India-US trade diplomacy: પશ્ચિમ એશિયામાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે મહિનાઓથી જારી સંઘર્ષ બાદ બંને દેશો વચ્ચે એક સમજૂતી કરવામાં આવી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશકિયને ડિજિટલ માધ્યમથી ઈરાન-અમેરિકા સમજૂતી જ્ઞાપન (MoU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. હવે પ્રખ્યાત ભૂ-રાજકીય નિષ્ણાત બ્રહ્મા ચેલાણીએ તેને ઈરાન તરફથી શ્રેષ્ઠ સોદો ગણાવ્યો છે, જ્યારે ભારત-અમેરિકા વચ્ચે થયેલી ટ્રેડ ડીલને તેમણે નવી દિલ્હીની સોદાબાજી માટે લચીલી ગણાવી છે.
બ્રહ્મા ચેલાણીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર ગુરુવારે પોસ્ટ કરતા કહ્યું કે, ‘ઈરાને અમેરિકા સાથેની ડીલમાં એ બતાવ્યું છે કે કડક કૂટનીતિ અને કુશળ વાતચીત દ્વારા, એક ખૂબ જ નબળો દેશ પણ તે મહાસક્તિ સાથે લગભગ બરાબરીની શરતો પર એક ફ્રેમવર્ક સમજૂતી હાંસલ કરી શકે છે, જેણે તેની વિરુદ્ધ આક્રમક યુદ્ધ શરૂ કર્યું હતું.’
ભારત-અમેરિકા ટ્રેડ ડીલ પર શું બોલ્યા નિષ્ણાત?
ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે થયેલી આ ડીલની સરખામણી ભારત-અમેરિકા વચ્ચે થયેલી ટ્રેડ ડીલ સાથે કરતા ભૂ-રાજકીય નિષ્ણાત બ્રહ્મા ચેલાણીએ કહ્યું, ‘આની વિરુદ્ધ, ફેબ્રુઆરીમાં અમેરિકા-ભારત વ્યાપાર ફ્રેમવર્કમાં ભારતની જવાબદારીઓને શરૂઆતમાં જ નક્કી કરી દેવામાં આવી હતી. તેમને સ્પષ્ટ, માપી શકાય તેવી અને સરળતાથી મોનિટર કરી શકાય તેવી બનાવવામાં આવી હતી.’
Tehran Drove a Hard Bargain. New Delhi Didn’t.
Iran has shown that through hard-nosed diplomacy and deft negotiations, a far weaker state can extract a framework agreement on almost equal terms from a superpower that initiated a war of aggression against it.
By contrast, the…
— Dr. Brahma Chellaney (@Chellaney) June 18, 2026
ચેલાણીએ આગળ કહ્યું, આની વિરુદ્ધ અમેરિકાની પ્રતિબદ્ધતાઓને તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલી, શરતો પર આધારિત અને બદલી શકાય તેવી રાખવામાં આવી છે. તેમણે કહ્યું કે, આ એકતરફી ફ્રેમવર્ક તે અંતિમ દ્વિપક્ષીય વેપાર સમજૂતીનો આધાર બની રહ્યું છે, જે પૂર્ણ થવાની નજીક છે.
વિપક્ષે નાવિકોના મોત મુદ્દે ઉઠાવ્યા સવાલ
ફ્રાન્સના એવિયન ખાતે આયોજિત G-7 શિખર સંમેલન દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે દ્વિપક્ષીય વાર્તા કરી હતી. હવે આ દ્વિપક્ષીય વાર્તાને લઈને વિપક્ષ કેન્દ્ર સરકાર પર હુમલાવર છે. કોંગ્રેસ નેતા સુપ્રિયા સુલેએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર નાવિકોના મોત મામલે ટ્રમ્પ દ્વારા માફી ન માંગવા પર સવાલો ઉભા કર્યા છે.
સુપ્રિયા સુલેએ કહ્યું, ‘ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ટ્રમ્પની બાજુમાં બેસીને તેમને વારંવાર એક્સલન્સી કહી રહ્યા હતા.’ કોંગ્રેસ નેતાએ આગળ કહ્યું, ‘PM મોદી ટ્રમ્પની સામે નાવિકોની હત્યાનો મુદ્દો ઉઠાવી શક્યા નહીં.’
તેમણે લખ્યું, ‘કોઈએ ટ્રમ્પને ભારતીય નાવિકોની ક્રૂર હત્યા પર સવાલ પૂછ્યો. જેના પર ટ્રમ્પે ન માફી માંગી કે ન તો ખેદ વ્યક્ત કર્યો. મોદીના મોઢેથી અવાજ પણ નીકળ્યો નહીં.’
PM મોદીએ કર્યો ઈરાન-અમેરિકા ડીલનો સ્વાગત
વાતચીત દરમિયાન PM મોદીએ ટ્રમ્પને કહ્યું કે, ‘મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિના પ્રયાસમાં જે પ્રગતિ થઈ છે, તેના માટે હું તમારું અભિનંદન કરું છું. તમારા આ પ્રયાસોને કારણે પશ્ચિમ એશિયામાં શાંતિનું એક નવું કિરણ જોવા મળી રહ્યું છે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ શાંતિ જળવાઈ રહેશે.’
PM મોદીએ ટ્રમ્પને કહ્યું કે, ‘તમે અને હું બંને એ સારી રીતે સમજીએ છીએ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું ખુલ્લું રહેવું વિશ્વના લિહાજે કેટલું વધારે જરૂરી છે. તે વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા માટે ખૂબ અનિવાર્ય છે.’
ભારતીય જહાજો અને સવાર લોકોનો PM મોદીએ કર્યો ઉલ્લેખ
વાતચીત દરમિયાન વડાપ્રધાને ભારતીય જહાજો અને તેમાં સવાર લોકોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. PM એ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિને કહ્યું કે, ‘મેરીટાઈમ ટ્રેડની દુનિયામાં ભારતના લાખો સી-ફેરર્સ વિશ્વના અલગ-અલગ હિસ્સામાં સેવાઓ આપી રહ્યા છે. વિશ્વની પ્રગતિમાં ખૂબ મોટું યોગદાન આપી રહ્યા છે. તેમની સુરક્ષા પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે.’
PM એ દરિયાઈ જહાજો અને તેમાં સવાર લોકોની સુરક્ષાની વાત કરતા ટ્રમ્પને કહ્યું કે, ‘આપણે બધા જાણીએ છીએ કે ઈરાન સાથેની સમજૂતીમાં તમે મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિના પ્રયાસોમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ પગલું ઉઠાવ્યું છે. આપણે ઈચ્છીએ છીએ કે તેમાં દરિયાઈ જહાજો અને તેમાં સવાર લોકોની સુરક્ષા પણ સુનિશ્ચિત થશે અને તેને પ્રાથમિકતા મળશે.’
