Jacob Diamond India: દુનિયામાં જ્યારે પણ પ્રસિદ્ધ ભારતીય હીરાઓનો ઉલ્લેખ થાય છે, ત્યારે કોહિનૂરનું નામ સૌથી પહેલા આવે છે. બ્રિટિશ ક્રાઉને આ હીરા પર કબજો કરી લીધો હતો અને આજે તે લંડનના ટાવરમાં રાખવામાં આવ્યો છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે એક બીજો હીરો પણ છે જે કોહિનૂર કરતાં બમણો મોટો છે અને હજુ પણ ભારતમાં હાજર છે. આ હીરાનું નામ છે જેકબ ડાયમંડ. આ કિંમતી હીરો હૈદરાબાદના નિઝામનો હતો, જે ક્યારેક દુનિયાના સૌથી અમીર વ્યક્તિ હતા. આ હીરો નિઝામ સુધી પહોંચવાની કહાની ખૂબ જ રસપ્રદ છે અને એ પણ કે કેવી રીતે આ વર્ષો સુધી જૂતાની અંદર પડેલો રહ્યો હતો.
જેકબ ડાયમંડની કહાની ત્રણ લોકોની કહાની છે- હૈદરાબાદના છઠ્ઠા નિઝામ મહબૂબ અલી ખાન, તેમના આર્મેનિયન વેલે આબિદ અને એક રહસ્યમય હીરા વેપારી એલેક્ઝાન્ડર મેલ્કમ જેકબની. 1890ના દાયકામાં આ હીરાએ એક આંતરરાષ્ટ્રીય સ્કેન્ડલને જન્મ આપ્યો હતો.
કોહિનૂર કરતાં બમણો મોટો હીરો
જેકબ ડાયમંડનું વજન 184.75 કેરેટ છે, જે તેને કોહિનૂર કરતાં લગભગ બમણો મોટો અને દુનિયાના સૌથી મોટા કટ કરાયેલા હીરાઓમાંથી એક બનાવે છે. કહેવાય છે કે યુરોપમાં તેને તરાશવામાં આવે તે પહેલાં તેનું વજન 400 કેરેટથી વધુ હતું. જેકબ ડાયમંડ ક્યાંથી આવ્યો તે વિશે આજ સુધી સ્પષ્ટ માહિતી મળી શકી નથી. આ હીરાને ભારતની ગોલકુંડા ખાણોનો હીરો હોવાનું કહેવામાં આવે છે. જોકે, એક્સપર્ટ્સ તેના પર શંકા વ્યક્ત કરે છે.
જેકબ ડાયમંડ ક્યાંથી આવ્યો?
એક્સપર્ટ્સનું કહેવું છે કે ગોલકુંડાની ખાણોમાંથી 400 કેરેટથી વધુ વજનનો હીરો મળવો યોગ્ય લાગતું નથી, કારણ કે તે સમય સુધી આ ખાણો લગભગ ખતમ થઈ ચૂકી હતી. એક્સપર્ટ્સ આ હીરાના દક્ષિણ આફ્રિકાની ખાણોમાંથી મળવાની શક્યતા તરફ સંકેત આપે છે. જોકે, આ વિશે ચોક્કસ રીતે કહી શકાય નહીં.
આ હીરાને મેલ્કમ જેકબે એમ્સ્ટરડમના એક જ્વેલરી સિન્ડિકેટ પાસેથી ખરીદ્યો હતો. જેકબ તુર્કીમાં જન્મેલા એક રહસ્યમય જ્વેલર હતા, જેમના વિશે ઘણી વાર્તાઓ પ્રચલિત હતી. તેમણે આ હીરાને હૈદરાબાદના છઠ્ઠા નિઝામ મહબૂબ અલી ખાનને વેચવાનો વિચાર કર્યો.
નિઝામ માટે લંડનથી લાવવામાં આવ્યો
નિઝામને હીરો વેચવા માટે જેકબે તેમના ખાનગી નોકર આલ્બર્ટ આબિદની મદદ લીધી. નિઝામ આબિદ પર ખૂબ વિશ્વાસ કરતા હતા અને તેના કહેવા પર હીરો જોવા માટે તૈયાર થઈ ગયા. તે સમયે આ હીરો લંડનમાં હતો. નિઝામે તેને ભારત લાવવા માટે 23 લાખ રૂપિયા જમા કરાવ્યા, પરંતુ શરત રાખી કે તેમને જ એ નક્કી કરવાનો અધિકાર હશે કે તેમને હીરો પસંદ છે કે નહીં.
આ દરમિયાન બ્રિટિશ સરકારને નિઝામની રસની જાણ થઈ ગઈ અને તેણે હીરો ન ખરીદવા માટે દબાણ કરવાનું શરૂ કર્યું. જુલાઈ 1891માં જેકબે નિઝામ સામે હીરો રજૂ કર્યો. નિઝામે હીરાને હાથમાં લીધો અને કહ્યું- નાપસંદ. જેકબને લાગ્યું કે તેની જિંદગીનો સૌથી મોટો સોદો નિષ્ફળ થઈ ગયો.
હીરો બન્યો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્કેન્ડલ
થોડા દિવસો બાદ જેકબે પોતાની બેંકને પેમેન્ટ ટ્રાન્સફર કરવાનો આદેશ આપ્યો. જેકબે દાવો કર્યો કે નાપસંદ કહેવું અંગ્રેજોને છેતરવા માટેનું નાટક હતું. જોકે, નિઝામે જમા કરેલા પૈસા પાછા માંગ્યા, જેને જેકબે ના પાડી દીધી. ત્યારબાદ લાંબી કાનૂની લડાઈ શરૂ થઈ, જે આખી દુનિયામાં ચર્ચાનો વિષય બની.
પ્રથમ વખત કોઈ ભારતીય રાજાએ બ્રિટિશ કોર્ટમાં સાક્ષી આપી હતી.
આ લડાઈ દરેક માટે નુકસાનકારક સાબિત થઈ. જોકે, હાઈ કોર્ટે જેકબને છેતરપિંડીના આરોપમાંથી મુક્ત કરી દીધા, પરંતુ નિઝામને બાકી રકમ ચૂકવ્યા વગર જ હીરો રાખવાની મંજૂરી આપી. જેકબે પોતાની પ્રતિષ્ઠા, સંપત્તિ અને પોતાના અમીર ગ્રાહક બધું ગુમાવી દીધું હતું.
નિઝામે ગુસ્સામાં જૂતામાં રાખ્યો
બીજી તરફ હૈદરાબાદમાં આ હીરાને શ્રાપ સાથે જોડીને જોવામાં આવવા લાગ્યો અને લોકો તેને અપશુકનિયાળ કહેવા લાગ્યા. નિઝામ પણ સ્કેન્ડલ અને કોર્ટની કાર્યવાહી કારણે તેને આવી જ નજરથી જોવા લાગ્યા.
ત્યારબાદ તેમણે આ હીરા સાથે એવું કર્યું જેની કલ્પના પણ કરી શકાય નહીં. તેમણે તેને કપડામાં લપેટ્યો અને જૂના જૂતામાં મૂકી મહેલની એક દરાજના સૌથી પાછળના ભાગમાં રાખી દીધો.
1911માં નિઝામ મહબૂબ અલી ખાનના મૃત્યુ બાદ ગાદી તેમના પુત્ર મીર ઉસ્માન અલી ખાનને મળી. તેઓ હૈદરાબાદના સાતમા અને અંતિમ નિઝામ હતા. ઉસ્માન અલી ખાનને આ હીરો પોતાના પિતાના જૂતામાં છુપાયેલો મળ્યો.
તેમણે આ હીરા સાથે જે કર્યું તે ખૂબ રસપ્રદ હતું. ઉસ્માન અલી ખાને આ 184 કેરેટના હીરાનો ઉપયોગ પોતાની ડેસ્ક પર પેપરવેટ તરીકે કર્યો. આ કિંમતી પથ્થરને તેમણે ઓફિસની વસ્તુઓ કરતાં વધુ મહત્વ આપ્યું નહીં.
ભારત સરકારે ખરીદ્યો જેકબ ડાયમંડ
અંતે આ હીરાને નિઝામના પરિવારે એક ટ્રસ્ટને સોંપી દીધો. બાદમાં તેને વેચવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો ત્યારે ભારત સરકારે હસ્તક્ષેપ કર્યો. નિઝામના રત્નોને રાષ્ટ્રીય ધરોહર જાહેર કરવામાં આવ્યા.
હવે તેને વિદેશી ખરીદદારોને વેચી શકાય તેમ નહોતું. અંતે ભારત સરકારે 1995માં નિઝામના અન્ય રત્નો સાથે તેને ખરીદી લીધો.
હાલમાં આ હીરો મુંબઈમાં ભારતીય રિઝર્વ બેંકની તિજોરીમાં રાખવામાં આવ્યો છે. તેને ક્યારેક જાહેર પ્રદર્શન માટે બહાર લાવવામાં આવે છે.
