Methane Reduction Discovery: કાર્બન ડાયોક્સાઈડ બાદ વૈશ્વિક તાપવૃદ્ધિ માટે સૌથી જવાબદાર ગ્રીનહાઉસ ગેસોમાં સામેલ મિથેનને હટાવવાનો એક નવો પ્રાકૃતિક રસ્તો વૈજ્ઞાનિકો સામે આવ્યો છે. દક્ષિણ પ્રશાંત મહાસાગરમાં ૨૦૨૨ માં ટૉંગાના સમુદ્રની નીચે થયેલા ભીષણ જ્વાળામુખીય વિસ્ફોટના અધ્યયનથી સંકેત મળ્યા છે કે અમુક વિશેષ હાલતમાં વાતાવરણમાં બનતા રાસાયણિક કણો મિથેનને તોડી શકે છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ શોધ જળવાયુ પરિવર્તનનો સામનો કરવા માટેની નવી તકનીકોનો આધાર બની શકે છે.
મીઠું, રાખ અને તડકાએ મળીને કર્યું કમાલ
વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ પ્રક્રિયા પહેલા એટલાન્ટિક મહાસાગરની ઉપર જોવાયેલી રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા જેવી છે. ત્યાં સહારા રણની ધૂળ સમુદ્રી મીઠા સાથે મળીને લોખંડ પર આધારિત સૂક્ષ્મ કણો બનાવે છે. સૂર્યનો પ્રકાશ આ કણો પર પડ્યા બાદ ક્લોરીન પરમાણુ ઉત્પન્ન કરે છે, જે વાતાવરણમાં મિથેન સાથે પ્રતિક્રિયા કરી તેને તોડવા લાગે છે. ટૉંગા જ્વાળામુખીને સમતાપ મંડળમાં ૫૮ હજાર ઓલિમ્પિક આકારના સ્વિમિંગ પૂલોની બરાબર નમકીન જળબાષ્પ અને મોટી માત્રામાં રાખ પહોંચાડી હતી. સૂર્યના પ્રકાશના પ્રભાવથી આ મિશ્રણમાં ક્લોરીન બન્યું, જેણે જ્વાળામુખીથી નીકળેલી મિથેનના એક હિસ્સાને તોડવાનું શરૂ કરી દીધું.
એક સપ્તાહ સુધી સતત તૂટતી રહી મિથેન
શોધકર્તાઓએ ફોર્મલ્ડિહાઈડના વાદળને ૧૦ દિવસ સુધી ટ્રેક કર્યું. વાન હરપેનના અનુસાર ફોર્મલ્ડિહાઈડ વાતાવરણમાં માત્ર થોડા કલાકો સુધી જ હાજર રહે છે. તેથી તેનું સતત દેખાવું એ વાતનો સંકેત છે કે જ્વાળામુખીય ગુબાર એક સપ્તાહથી વધુ સમય સુધી મિથેનને સતત તોડતું રહ્યું. અધ્યયનના અનુસાર વિસ્ફોટથી આશરે ૩.૩ લાખ ટન મિથેન નીકળી હતી, જેમાંથી શોધકર્તાઓના અનુમાન મુજબ પ્રતિદિન આશરે ૯૦૦ ટન મિથેન નષ્ટ થઈ રહી હતી.
જળવાયુ પરિવર્તન માટે અહમ છે આ શોધ
કોપનહેગન વિશ્વવિદ્યાલયના પ્રોફેસર મેથ્યુ જોહ્ન્સનના અનુસાર આ પૂરી રીતે અપ્રત્યાશિત શોધ છે. અત્યાર સુધી જે પ્રક્રિયાને એટલાન્ટિક મહાસાગરની ઉપર જોવામાં આવી હતી, તેના સમતાપ મંડળમાં જ્વાળામુખીય ગુબારની અંદર પણ સક્રિય હોવાના સંકેત પહેલીવાર મળ્યા છે. મિથેન ૨૦ વર્ષમાં કાર્બન ડાયોક્સાઈડની તુલનામાં આશરે ૮૦ ગણી વધુ ગરમી રોકી શકે છે. વૈશ્વિક તાપવૃદ્ધિમાં આશરે એક-તૃતીયાંશ યોગદાન આ ગેસનું છે. કારણ કે મિથેન અપેક્ષિત ઓછા સમય સુધી વાતાવરણમાં બની રહે છે, તેથી તેના ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો લાવીને અપેક્ષિત ઓછા સમયમાં વૈશ્વિક તાપવૃદ્ધિની ગતિ ધીમી કરી શકાય છે.
