Tenth Schedule Anti Defection Law TMC: તૃણમૂલ કોંગ્રેસ એટલે કે ટીએમસીથી બળવો કરીને અલગ જૂથ બનાવનારા 20 સાંસદો સામે મોટો બંધારણીય પડકાર ઊભો થયો છે. પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણીના પરિણામો આવ્યા પછી આ સાંસદોએ પક્ષના નેતૃત્વથી અંતર બનાવી લીધું હતું. આ પછી બળવાખોર સાંસદોએ નેશનલિસ્ટ સિટિઝન્સ પાર્ટી ઓફ ઈન્ડિયા એટલે કે એનસીપીઆઈમાં વિલીનીકરણનો દાવો કર્યો. પરંતુ બાબત એટલી સરળ નથી. આનું કારણ બંધારણની 10મી અનુસૂચિ છે. ટીએમસીએ આ જ અનુસૂચિ હેઠળ લોકસભા અધ્યક્ષ ઓમ બિરલા સમક્ષ ફરિયાદ નોંધાવી છે. પક્ષનું કહેવું છે કે બળવાખોર સાંસદોનું બીજી કોઈ પાર્ટીમાં વિલીનીકરણ પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા હેઠળ માન્ય નથી. મામલો હવે કાનૂની તપાસના દાયરામાં છે. સ્પીકરે બળવાખોર સાંસદો માટે લોકસભામાં અલગ બેસવાની વ્યવસ્થા તો કરી દીધી છે, પરંતુ તેમના ઔપચારિક વિલીનીકરણ પર હજુ સુધી આખરી નિર્ણય થયો નથી. આ દરમિયાન પૂરૂં ચોમાસું સત્ર પૂરું થવાને આરે છે. 13 ઓગસ્ટે સત્રનો અંતિમ દિવસ છે. આ જ કારણ છે કે ટીએમસી પ્રમુખ મમતા બેનરજીને આ પૂરા મામલામાં એક આશા દેખાઈ રહી છે.
જો કોઈ સાંસદ કે ધારાસભ્ય પોતાના પક્ષનું સભ્યપદ સ્વેચ્છાએ છોડી દે છે અથવા ગૃહમાં પક્ષના આદેશ વિરુદ્ધ વોટ કરે છે તો તેના પર પક્ષપલટા કાયદો લાગુ થઈ શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં તેનું સભ્યપદ રદ કરવાની કાર્યવાહી થઈ શકે છે. પરંતુ કાયદામાં કેટલાક અપવાદ પણ છે. આમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે પક્ષનું વિલીનીકરણ. અહીંથી જ ટીએમસીના 20 સાંસદોનો મામલો ગૂંચવાઈ ગયો.
10મી અનુસૂચિ હેઠળ જો કોઈ રાજકીય પક્ષના વિધાયી દળના ઓછામાં ઓછા બે-તૃતીયાંશ સભ્યો બીજી કોઈ રાજકીય પાર્ટીમાં વિલીનીકરણનો નિર્ણય કરે છે તો તેમને સામાન્ય રીતે પક્ષપલટા કાયદા હેઠળ અયોગ્ય માનવામાં આવશે નહીં. એટલે કે માત્ર કેટલાક સાંસદોનું પક્ષ છોડી દેવું પૂરતું નથી. વિલીનીકરણ માટે બે-તૃતીયાંશ સંખ્યા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. ટીએમસીના બળવાખોર સાંસદોનો દાવો છે કે તેઓ લોકસભામાં પક્ષની કુલ વિધાયી તાકાતના બે-તૃતીયાંશથી વધુ છે. તેથી તેમનું કહેવું છે કે એનસીપીઆઈમાં વિલીનીકરણ પક્ષપલટા કાયદા હેઠળ સુરક્ષિત છે. પરંતુ, ટીએમસી આ દાવાને પડકારી રહી છે.
પેચ માત્ર બે-તૃતીયાંશ સંખ્યાનો નથી. સવાલ એ પણ છે કે આખરે વિલીનીકરણ કોનું થયું? બળવાખોર સાંસદોએ પોતાને ટીએમસીથી અલગ જૂથ તરીકે રજૂ કર્યા અને પછી એનસીપીઆઈમાં વિલીનીકરણનો દાવો કર્યો. પરંતુ જે એનસીપીઆઈમાં વિલીનીકરણની વાત થઈ રહી છે, તેની પાસે વિલીનીકરણ પહેલાં લોકસભામાં કોઈ ચૂંટાયેલા સભ્ય ન હતા. અહીં જ ટીએમસીની દલીલ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. પક્ષનું કહેવું છે કે વિધાયી દળના બે-તૃતીયાંશ સાંસદોનું એકસાથે બીજી રાજકીય પાર્ટીમાં જવાથી જ એ માની લેવું યોગ્ય નહીં હોય કે મૂળ રાજકીય પાર્ટીનું પણ વિલીનીકરણ થઈ ગયું.
હાલમાં આનો જવાબ લોકસભા અધ્યક્ષના નિર્ણય અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલી રહેલી સુનાવણીમાંથી નીકળી શકે છે. તેથી ટીએમસીના બળવાખોરો માટે બંધારણની 10મી અનુસૂચિ આ સમયે સૌથી મોટો કાનૂની પેચ બની ગઈ છે. અને મમતા બેનરજી આ જ પેચમાં પોતાના માટે રાજકીય આશા શોધી રહ્યા છે.
