Zepto IPO Financial Analysis: જ્યારે ઝેપ્ટોના ફાઉન્ડર્સ આદિત પાલીચા અને કૈવલ્ય વોહરાએ ૨૦૨૧માં કંપની શરૂ કરી હતી, ત્યારે મિનિટોમાં કરિયાણું પહોંચાડવાનો વિચાર ઘણા લોકો માટે એક મોંઘો પ્રયોગ જ ગણાતો હતો. પાંચ વર્ષ પછી, આ સ્ટાર્ટ-અપ લગભગ ૧.૧ અબજ ડોલર (રૂ. ૯,૫૦૦ કરોડ) નો ઇનિશિયલ પબ્લિક ઓફરિંગ (IPO) લાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. કંપની દાવ લગાવી રહી છે કે રોકાણકારો તેના વધતા જતા નુકસાનને બાજુ પર રાખીને ભારતના ઝડપથી વિકસતા ક્વિક-કોમર્સ માર્કેટના વાયદા પર ભરોસો કરશે.
આવકમાં જબરદસ્ત વધારો પણ નુકસાનનો બોજ
અપડેટેડ ડ્રાફ્ટ રેડ હેરિંગ પ્રોસ્પેક્ટસ (UDRHP) એક એવી કંપનીની તસવીર રજૂ કરે છે જે ખૂબ જ ઝડપથી આગળ વધી રહી છે. ઓપરેશનમાંથી આવતી આવક FY26 માં બમણી થઈને ૨૨,૬૨૪ કરોડ રૂપિયા થઈ છે, જે તેના અગાઉના વર્ષે ૧૧,૧૦૯ કરોડ રૂપિયા હતી અને FY24 ના ૪,૪૫૪ કરોડ રૂપિયાની સરખામણીએ લગભગ ૫ ગણી વધી છે. આ સ્કેલ-અપ દર્શાવે છે કે ક્વિક-કોમર્સ શહેરી ભારતમાં કેટલું ઊંડે સુધી પહોંચી ગયું છે. જોકે, ફાઈલિંગ એ પણ દર્શાવે છે કે ક્વિક-કોમર્સની રેસ જીતવા માટે કેટલી કિંમત ચૂકવવી પડી રહી છે. FY26 માં નુકસાન વધીને ૫,૯૦૫ કરોડ રૂપિયા થયું છે, જે FY25 માં ૪,૬૯૯ કરોડ રૂપિયા હતું. આવકમાં વૃદ્ધિ પ્રભાવશાળી છે, પરંતુ કંપની ડાર્ક-સ્ટોર નેટવર્ક વિસ્તારવા, લોજિસ્ટિક્સ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરવા અને અત્યંત સ્પર્ધાત્મક બજારમાં ગ્રાહકો મેળવવા માટે ભારે ખર્ચ કરી રહી છે.
ઓપરેટિંગ મેટ્રિક્સ અને પડકારો
ખર્ચનું દબાણ મુખ્ય ઓપરેટિંગ મેટ્રિક્સમાં સ્પષ્ટ છે. FY26 દરમિયાન ડિલિવરી અને હેન્ડલિંગ ખર્ચ ૯૦% થી વધુ વધીને ૩,૦૪૬ કરોડ રૂપિયા થયો છે, કારણ કે ઝેપ્ટોએ તેના ઓપરેશન્સ વિસ્તાર્યા છે. જાહેરાત અને પ્રમોશનલ ખર્ચ પણ વધીને ૧,૩૮૯ કરોડ રૂપિયા થયો છે. જોકે, કંપનીનું કહેવું છે કે તેણે ઇન-હાઉસ ટેકનોલોજી દ્વારા “ઓપરેટિંગ લીવરેજ” મેળવ્યું છે. ઓર્ડર દીઠ એડજસ્ટેડ EBITDA જૂન ૨૦૨૩ માં સમાપ્ત થયેલા ક્વાર્ટરમાં નેગેટિવ ૯૫.૮૪ રૂપિયા હતો, જે માર્ચ ૨૦૨૬ ના ક્વાર્ટરમાં સુધરીને નેગેટિવ ૫૯.૪૦ રૂપિયા થયો છે. FY26 માટે ઓર્ડર દીઠ એડજસ્ટેડ EBITDA નેગેટિવ ૭૮.૭૫ રૂપિયા હતો, જે FY25 માં નેગેટિવ ૧૩૬.૧૫ રૂપિયા હતો.
નાણાકીય બાબતોની સાથે, પ્રોસ્પેક્ટસ એક નિયમનકારી પડકાર તરફ પણ નિર્દેશ કરે છે. માર્કેટ રેગ્યુલેટર SEBI માં દાખલ કરવામાં આવેલી ફાઇલિંગ મુજબ, ફાઉન્ડર્સ આદિત પાલીચા અને કૈવલ્ય વોહરાને આ વર્ષે એપ્રિલમાં એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) તરફથી સમન્સ મળ્યા હતા. આ સમન્સમાં વિદેશી રોકાણ, ઓડિટ કરાયેલા નાણાકીય સ્ટેટમેન્ટ્સ, શેરહોલ્ડિંગ પેટર્ન, લોન અને ગેરંટી, ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન અને બેંક એકાઉન્ટની વિગતો માંગવામાં આવી હતી. કંપનીએ જણાવ્યું છે કે તે સત્તાવાળાઓને સહકાર આપી રહી છે, પરંતુ IPO દરમિયાન રોકાણકારોનું ધ્યાન આ બાબત પર ચોક્કસ રહેશે. જાહેર બજારના રોકાણકારો માટે, ઝેપ્ટોનો IPO એક પરિચિત નવી-યુગની ટેકનોલોજીની મૂંઝવણ રજૂ કરે છે. કંપનીએ ઝડપથી સ્કેલ કરવાની ક્ષમતા દર્શાવી છે, પરંતુ નફાકારકતા હજુ પણ દૂર છે. મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે શું સુધરતું યુનિટ ઈકોનોમિક્સ આખરે વિકાસને ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી ભારે રોકાણને સરભર કરી શકશે?
