Sugar Price Hike: ખાંડના વધેલા ભાવનું કારણ શું? રેડ રોટથી લઈને એથેનોલ અને અલ નીનો સુધી, જાણો આખી વાત

Sugar Price Hike: દેશમાં ખાંડના ભાવ અચાનક કેમ વધ્યા? જાણો અસલી કારણ

Sugar Price Hike: દેશમાં ખાંડના વધેલા ભાવનો મુદ્દો ગરમાયો છે. આ પણ એવા સમયે થયું છે, જ્યારે તહેવારોની સિઝન શરૂ થવાની છે. સામાન્ય લોકોની મુશ્કેલીઓ વધી ગઈ છે, કારણ કે ખાંડના ભાવ આકાશને આંબી રહ્યા છે. રોજિંદી જરૂરિયાતની આ ખાંડના રિટેલ ભાવ વધીને 62.47 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામ સુધી પહોંચી ગયા છે, જ્યારે ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં તેની કિંમત 46.3 રૂપિયા હતી. ખાંડના વધતા ભાવ સામાન્ય લોકોના મોઢાનો સ્વાદ ફીકો કરી રહ્યા છે. દેશમાં તહેવારોના આ માહોલથી બરાબર પહેલાં અચાનક આવેલા આ ઉછાળાએ સામાન્ય લોકોના ખિસ્સા પર ભારે દબાણ ઊભું કર્યું છે. આખરે ખાંડના ભાવમાં અચાનક આવેલા આ ઉછાળા પાછળનું અસલી કારણ શું છે?

ખાંડને લઈને સ્થિતિ એટલી ગંભીર બની ગઈ છે કે છેલ્લા એક દાયકામાં પહેલીવાર એવું બન્યું છે, જ્યારે કેન્દ્ર સરકારે અન્ય અનેક પગલાંની સાથે 10 લાખ ટન કાચી ખાંડ એટલે કે રૉ શુગરની આયાતની મંજૂરી આપવી પડી છે. આ ઉપરાંત કેન્દ્ર સરકારે તે કોમર્શિયલ યુનિટ્સને પણ નિર્દેશ આપ્યો છે, જે મહિનામાં 10 મેટ્રિક ટનથી વધુ ખાંડનો ઉપયોગ કરે છે, કે તેઓ 15 દિવસથી વધુનો સ્ટોક પોતાની પાસે ન રાખે. એક તરફ કેટલાક રાજકીય પક્ષો ખાંડના ભાવમાં આવેલા આ ઉછાળા માટે એથેનોલ બ્લેન્ડિંગને જવાબદાર ઠેરવી રહ્યા છે, જ્યારે સરકાર તેના પાછળ શેરડીના પ્રોડક્શનને અસર કરતી ‘રેડ રોટ’ બીમારી અને અલ નીનો હવામાન પેટર્નને મુખ્ય કારણ માની રહી છે.

ભારતમાં ખાંડ કેટલી મોંઘી થઈ ગઈ છે?

ગત 20 ઓગસ્ટે ગ્રાહક બાબતો, ફૂડ અને પબ્લિક ડિસ્ટ્રિબ્યુશન મંત્રાલયના આંકડા અનુસાર, રિટેલ બજારમાં ખાંડની કિંમત 55.7 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામ નોંધાઈ હતી, જે જુલાઈમાં 48.18 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામ હતી. જ્યારે 23 ઓગસ્ટ સુધી સમગ્ર ભારતમાં ખાંડની સરેરાશ રિટેલ કિંમત 62.47 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામ પર પહોંચી ચૂકી છે. જ્યારે ગયા વર્ષે આ જ સમયે ખાંડનો ભાવ 46.3 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામ હતો. આ જ રીતે 23 ઓગસ્ટે 100 કિલોગ્રામ ખાંડનો હોલસેલ ભાવ વધીને 5,801.29 રૂપિયા થઈ ગયો, જે ગયા મહિને 4,510.76 રૂપિયા સુધી હતો. આ ઉપરાંત, ગયા વર્ષે આ જ તારીખે હોલસેલ ભાવ 4313.32 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામ હતો.

ખાંડના ભાવ વધવાની અસર તેની સાથે જોડાયેલી અન્ય ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને ખાનપાન પર પણ સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે. ચા-કોફીથી લઈને મીઠાઈ સુધી માટે વધુ કિંમત ચૂકવવી પડી રહી છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર છેલ્લા માત્ર 10 દિવસમાં જ ખાંડના ભાવ લગભગ 45 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામથી ઉછળીને 70 રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામથી ઉપર પહોંચી ગયા છે.

શું આ માટે એથેનોલ જવાબદાર છે?

જેમ જેમ ખાંડના ભાવ વધવા લાગ્યા, વિપક્ષના કેટલાક નેતાઓએ દાવો કરવાનું શરૂ કર્યું કે આ સંકટ સરકાર તરફથી શેરડીના મોટા હિસ્સાને એથેનોલ પ્રોડક્શન તરફ ડાયવર્ટ કરવાના કારણે ઊભું થયું છે. આમ આદમી પાર્ટીના અરવિંદ કેજરીવાલનું કહેવું છે કે શેરડીનો એથેનોલ બનાવવા માટે ઉપયોગ કરવાથી ખાંડનું પ્રોડક્શન ઘટ્યું છે, જેના કારણે માત્ર 17 દિવસની અંદર જ ખાંડના ભાવ 20 રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી વધી ગયા.

બીજી તરફ, કોંગ્રેસના મહાસચિવ જયરામ રમેશે ‘E20 પોલિસી’ એટલે કે પેટ્રોલમાં 20% એથેનોલ ભેળવવાની નીતિની તાત્કાલિક સમીક્ષા કરવાની માંગ કરી છે. એક્સ પરની પોસ્ટમાં રમેશે કહ્યું કે મોદી સરકારની અદૂરદર્શી અને જનવિરોધી E20 પોલિસીના કારણે એક તરફ મોંઘવારી સતત વધી રહી છે, તો બીજી તરફ વાહન માલિકોને ગાડીઓના ઓછા માઈલેજ અને એન્જિનને થતા નુકસાનની બેવડી માર સહન કરવી પડી રહી છે.

જોકે સરકારે આ તમામ દાવાઓને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધા છે. મંત્રાલય તરફથી સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું કે ખાંડ મોંઘી થવા પાછળ એથેનોલ પ્રોડક્શનને જવાબદાર ઠેરવવું બિલકુલ ખોટું છે. સરકારે પોતાના નિવેદનમાં કહ્યું કે હકીકત એ છે કે એથેનોલ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી શેરડીનો હિસ્સો વર્ષ 2022-23ના લગભગ 12 ટકાથી ઘટીને 2025-26માં લગભગ 9 ટકા થઈ ગયો છે. આ ઉપરાંત આજે દેશમાં જેટલું પણ એથેનોલ બને છે, તેનો લગભગ ત્રણ-ચોથાઈ હિસ્સો અનાજ એટલે કે ખાસ કરીને મકાઈમાંથી તૈયાર થાય છે.

આ મોંઘવારી પાછળ અસલી કારણ શું છે?

સરકાર અને કૃષિ વિભાગના એક્સપર્ટ્સ અનુસાર આ અનેક અલગ-અલગ કારણોની સંયુક્ત અસર છે, જેના કારણે આજે ખાંડના ભાવ આ સ્તર સુધી પહોંચી ગયા છે. સૌથી પહેલું અને મુખ્ય કારણ ‘રેડ રોટ’ બીમારીને કારણે શેરડીના પ્રોડક્શનમાં આવેલો ઘટાડો છે. સરકારે જણાવ્યું કે આ વખતે દેશમાં શેરડીનું બમ્પર પ્રોડક્શન થયું, પરંતુ તે પ્રમાણમાં ખાંડમાં પરિવર્તિત થઈ શક્યું નહીં.

સરકારે એ પણ હાઇલાઇટ કર્યું કે ખાંડનો રિકવરી રેટ અપેક્ષા કરતાં ઘણો ઓછો રહ્યો. સરળ શબ્દોમાં તેનો અર્થ એ થાય છે કે ચોક્કસ માત્રામાં શેરડીમાંથી કેટલી ખાંડ કાઢી શકાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો રિકવરી રેટ 10 ટકા છે, તો તેનો અર્થ છે કે 100 કિલોગ્રામ શેરડીમાંથી મિલ માલિક 10 કિલો ખાંડ મેળવી શકશે. પરંતુ આ વર્ષે આ રિકવરી રેટ ઘટીને માત્ર 8.91 ટકા રહી ગયો, જ્યારે ગયા વર્ષે તે 9.7 ટકા હતો.

શેરડીનું કેન્સર શું છે?

સરકાર અનુસાર, આવું રેડ રોટ (Red Rot)ના કારણે થયું, જેને શેરડીનું કેન્સર પણ કહેવામાં આવે છે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે આ ફંગસથી થતી બીમારી છે, જે Colletotrichum falcatumના કારણે ફેલાય છે. આ બીમારી શેરડી પર, ખાસ કરીને તેના થડ પર હુમલો કરે છે અને છોડની અંદર પાણી અને પોષક તત્વોના સંચાર તથા સ્ટોરેજને અવરોધિત કરે છે. તેમાં શેરડી પર લાલ રંગનું સડવું શરૂ થઈ જાય છે.

આ ઇન્ફેક્શન જેમ જેમ અંદરથી વધે છે, તેમ શેરડીનું થડ સુકાવા અને સંકોચાવા લાગે છે, તેનું વજન ઘટી જાય છે અને શેરડીની અંદર સડવાની શરૂઆત થવાને કારણે તેમાંથી ખાટી અથવા આલ્કોહોલિક ગંધ આવવા લાગે છે. આ જ કારણ છે કે તેના આંતરિક નુકસાનને ધ્યાનમાં રાખીને તેની સરખામણી ‘કેન્સર’ સાથે કરવામાં આવે છે. રેડ રોટ માત્ર શેરડીના બાહ્ય સ્વાસ્થ્યને જ નુકસાન પહોંચાડતું નથી, પરંતુ છોડના તે આંતરિક ભાગને પણ નષ્ટ કરે છે, જેમાંથી ખાંડ કાઢવામાં આવે છે.

અલ નીનો એટલે હવામાનનો X ફેક્ટર

આ ઉપરાંત સરકારે ખાંડના ભાવમાં વધારા માટે અલ નીનો (El Nino) હવામાનની અસરને પણ જવાબદાર ઠેરવી છે. એક્સપર્ટ્સ અગાઉ પણ સમજાવતા આવ્યા છે કે જ્યારે આ ફિનૉમિનન ઍક્ટિવ થાય છે, ત્યારે ભારતમાં સામાન્ય રીતે ચોમાસા દરમિયાન દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ અથવા સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ જોવા મળે છે, જે સીધી રીતે શેરડીના પાકની ઉપજ નક્કી કરે છે. અગાઉની એક સ્ટડીમાં પણ સામે આવ્યું હતું કે જૂન 2023 દરમિયાન અલ નીનોની અસરથી શેરડીના પ્રોડક્શનમાં ભારે ઘટાડો આવ્યો હતો, જેના કારણે દેશમાં શેરડીમાંથી બનતા ખાંડના પ્રોડક્શનમાં 20 ટકા સુધીનો ઘટાડો નોંધાયો હતો.

ઈરાન યુદ્ધનો એંગલ અને સપ્લાય ચેન પર અસર

ખાંડના વધતા ભાવ પાછળ ‘ઈરાન યુદ્ધ’ અને મિડલ ઈસ્ટના તણાવનો પણ મોટો હાથ છે. સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝમાં સપ્લાય ખોરવાવાથી ઇન્ટરનેશનલ માર્કેટમાં તેલના ભાવ આકાશને આંબી રહ્યા છે. અને જ્યારે ઈંધણના ભાવ વધે છે, ત્યારે તેનો સીધો ડોમિનો ઇફેક્ટ એટલે કે એક પછી એક થતો પ્રભાવ દેશની અન્ય ઇન્ડસ્ટ્રીઝ પર પણ પડે છે. મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધના કારણે ડીઝલ અને ખાતરના ભાવમાં આવેલા ભારે ઉછાળાએ ખેડૂતો અને ખાંડ મિલોની આ સીઝનમાં લાગતી કિંમતમાં ઘણો વધારો કર્યો છે.

આ સંકટનો સામનો કરવા માટેના ઉપાયો શું?

કારણ કે દેશમાં તહેવારોની સિઝન નજીક છે. રક્ષાબંધનની સાથે જ કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી, ગણેશ ચતુર્થી, ઓણમ, દશેરા અને દિવાળી જેવા મોટા તહેવારો મનાવવામાં આવવાના છે. કેન્દ્ર સરકારે ખાંડના વધતા ભાવ પર અંકુશ મૂકવા માટે અનેક મોરચા પર કડક પગલાં લેવાનું શરૂ કરી દીધું છે.

• નિકાસ પર રોક: મોદી સરકારે ગત 13 મેના રોજ દેશમાંથી ખાંડના તમામ પ્રકારના નિકાસ પર 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધી સંપૂર્ણપણે રોક લગાવી દીધી છે.
• ડ્યુટી-ફ્રી આયાત: સરકારે 31 ઑક્ટોબર, 2026 સુધી 10 લાખ ટન કાચી ખાંડની ડ્યુટી-ફ્રી એટલે કે કોઈપણ આયાત શુલ્ક વિના આયાતની મંજૂરી આપી દીધી છે. વિદેશ વેપારના મહાનિર્દેશાલય (DGFT) તરફથી જાહેર કરવામાં આવેલા નોટિફિકેશનમાં કહેવામાં આવ્યું કે ટેરિફ રેટ કોટા હેઠળ 31 ઑક્ટોબર 2026 સુધી 10 લાખ મેટ્રિક ટન કાચી ખાંડની આયાતની મંજૂરી આપવા માટે આયાત નીતિમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે.
• સ્ટોકિંગ લિમિટ: સરકારે દેશના તમામ ખાંડ ડીલર્સ માટે મહત્તમ સ્ટોકની મર્યાદા નક્કી કરીને તેને 400 ટન કરી દીધી છે. આ હેઠળ હવે કોઈપણ ડીલર સ્ટોક મળ્યાના 30 દિવસથી વધુ સમય સુધી ખાંડ પોતાની પાસે હોલ્ડ કરીને રાખી શકશે નહીં.