Air India Flight 182: કેનેડાની જાસૂસી સંસ્થાએ બુધવારે પ્રથમ વખત 1985માં એર ઈન્ડિયા ફ્લાઈટ 182 બોમ્બ વિસ્ફોટ માટે “ખાલિસ્તાનીઓને” જવાબદાર ઠેરવ્યા છે, જેમાં 329 લોકોના મોત થયા હતા. સંજોગોવશાત, કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીનું આ હુમલા પરનું નિવેદન તેમના પુરોગામીની સરખામણીમાં આતંકવાદનો સામનો કરવા માટે તેમની સરકારના પ્રયાસો અંગે વધુ સંતુલિત હતું.
“આતંકવાદના પીડિતોના રાષ્ટ્રીય સ્મરણ દિવસ પર, CSIS એર ઈન્ડિયા ફ્લાઈટ 182ના 329 લોકોને યાદ કરે છે, જેમણે એક ઘૃણાસ્પદ આતંકવાદી કૃત્યમાં પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો. 23 જૂન 1985ના રોજ, કેનેડા સ્થિત ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદીઓ દ્વારા લગાવવામાં આવેલ બોમ્બ વિમાનમાં ફાટ્યો, જેનાથી બધા લોકો માર્યા ગયા. આમાંના મોટાભાગના કેનેડાના નાગરિકો હતા. આ કેનેડાના ઈતિહાસનો સૌથી ઘાતક આતંકવાદી હુમલો છે અને આપણા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમુદાય માટે એક નિર્ણાયક ક્ષણ છે,” કેનેડિયન સિક્યુરિટી ઈન્ટેલિજન્સ સર્વિસ (CSIS) એ 23 જૂને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ફેસબુક પર જણાવ્યું હતું.
“CSIS તે સમયે એક વર્ષથી પણ ઓછી જૂની હતી, અને આ દુર્ઘટનાએ તેના વિકાસને આકાર આપ્યો. છેલ્લા ચાર દાયકાઓમાં, અમે રાજકીય, ધાર્મિક અને વિચારધારાથી પ્રેરિત હિંસાથી કેનેડિયન નાગરિકોનું રક્ષણ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ રહ્યા છીએ,” નિવેદનમાં આગળ જણાવવામાં આવ્યું હતું.
એર ઈન્ડિયા વિમાન હુમલા માટે માત્ર એક વ્યક્તિને જ દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યો હતો. કેનેડિયન અધિકારીઓએ હુમલા પહેલા ઘણી ચેતવણીઓ હોવા છતાં જોખમોની ગંભીરતાને ઓળખવામાં નિષ્ફળતા બતાવી હતી, જેમાં ભારતની ચેતવણીઓ પણ સામેલ હતી. કેનેડિયન અધિકારીઓની એક પછી એક ભૂલોને કારણે ઉગ્રવાદીઓને બે એર ઈન્ડિયા ઉડાનોને નિશાન બનાવવાની તક મળી.
જ્યારે ફ્લાઈટ 182માં લગાવેલ બોમ્બ આયર્લેન્ડના કિનારા પાસે હવામાં જ ફાટી ગયો, ત્યારે વિમાનમાં સવાર તમામ લોકો માર્યા ગયા. જ્યારે બીજી ફ્લાઈટ 301ને ટોક્યોમાં નિશાન બનાવવામાં આવી હતી, પરંતુ તેનો બોમ્બ સમય પહેલા ફાટી ગયો, જેનાથી નારિતા આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર બે સામાન હેન્ડલર્સના મોત થયા હતા.
કેનેડિયન જાસૂસી સેવાની આ માન્યતા તેની સ્થિતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન છે. ગયા મહિને જ આ એજન્સીએ કહ્યું હતું કે શીખ અલગતાવાદીઓ કેનેડાનો ઉપયોગ વિદેશોમાં, ખાસ કરીને ભારત વિરુદ્ધ, ઉગ્રવાદી પ્રવૃત્તિઓ માટે ફંડ એકત્ર કરવામાં કરી રહ્યા છે.
છેલ્લા લગભગ ચાર દાયકાથી કેનેડા ઘણીવાર દેશની અંદર શીખ અલગતાવાદીઓની વધતી ભૂમિકા અને તેમના દ્વારા વિદેશોમાં ઉગ્રવાદી હુમલાઓમાં મદદની વાત સ્વીકારવાનું ટાળતું રહ્યું છે. તેના બદલે, કેનેડાએ આ પ્રવૃત્તિઓને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના રક્ષણના નામે સાચી ઠેરવી છે.
આ વર્ષના CSIS રિપોર્ટમાં પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે “ખાલિસ્તાન નામના અલગ રાજ્ય માટે શાંતિપૂર્ણ સમર્થન” કાયદેસર છે, જ્યારે કેટલાક લોકો કેનેડાનો ઉપયોગ વિદેશોમાં હિંસક પ્રવૃત્તિઓ માટે ફંડ એકત્ર કરવા અને યોજના બનાવવા માટે કરી રહ્યા છે.
પૂર્વ કેનેડિયન સરકાર, જેનું નેતૃત્વ વડાપ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડો કરી રહ્યા હતા, આ મુદ્દે ભારત સરકાર સાથે ઘણી વખત ટકરાઈ હતી. ટ્રુડોએ ભારતના અધિકારીઓ પર હરદીપ સિંહ નિજ્જરની હત્યા સાથે જોડાયેલા હોવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.
નિજ્જર, જેને ભારતે આતંકવાદી જાહેર કર્યો હતો, તેની જૂન 2023માં બ્રિટિશ કોલંબિયાના સરેમાં એક ગુરુદ્વારાની બહાર હત્યા કરવામાં આવી હતી. ત્રણ મહિના પછી, 18 સપ્ટેમ્બરે ટ્રુડોએ કેનેડાની સંસદમાં ભારતના અધિકારીઓ પર હત્યા સાથે જોડાયેલા હોવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.
આ આરોપો બાદ બંને દેશોના સંબંધો સંપૂર્ણપણે બગડી ગયા હતા. એક વર્ષ પછી ઓક્ટોબર 2024માં ભારતે છ કેનેડિયન રાજદ્વારીઓને હાંકી કાઢ્યા, જેમાં કાર્યવાહક હાઈ કમિશનર સ્ટુઅર્ટ વ્હીલર પણ સામેલ હતા. સાથે જ ભારતે પોતાના છ રાજદ્વારીઓને પણ પાછા બોલાવી લીધા હતા, જેમાં તત્કાલીન હાઈ કમિશનર સંજય કુમાર વર્મા સામેલ હતા.
આ ઘટના એક દુર્લભ ક્ષણ હતી જ્યારે ભારતે એક G7 દેશ વિરુદ્ધ કડક રાજદ્વારી પગલાં લીધા હતા. આ પછી સંબંધોમાં સુધારો થયો, જ્યારે માર્ચ 2025માં માર્ક કાર્નીએ લિબરલ પાર્ટીનું નેતૃત્વ સંભાળ્યું.
કાર્નીએ એપ્રિલ 2025ની ચૂંટણીઓમાં પાર્ટીને જીત અપાવી અને ત્યારબાદ તેમણે ભારત સાથેના સુરક્ષા મુદ્દાઓને વ્યાપક રાજકીય સંબંધોથી અલગ રાખ્યા. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ગયા જૂનમાં G7 શિખર સંમેલન માટે કેનેડા ગયા હતા, જેનાથી બંને દેશોએ લગભગ એકસાથે પોતાના હાઈ કમિશનરોની પુનઃનિયુક્તિ કરી.
કેનેડાના વડાપ્રધાને આ વર્ષે માર્ચમાં ભારતની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી, જેનાથી સંબંધો વધુ મજબૂત બન્યા. ભારત અને કેનેડાએ મુક્ત વેપાર કરાર પર વાતચીત ફરી શરૂ કરી દીધી છે અને આ વર્ષના અંત સુધીમાં તેને પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્ય રાખ્યો છે.
આ વર્ષે હુમલાની વર્ષગાંઠ પર કાર્નીનું નિવેદન વધુ કડક હતું, જેમાં કહેવામાં આવ્યું કે “એર ઈન્ડિયા ફ્લાઈટ 182નો વારસો આપણને યાદ અપાવવાની સાથે-સાથે સતર્ક પણ કરે છે.”
“કેનેડાની સરકાર તમામ સ્વરૂપોમાં હિંસક ઉગ્રવાદનો સામનો કરી રહી છે અને તેની નિંદા કરી રહી છે. આ માટે નવા કાયદા લાવવામાં આવી રહ્યા છે જેથી કેનેડિયન નાગરિકોની સુરક્ષા મજબૂત થાય, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંસ્થાઓ મજબૂત થાય, અને આતંકના ધિરાણ અને સમર્થન નેટવર્કને રોકી શકાય,” તેમણે કહ્યું.
કેનેડાના વડાપ્રધાને એ પણ જણાવ્યું કે 329 નિર્દોષ લોકોમાંથી 268 કેનેડિયન નાગરિકો હતા. આ હુમલો 11 સપ્ટેમ્બર 2001ના અમેરિકી હુમલાઓ સુધી વિમાન ઉડ્ડયન આતંકવાદની સૌથી ઘાતક ઘટના હતી.
