UPI MDR: ₹2,000થી વધુના UPI બિઝનેસ પેમેન્ટ પર લાગી શકે MDR, સરકારને મળ્યો અધિકાર
UPI MDR: લોકસભાએ ટેક્સેશન એન્ડ અદર લૉઝ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ 2026ને મંજૂરી આપી દીધી છે. તેના કારણે સરકારને UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) અથવા ચાર્જ લગાવવાનો અધિકાર મળી ગયો છે. RBI પણ મોટા ટ્રાન્ઝેક્શન પર ફી લગાવવાના પક્ષમાં છે. તાજેતરમાં RBIના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું હતું કે તેની કિંમત કોઈને કોઈએ ઉઠાવવી જ પડશે, કારણ કે આ એક પબ્લિક સર્વિસ છે. તેના કારણે સરકાર દ્વારા ટૂંક સમયમાં UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર ફી લાગુ કરવાની સંભાવના વધી ગઈ છે.
વિત્ત મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે ગુરુવારે લોકસભામાં જણાવ્યું કે MDR માત્ર મર્ચન્ટ્સ પર લાગુ પડે છે, યુઝર્સ અથવા કન્ઝ્યુમર્સ પર નહીં. હાલમાં NPCIની આગેવાની હેઠળની UPI એન્ડ સર્વિસિસ સ્ટિયરિંગ કમિટીએ MDR અંગે હજુ કોઈ નિર્ણય લીધો નથી. સંસદમાંથી સુધારા બિલ પસાર થયા બાદ જ આ અંગે કોઈ નિર્ણય લેવામાં આવશે. માનવામાં આવી રહ્યું છે કે ₹2,000થી વધુના બિઝનેસ પેમેન્ટ પર 0.25%થી 0.4% સુધીનો ચાર્જ લગાવવામાં આવી શકે છે.
MDR શું છે?
MDR એ એવી ફી છે, જે બેંકો અને પેમેન્ટ પ્રોસેસિંગ કંપનીઓ દરેક ક્રેડિટ અને ડેબિટ ટ્રાન્ઝેક્શન પર મર્ચન્ટ પાસેથી વસૂલે છે. ફાઇનાન્સ મિનિસ્ટ્રીના જણાવ્યા અનુસાર UPI પેમેન્ટની કુલ વેલ્યુમાં પર્સન-ટુ-મર્ચન્ટ (P2M)ની ભાગીદારી 29 ટકા છે. હવે જો ₹2,000થી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR વસૂલવામાં આવે તો અંદાજે 67 ટકા P2M તેના દાયરામાં આવી જશે. જુલાઈના આંકડા મુજબ આ રકમ ₹5,80,568 કરોડ થાય છે.
જુલાઈ દરમિયાન UPI ટ્રાન્ઝેક્શનની કુલ વેલ્યુ ₹29.88 લાખ કરોડ હતી. હિંદુ બિઝનેસલાઇનના એક અહેવાલ મુજબ જો આ નિયમ સમગ્ર વર્ષ માટે લાગુ કરવામાં આવે તો ₹2,000થી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.25 ટકા MDRથી ₹17,416 કરોડની આવક થશે. જો MDRને 0.5 ટકા કરવામાં આવે તો આ રકમ ₹34,833 કરોડ થશે. જ્યારે 1 ટકા MDRની સ્થિતિમાં આ આવક ₹69,655 કરોડ સુધી પહોંચી જશે.
સરકાર આપે છે ઇન્સેન્ટિવ
હાલમાં સરકાર UPI સર્વિસ આપવા માટે બેંકો અને સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સને ઇન્સેન્ટિવ આપે છે. આ વર્ષના બજેટમાં તેના માટે ₹2,000 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. ગયા વર્ષનો સુધારેલ અંદાજ ₹2,196 કરોડ હતો. 2022માં આવેલા RBIના એક ડિસ્કશન પેપર મુજબ દરેક P2M ટ્રાન્ઝેક્શન પર બેંકો, એપ પ્રોવાઇડર્સ અને NPCIનો કુલ ખર્ચ કુલ ટ્રાન્ઝેક્શન વેલ્યુના અંદાજે 0.25 ટકા જેટલો હોય છે.
