US-Iran Islamabad Talks Failure: ઈસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી બહુપ્રતિક્ષિત વાતચીત આખરે કોઈ પરિણામ પર પહોંચી શકી નહીં. અંદાજે 21 કલાક સુધી ચાલેલી આ લાંબી અને મહત્વની મીટિંગથી આશા હતી કે પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવને ઓછો કરવાનો રસ્તો નીકળશે અને જંગ પર વિરામ લાગી શકશે. પરંતુ રવિવારે અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે સાફ કરી દીધું કે તેમની ટીમ કોઈ પણ સમજૂતી વગર પાકિસ્તાનથી પરત ફરી રહી છે. આનાથી એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે બંને દેશો વચ્ચે મતભેદો હજુ પણ ઘણા ઊંડા છે અને પરિસ્થિતિ જલ્દી સુધરતી જણાઈ રહી નથી.
21 કલાકની વાતચીત, છતાં કોઈ ઉકેલ નહીં
બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓ સતત 21 કલાક સુધી સામસામે બેસીને વાતચીત કરતા રહ્યા. આ દરમિયાન અનેક રાઉન્ડની ચર્ચા થઈ અને અલગ-અલગ મુદ્દાઓ પર વિગતવાર વિચાર કરવામાં આવ્યો. લેખિત પ્રસ્તાવો પણ એકબીજાને આપવામાં આવ્યા, પરંતુ કોઈ એવો રસ્તો નીકળી શક્યો નહીં જેના પર બંને સહમત થઈ શકે.
ઈરાને અમેરિકી શરતો માનવાનો કર્યો ઈનકાર
અમેરિકા ઈચ્છતું હતું કે ઈરાન કેટલાક મહત્વના મુદ્દાઓ પર સ્પષ્ટ અને મજબૂત વચન આપે. પરંતુ ઈરાને આ શરતો માનવાનો ઈનકાર કરી દીધો. જેડી વેન્સે કહ્યું કે અમેરિકાએ પોતાની સીમાઓ સાફ કરી દીધી હતી, પરંતુ ઈરાન તેના પર સહમત થયું નહીં.
પરમાણુ હથિયાર બન્યો સૌથી મોટો મુદ્દો
સૌથી મોટો વિવાદ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને રહ્યો. અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ઈરાન એ ગેરંટી આપે કે તે પરમાણુ હથિયાર બનાવશે નહીં અને ન તો એવી ટેકનોલોજી વિકસાવશે જેનાથી તે જલ્દી હથિયાર બનાવી શકે. પરંતુ આના પર ભરોસો બની શક્યો નહીં.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ટકરાવ યથાવત
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પણ આ વાતચીતનો મોટો મુદ્દો રહ્યો. આ દુનિયાનો બહુ મહત્વનો દરિયાઈ રસ્તો છે, જ્યાંથી લગભગ 20% કાચું તેલ પસાર થાય છે. ઈરાન આના પર પોતાનું નિયંત્રણ જાળવી રાખવા માંગે છે, જ્યારે અમેરિકા ઈચ્છે છે કે આ રસ્તો તમામ દેશો માટે ખુલ્લો રહે.
પ્રતિબંધો અને સંપત્તિઓનો મુદ્દો
ઈરાનની માંગ છે કે તેના પર લાગેલા આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવામાં આવે અને તેની વિદેશોમાં ફસાયેલી સંપત્તિઓને પરત કરવામાં આવે. અમેરિકા આના પર કડક વલણ અપનાવી રહ્યું છે, જેનાથી વાતચીત વધુ મુશ્કેલ બની ગઈ.
ઈઝરાયેલ અને લેબનાનથી વધ્યો તણાવ
આ જ દરમિયાન ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ કહ્યું કે તેમનો દેશ ઈરાન અને તેના સહયોગીઓ વિરુદ્ધ કાર્યવાહી ચાલુ રાખશે. લેબનાનમાં થઈ રહેલા હુમલાઓથી ક્ષેત્રમાં તણાવ વધુ વધી ગયો છે, જેનાથી વાતચીતના માહોલ પર પણ અસર પડી છે.
ટ્રમ્પનું કડક નિવેદન
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું કે જો સમજૂતી નથી પણ થતી તો અમેરિકાને કોઈ ફર્ક પડશે નહીં. તેમનું આ નિવેદન બતાવે છે કે અમેરિકા દબાણમાં આવીને સમજૂતી કરવાના મૂડમાં નથી.
પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતા મહત્વની રહી
આ આખી વાતચીતમાં પાકિસ્તાને મહત્વની ભૂમિકા ભજવી. તેણે બંને દેશોને વાતચીત માટે એક મંચ પર લાવ્યા. જેડી વેન્સે પણ પાકિસ્તાનના પ્રયાસોના વખાણ કર્યા, પરંતુ કહ્યું કે મતભેદો એટલા ઊંડા હતા કે સમજૂતી થઈ શકી નહીં.
ઈરાનની 10 મુદ્દાની યોજના
ઈરાને વાતચીતમાં 10 મુદ્દાઓની યોજના રજૂ કરી હતી. આમાં મિડલ ઈસ્ટમાંથી અમેરિકી સેના હટાવવા, પ્રતિબંધો ખતમ કરવા, યુદ્ધની ભરપાઈ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર પોતાનું નિયંત્રણ જાળવી રાખવાની માંગ સામેલ હતી. આ માંગણીઓ અમેરિકા માટે સ્વીકારવી મુશ્કેલ હતી.
આગળ શું થઈ શકે?
હવે જ્યારે વાતચીત ફેઈલ થઈ ગઈ છે, તો સ્થિતિ વધુ જટિલ બની ગઈ છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, પરમાણુ કાર્યક્રમ, પ્રતિબંધો અને પ્રાદેશિક સંઘર્ષ જેવા મુદ્દાઓ હજુ પણ ઉકેલાયા નથી. જો જલ્દી કોઈ સમજૂતી નહીં થાય, તો આની અસર આખી દુનિયા પર પડી શકે છે. તેલની કિંમતો વધી શકે છે, વેપાર પ્રભાવિત થઈ શકે છે અને મિડલ ઈસ્ટમાં તણાવ વધુ વધી શકે છે. આવનારા સમયમાં આ સંકટ વધુ ગંભીર રૂપ લઈ શકે છે, જેનાથી વૈશ્વિક સ્થિરતા પર પણ અસર પડશે.
