Merchant Navy Career: નીલો સમુદ્ર, મોટા-મોટા જહાજો, દુનિયા ફરવાની તક અને શાનદાર સેલેરી! મર્ચન્ટ નેવી સાંભળતા જ મગજમાં આવી ઈમેજ બને છે. રોમાંચ અને હાઈ-ફાઈ સેલેરી વાળું આ ફિલ્ડ અત્યંત આકર્ષક છે. જોકે આ ઝાકઝમાળ પાછળ એક કન્ફ્યુઝન રહે છે કે મર્ચન્ટ નેવીની નોકરી સરકારી છે કે પ્રાઈવેટ? ઘણા લોકો તેને ઇન્ડિયન નેવીનો હિસ્સો માને છે. ઇન્ડિયન નેવી દેશની સુરક્ષા માટે છે, જ્યારે મર્ચન્ટ નેવી કોમર્શિયલ જહાજો દ્વારા સામાનને એક દેશથી બીજા દેશ પહોંચાડે છે.
મર્ચન્ટ નેવીમાં કરિયરનો મતલબ માત્ર શાનદાર નોકરી જ નહીં, પરંતુ બિલકુલ અલગ પ્રકારની લાઈફસ્ટાઈલને અપનાવવી પણ છે. અહીં વર્ષના ઘણા મહિના જમીનથી દૂર, ઘરવાળાથી દૂર.. માત્ર પાણીની વચ્ચે વિતાવવાના હોય છે. આના બદલામાં જે આર્થિક સુરક્ષા અને રૂતબો મળે છે, તેની તુલના 9 થી 5 ની ડેસ્ક જોબ સાથે ન થઈ શકે. જો તમે એડવેન્ચરથી ભરેલી આ દુનિયાનો હિસ્સો બનવા માંગો છો તો તમારે તેના એન્ટ્રન્સ એક્ઝામ, જરૂરી અભ્યાસ, રિસ્ક ફેક્ટર અને સેલેરી સ્ટ્રક્ચર જેવી ડિટેલ્સની જાણકારી હોવી જોઈએ.
મર્ચન્ટ નેવીની નોકરી સરકારી છે કે પ્રાઈવેટ?
મર્ચન્ટ નેવીની મોટાભાગની નોકરીઓ પ્રાઈવેટ હોય છે. તેમાં મોટી-મોટી ઘરેલું અને આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓ (જેમ કે માસ્ક, એમએસસી, શેવરોન) સામેલ હોય છે. જોકે, શિપિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (SCI) જેવી કેટલીક સરકારી અથવા પીએસયુ (PSU) કંપનીઓ પણ છે, જે સરકારી નોકરીના દાયરામાં આવે છે. કંપની સરકારી હોય કે પ્રાઈવેટ, મર્ચન્ટ નેવીમાં કામ ‘કોન્ટ્રાક્ટ બેસિસ’ પર જ હોય છે.. એટલે કે જેટલા મહિના જહાજ પર રહેશો, તેટલા મહિનાની તગડી સેલેરી મળશે. જ્યારે તમે રજા પર ઘરે આવશો તો સેલેરી નહીં મળે.
મર્ચન્ટ નેવીમાં નોકરી કેવી રીતે મળે છે?
મર્ચન્ટ નેવીમાં જવાના ઘણા રસ્તા છે, જે સામાન્ય રીતે કેન્ડિડેટની એજ્યુકેશન ક્વોલિફિકેશન પર નિર્ભર કરે છે:
12મા પછી (PCM): જો 12મામાં ફિઝિક્સ, કેમિસ્ટ્રી અને મેથ્સ (ઓછામાં ઓછા 60% માર્કસ) સાથે અભ્યાસ કર્યો છે તો BSc નોટિકલ સાયન્સ અથવા BTech મરિન એન્જિનિયરિંગ કરી શકો છો.
10મા પછી: જો 10મા પછી તરત જવા માંગો છો તો 6 મહિનાનો GP રેટિંગ કોર્સ કરી શકો છો, જેનાથી ડેક કે એન્જિન રેટિંગ તરીકે એન્ટ્રી મળે છે.
એન્ટ્રન્સ એક્ઝામ: IMU-CET પાર કરવું છે જરૂરી
જો તમે કોઈ સારા અને માન્યતા પ્રાપ્ત કોલેજથી ડિગ્રી કોર્સ કરવા માંગો છો તો IMU-CET (ઇન્ડિયન મેરીટાઈમ યુનિવર્સિટી કોમન એન્ટ્રન્સ ટેસ્ટ) પાસ કરવું પડશે. આ નેશનલ લેવલની એક્ઝામ હોય છે. આ ઉપરાંત, ડિરેક્ટર જનરલ ઓફ શિપિંગ (DG Shipping) થી માન્યતા પ્રાપ્ત મેડિકલ ડોક્ટર તરફથી ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ પણ લેવું પડશે. મર્ચન્ટ નેવી જોબ્સ માટે આંખોની રોશની (6/6) એકદમ પરફેક્ટ હોવી જોઈએ.
જહાજ પર શું કરવાનું હોય છે?
મર્ચન્ટ નેવીમાં મુખ્યરૂપે 3 ડિપાર્ટમેન્ટ હોય છે:
ડેક ડિપાર્ટમેન્ટ: તેમનું કામ જહાજને નેવિગેટ કરવાનું (ચલાવવાનું) અને કાર્ગોને સંભાળવાનું હોય છે. તેમાં કેપ્ટન અને નોટિકલ ઓફિસર્સ આવે છે.
એન્જિન ડિપાર્ટમેન્ટ: તેમનું કામ જહાજના મોટા-મોટા એન્જિન, જનરેટર અને મશીનોને ચાલુ રાખવાનું અને તેમની મરામત કરવાનું હોય છે. તેમાં મરિન એન્જિનિયર્સ હોય છે.
સલૂન ડિપાર્ટમેન્ટ: તેમનું કામ જહાજ પર હાજર ક્રૂના રહેવા અને ખાવા-પીવાની વ્યવસ્થા સંભાળવાનું હોય છે (જેમ કે શેફ અને સ્ટીવર્ડ).
મર્ચન્ટ નેવીમાં નોકરી માટે કઈ સ્કિલ્સ જોઈએ?
જહાજ પર કામ કરવા માટે માત્ર પુસ્તકિયું જ્ઞાન કાફી નથી. માનસિક મજબૂતી, ટીમ વર્ક, મુશ્કેલ સમયમાં તરત નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા (પ્રોબ્લેમ સોલ્વિંગ) અને સારી કોમ્યુનિકેશન સ્કિલ્સ હોવી જોઈએ. મહિનાઓ સુધી સમુદ્રમાં રહેવા માટે ગજબનું અનુશાસન અને ધૈર્ય જરૂરી છે.
મર્ચન્ટ નેવીની નોકરીમાં શું ખતરો છે?
જ્યાં રોમાંચ હશે, ત્યાં રિસ્ક પણ રહે છે. મર્ચન્ટ નેવીમાં ખરાબ મોસમ (તપતા તોફાન), સમુદ્રી ડાકુ (પાઈરેટ્સ)નો ખતરો અને મશીનોની વચ્ચે થતા એક્સિડન્ટ્સનું રિસ્ક હંમેશા રહે છે.
વળતર અને સુરક્ષા: જો ડ્યુટી દરમિયાન કોઈ ક્રૂ મેમ્બર સાથે કોઈ અનહોની થઈ જાય અથવા મૃત્યુ થઈ જાય તો ઇન્ટરનેશનલ મેરીટાઈમ લો (IML) અને કંપનીના કોન્ટ્રાક્ટ હેઠળ પરિવારને ઘણું મોટું વળતર (Compensation/Insurance) મળે છે. આ રકમ કરોડોમાં હોઈ શકે છે, સાથે જ ઈલાજનો પૂરો ખર્ચ પણ કંપનીઓ ઉઠાવે છે.
મર્ચન્ટ નેવીમાં સેલેરી કેટલી મળે છે?
મર્ચન્ટ નેવીની સૌથી મોટી USP તેની સેલેરી છે. શરૂઆતમાં ટ્રેની કે કેડેટને પણ 30,000 થી 50,000 રૂપિયા મહિના મળી જાય છે. એક્ઝામ્સ ક્લિયર કરીને આગળ વધવા અને મરિન એન્જિનિયર કે ઓફિસર બનવા પર સેલેરી 2 લાખ થી 6 લાખ રૂપિયા મહિના સુધી થઈ જાય છે. જ્યારે પ્રમોટ થઈને કેપ્ટન કે ચીફ એન્જિનિયર બનો છો તો સેલેરી 8 લાખ થી 15 લાખ રૂપિયા પ્રતિ મહિના સુધી જઈ શકે છે. જો તમે વર્ષમાં 183 દિવસથી વધુ ભારતની બહાર જહાજ પર વિતાવો છો તો મર્ચન્ટ નેવીની સેલેરી ટેક્સ-ફ્રી હોય છે.
