Hormuz Strait IRGC Protocol: ઈરાને હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય પર પોતાના નિયંત્રણને ઔપચારિક રૂપ આપી દીધું છે. ઈરાનની ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ પર્શિયન ગલ્ફ સ્ટ્રેટ ઓથોરિટી (PGSA) ની સ્થાપના કરી છે, જે હોર્મુઝ જલડમરુમધ્યમાં જહાજોની અવરજવર પર દેખરેખ રાખશે. આ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ તેહરાને તમામ વ્યાપારી જહાજોને પસાર થવાની પરવાનગી લેતા પહેલા એક સખત પ્રોટોકોલનું પાલન કરવાની માંગ કરી છે.
તેહરાનના આ પ્રોટોકોલમાં જહાજોએ તેમાં લદાયેલા માલ, માલિકી હક અને ક્રૂ મેમ્બર્સની રાષ્ટ્રીયતા વિશે 40 સવાલોનું એક જાહેરનામું જમા કરાવવું પડશે. રિપોર્ટ મુજબ જે જહાજો આ માંગણીઓને નજરઅંદાજ કરે છે, તેમને ઈરાનના મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા અથવા ઈરાની નેવી દ્વારા કબજો લેવામાં આવવાનો ખતરો બનેલો રહેશે.
દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા જળમાર્ગોમાંનો એક હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય ઈરાન અને ઓમાનની વચ્ચે આવેલો છે. આ સાંકડા જળમાર્ગનું સંચાલન આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રાન્ઝિટ નિયમો હેઠળ થતું હતું, પરંતુ ફેબ્રુઆરીના અંતમાં અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના હુમલા પછી ઈરાનનું વલણ આના પર બદલાઈ ગયું છે. તેહરાન હવે તેને પોતાના નિયંત્રણ હેઠળના કોરિડોર તરીકે જોઈ રહ્યું છે.
IRGC એ જહાજો માટે અનિવાર્ય કરી દીધું છે કે તેઓ પર્શિયન ગલ્ફ સ્ટ્રેટ ઓથોરિટીને પોતાના ઓળખ નંબર અને તેમના પાછલા નામોની જાણકારી ઈમેલ કરે. ઈરાની અધિકારીઓએ ચેતવણી આપી છે કે એક્શનથી બચવા માટે સંપૂર્ણ અને સચોટ જાણકારી ઉપલબ્ધ કરાવવી એ જ એકમાત્ર રસ્તો છે.
રિપોર્ટ પરથી જાણવા મળે છે કે જહાજોને સુરક્ષિત પસાર થવા માટે ઈરાન મોટો ટોલ વસૂલી રહ્યું છે. જોકે, ઈરાને ટોલનો ઈન્કાર કર્યો છે પરંતુ કેટલાક રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જહાજો પાસેથી 20 લાખ ડોલર સુધીની રકમ ટોલ તરીકે માંગવામાં આવી રહી છે. અમેરિકાએ જહાજોને કહ્યું છે કે તેઓ ઈરાનને ટોલ ન આપે. વોશિંગ્ટનનો દાવો છે કે આનાથી IRGC ને ફંડ મળે છે, પરંતુ ઈરાનનું કહેવું છે કે હોર્મુઝમાંથી પસાર થવા માટે તેની શરતો માનવી એ જ એકમાત્ર રસ્તો છે.
ગ્લોબલ એનર્જી સપ્લાય પર મોટી અસર
હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર પર આ રોકથી ગ્લોબલ ઉર્જા સપ્લાય પર મોટી અસર પડી છે. ફેબ્રુઆરીના અંતમાં સંકટ શરૂ થયા પહેલા આ જળમાર્ગમાંથી દરરોજ લગભગ 120 જહાજો પસાર થતા હતા. મે ની શરૂઆત સુધી આ આંકડો ઘટીને 40 રહી ગયો. આનાથી દુનિયાભરમાં તેલ અને ગેસની કિંમતો પર અસર પડી છે. અમેરિકામાં પેટ્રોલની કિંમતો 4.50 ડોલર પ્રતિ ગેલનથી ઉપર પહોંચી ગઈ છે. અત્યારે પણ સેંકડો જહાજો પર્શિયન ગલ્ફમાં ફસાયેલા છે. બીજી તરફ, હોર્મુઝની બહાર સ્થિત જહાજોને બીજા રસ્તાઓ પર વાળી દેવામાં આવ્યા છે.
