમાં સતત ઘટાડો નોંધાઈ રહ્યો છે. બંને પક્ષો એકબીજા સામે સૈન્ય અને આર્થિક દબાણ વધારી રહ્યા છે, જેના કારણે પ્રાદેશિક સુરક્ષા ઉપરાંત વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અને દરિયાઈ વેપાર પર પણ દબાણ વધી રહ્યું છે.