Political defections: તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC), આમ આદમી પાર્ટી (AAP) અને શિવસેના (UBT) ના અનેક નેતાઓએ પક્ષપલટો કર્યો છે. એવી અટકળો છે કે સત્તાધારી ભાજપ સંસદમાં સીમાંકનનું સ્વરૂપ ફરીથી બદલવા માટે સંવિધાન સંશોધન બિલ લાવતા પહેલા જરૂરી સંખ્યાબળ ભેગું કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
NDA બે-તૃતીયાંશ બહુમતીના આંકડાની નજીક
જોકે લોકસભામાં વિશેષ બહુમતી હાંસલ કરવી એક લાંબી પ્રક્રિયા છે, પરંતુ NDA બે-તૃતીયાંશ બહુમતીના આંકડાની નજીક પહોંચી ગયું છે. લોકસભામાં NDA ની સંખ્યા હવે ૩૧૪ થઈ ગઈ છે, જેમાં તૃણમૂલના ૨૦ સાંસદો સામેલ થયા છે; જો શિવસેના (UBT) ના બળવાખોર નેતાઓ પણ પક્ષપલટો કરી લે છે, તો આ સંખ્યા ૩૨૦ સુધી પહોંચી શકે છે. રાજ્યસભામાં આવતા અઠવાડિયા સુધી NDA પાસે ૧૫૧-૧૫૨ બેઠકો હશે અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ત્રણ બેઠકો પર પેટાચૂંટણી થયા બાદ આ સંખ્યા ૧૫૪-૧૫૫ સુધી પહોંચી જશે, જે બે-તૃતીયાંશ બહુમતીથી માત્ર ૮-૯ બેઠકો ઓછી હશે.
નવા ભારતની નવી રાજનીતિની ઝલક
ખરેખર તો, સંસદમાં પક્ષપલટાથી તૈયાર કરવામાં આવી રહેલા ‘આંકડા’ નવા ભારતની નવી રાજનીતિની ઝલક બતાવી રહ્યા છે. થોડા પાછળ જઈએ. ૧૯૬૭ માં ઉત્તર પ્રદેશમાં ચરણ સિંહનો પક્ષપલટો ભારતમાં પક્ષપલટાનો પહેલો મોટો કિસ્સો હતો. પછીના વર્ષોમાં થયેલી રાજકીય ઉથલપાથલ કદાચ મુખ્યત્વે સાધારણ બહુમતી હાંસલ કરવા માટે કરવામાં આવી હતી. પરંતુ અત્યારે જે ચાલી રહ્યું છે, તેની પાછળ માનવામાં આવે છે કે આ મોદી સરકારના એ પ્રયાસનું પરિણામ છે જેમાં તે સીમાંકન પર સંવિધાન સંશોધન બિલ પાસ કરાવવા માટે બે-તૃતીયાંશ બહુમતી ભેગી કરી શકી ન હતી.
“આપણે જે જોઈ રહ્યા છીએ, તેને રાજકીય પક્ષપલટા કે સામાન્ય રીતે પક્ષ બદલવાના પરંપરાગત દ્રષ્ટિકોણથી સમજી શકાય નહીં. આ ક્યાંય વધારે વ્યવસ્થિત ચાલ્યું છે. મોટા પાયે થઈ રહેલા પક્ષપલટા પાછળ ગમે તે મકસદ હોય, ભલે તે ધારાસભ્યોનું વર્ચસ્વ બનાવવું હોય, વિવાદાસ્પદ બંધારણીય બદલાવોને સરળ બનાવવા હોય, અથવા માત્ર સત્તાને મજબૂત કરવી હોય, આ પ્રક્રિયાની એક મોટી લોકશાહી કિંમત ચૂકવવી પડે છે.” — મનોજ ઝા, RJD સાંસદ
ભાજપને થયો ફાયદો, નુકસાનમાં રહી કોંગ્રેસ
છેલ્લા ૧૨ વર્ષોમાં ભાજપને પક્ષપલટાથી ફાયદો થયો છે. ૨૦૧૬ માં અરુણાચલ પ્રદેશમાં કોંગ્રેસના ૪૪ માંથી ૪૩ ધારાસભ્યો ભાજપમાં સામેલ થઈ ગયા, જેનાથી પાર્ટી સરકાર બનાવવામાં સફળ રહી. વર્તમાન વિધાનસભામાં કોંગ્રેસનો માત્ર એક ધારાસભ્ય છે, જ્યારે ત્રણ અન્ય પક્ષપલટો કરી ચૂક્યા હતા. મણિપુર અને ગોવામાં પણ કોંગ્રેસમાંથી નેતાઓના પક્ષપલટા બાદ ભાજપ સરકાર બનાવવામાં સફળ રહી હતી.
સરકાર નિરંકુશ…, તેથી કર્યો હતી આ જોગવાઈ
જોકે, નિષ્ણાતો અને રાજકીય ટીપ્પણીકારો દ્રષ્ટિકોણમાં બદલાવ જોઈ રહ્યા છે, કારણ કે હવે પક્ષપલટાનો ઉપયોગ સંસદમાં ‘સ્પેશિયલ મેજોરિટી’ એટલે કે વિશેષ બહુમતી હાંસલ કરવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. સંવિધાન બનાવનારાઓએ આ વિશેષ બહુમતીની જોગવાઈ એટલા માટે કરી હતી જેથી સરકાર પોતાની બહુમતીનો ખોટો ઉપયોગ કરીને સંવિધાનમાં બદલાવ ન કરી શકે.
સંવિધાન સભામાં કેટલાક સભ્યોએ સંવિધાનમાં સંશોધન માટે ‘સિમ્પલ મેજોરિટી’ એટલે કે સાધારણ બહુમતીની વકાલત કરી હતી, પરંતુ ડ્રાફ્ટિંગ કમિટીના ચેરમેન બી.આર. આંબેડકરે ‘ચેક એન્ડ બેલેન્સ’ માટે બે-તૃતીયાંશ બહુમતીની જરૂરિયાતનું સમર્થન કર્યું હતું.
