Wardha University Dalit Student Protest: વર્ધા યુનિવર્સિટીમાં વિદ્યાર્થી આંદોલન વચ્ચે છ વિદ્યાર્થીઓના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ, FIR બાદ કાર્યવાહીથી વિવાદ
Wardha University Dalit Student Protest: મહારાષ્ટ્રના વર્ધા સ્થિત મહાત્મા ગાંધી આંતરરાષ્ટ્રીય હિન્દી યુનિવર્સિટીમાં લગભગ બે મહિનાથી ચાલી રહેલા વિદ્યાર્થી આંદોલન વચ્ચે યુનિવર્સિટી વહીવટીતંત્રે છ સંશોધનાર્થીઓ અને વિદ્યાર્થીઓના કેમ્પસમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે.
આ જ છ વિદ્યાર્થીઓ વિરુદ્ધ યુનિવર્સિટી વહીવટીતંત્રે 21 ઑગસ્ટની રાત્રે રામનગર પોલીસ સ્ટેશનમાં FIR નોંધાવી હતી, જેમાં ત્રણ વિદ્યાર્થી દલિત અને ત્રણ OBC સમુદાયમાંથી આવે છે.
આંદોલનકારી વિદ્યાર્થીઓનો આરોપ છે કે યુનિવર્સિટીએ તેમની વિરુદ્ધ નોંધાયેલી FIR અને જાતિગત ભેદભાવની ફરિયાદો વચ્ચે આ કાર્યવાહી કરી છે અને તેમને બળજબરીપૂર્વક સત્યાગ્રહ સ્થળ પરથી હટાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
જોકે, યુનિવર્સિટી વહીવટીતંત્રે આ આરોપોનો ઇનકાર કરતાં જણાવ્યું છે કે છ વિદ્યાર્થીઓના કેમ્પસ પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ કોઈ અંતિમ સજા તરીકે નહીં, પરંતુ સ્વતંત્ર તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી કરવામાં આવેલી ‘વચગાળાની વહીવટી અને શિસ્તબદ્ધ વ્યવસ્થા’ છે.
વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે વિદ્યાર્થીઓના એક જૂથે વિરોધ દરમિયાન યુનિવર્સિટીની વહીવટી અને શૈક્ષણિક વ્યવસ્થામાં વિક્ષેપ ઊભો કર્યો, કચેરીઓમાં તાળાબંધી કરી અને અધિકારીઓ-કર્મચારીઓની અવરજવરમાં અવરોધ ઊભો કર્યો, જેના કારણે આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે યુનિવર્સિટીમાં વિદ્યાર્થીઓનું આંદોલન 8 જુલાઈથી ચાલી રહ્યું છે. આંદોલનકારી વિદ્યાર્થીઓ સત્ર 2022-23ની બાકી રહેલી PhD પ્રવેશ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા, સ્ત્રી અભ્યાસ અને ફિલ્મ અભ્યાસ વિભાગોને મુખ્ય કેમ્પસમાં ફરીથી શરૂ કરવા, 24 કલાક પુસ્તકાલય ખુલ્લું રાખવા તથા ભોજન, પાણી, દવા અને સ્વચ્છતા જેવી મૂળભૂત સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવા સહિત અનેક માંગણીઓ ઉઠાવી રહ્યા છે.
વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓએ ધ વાયર હિન્દીને જણાવ્યું કે આ માંગણીઓને લઈને લાંબા સમયથી વહીવટીતંત્ર સાથે સંવાદ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ કોઈ ઉકેલ આવ્યો નહીં, જેના કારણે સત્યાગ્રહ અને અનિશ્ચિત મુદતના ઉપવાસનો માર્ગ મજબૂરીમાં અપનાવવો પડ્યો.
આંદોલનકારી સંશોધનાર્થી રામચંદ્ર અનુસાર, PhD પ્રવેશ પ્રક્રિયાને લઈને વિદ્યાર્થીઓને નાગપુર હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કરવો પડ્યો હતો અને લગભગ ત્રણ વર્ષ ચાલેલી કાનૂની લડાઈ બાદ અદાલતના આદેશ પર 27 ઑગસ્ટે 2022-23 બેચ માટે PhD ઇન્ટરવ્યૂ યોજવામાં આવ્યો હતો.
‘માત્ર FIRમાં નામ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ સામે કાર્યવાહી’
વિદ્યાર્થીઓના જણાવ્યા અનુસાર, જે છ વિદ્યાર્થીઓના કેમ્પસમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે, તેમાં નિરંજન ઓબેરોય (OBC), રાજેશ કુમાર યાદવ (OBC), રાહુલ કુમાર ઠાકુર (OBC), રામચંદ્ર (અનુસૂચિત જાતિ), રાકેશ અહિરવાર (અનુસૂચિત જાતિ) અને શિવપૂજન પાસી (અનુસૂચિત જાતિ)નો સમાવેશ થાય છે.
આંદોલનકારી વિદ્યાર્થીઓનો આરોપ છે કે આ તમામ વિરુદ્ધ યુનિવર્સિટીના અધિકારીઓની ફરિયાદના આધારે FIR નોંધાવવામાં આવી છે અને હવે એ જ આધારે તેમને કેમ્પસની બહાર કરવામાં આવી રહ્યા છે.
તેમનું કહેવું છે કે FIR હજુ તપાસ હેઠળ છે અને કોઈ વ્યક્તિને ગુનેગાર જાહેર કરવાનો અધિકાર માત્ર અદાલત પાસે છે.
વિદ્યાર્થીઓએ યુનિવર્સિટીની કાર્યવાહીને ‘દમનાત્મક’ ગણાવીને કહ્યું કે કેમ્પસમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધથી તેમની શૈક્ષણિક સુવિધાઓ સુધીની પહોંચ પણ પ્રભાવિત થશે.
તેમનો આરોપ છે કે વહીવટીતંત્ર સત્યાગ્રહ સ્થળને બળજબરીપૂર્વક ખાલી કરાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
સ્ત્રી અભ્યાસ વિભાગના સંશોધનાર્થી રામચંદ્રે 24 ઑગસ્ટે રામનગર પોલીસ સ્ટેશનમાં યુનિવર્સિટીની કુલપતિ પ્રો. કુમુદ શર્મા અને કાર્યકારી કુલસચિવ કાદર નવાઝ ખાન વિરુદ્ધ જાતિગત ભેદભાવ, કથિત ઉત્પીડન અને ફાળવવામાં આવેલ વિદ્યાર્થી નિવાસ ઉપલબ્ધ ન કરાવવા અંગે લેખિત ફરિયાદ આપી હતી.
રામચંદ્રનો આરોપ છે કે તેમને છેલ્લા આઠ મહિનાથી પહેલાં ફાળવવામાં આવેલ વિદ્યાર્થી નિવાસ આપવામાં આવ્યો નથી. તેમનો દાવો છે કે દલિત સમુદાયમાંથી હોવાના કારણે તેમની સાથે જાતિગત ભેદભાવ અને માનસિક ઉત્પીડન કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે એવો પણ આરોપ મૂક્યો છે કે તેમની વિરુદ્ધ ‘સુનિયોજિત ષડયંત્ર’ હેઠળ ખોટી FIR નોંધાવવામાં આવી છે.
યુનિવર્સિટીએ શું કહ્યું?
વર્ધા યુનિવર્સિટીએ ધ વાયરને સંદેશ દ્વારા મોકલેલા પોતાના સત્તાવાર નિવેદનમાં વિદ્યાર્થીઓ સામે દમનાત્મક કાર્યવાહી કરવાના આરોપોને ફગાવી દીધા છે.
વહીવટીતંત્ર અનુસાર, યુનિવર્સિટી વિદ્યાર્થીઓની કાયદેસરની સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે સંવાદ અને સંસ્થાકીય પ્રક્રિયાનું સમર્થન કરે છે, પરંતુ કોઈપણ વિદ્યાર્થી અથવા જૂથને માંગણીઓના નામે વહીવટી અને શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓમાં વિક્ષેપ ઊભો કરવાની મંજૂરી આપી શકાય નહીં.
નિવેદનમાં આગળ જણાવાયું છે કે 8 જુલાઈએ કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ વહીવટી ભવનમાં ધરણા શરૂ કર્યા હતા અને ઢપલી વગાડીને કચેરીના કામમાં અવરોધ ઊભો કર્યો હતો. વહીવટીતંત્રે આરોપ મૂક્યો કે 20 ઑગસ્ટે વિદ્યાર્થીઓએ ભવનના તમામ પ્રવેશદ્વારો પર તાળાં લગાવી દીધાં હતાં, જેના કારણે કુલપતિ સહિત અનેક અધિકારીઓ-કર્મચારીઓ લગભગ ચાર કલાક સુધી અંદર રહ્યા હતા અને તેમનું કામ તથા અવરજવર પ્રભાવિત થઈ હતી.
વહીવટીતંત્ર અનુસાર, યુનિવર્સિટીએ સરકારી/યુનિવર્સિટી સંબંધિત કામમાં અવરોધ, સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડવું, લાઉડસ્પીકરનો ઉપયોગ અને કુલપતિની અવરજવરમાં અવરોધ જેવી ઘટનાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. વહીવટીતંત્રના જણાવ્યા અનુસાર, ઉપલબ્ધ પુરાવા અને અધિકારીઓ-કર્મચારીઓના અહેવાલના આધારે પ્રથમ દૃષ્ટિએ સંડોવાયેલા જણાયેલા વિદ્યાર્થીઓ વિરુદ્ધ રામનગર પોલીસ સ્ટેશનમાં FIR નોંધાવવામાં આવી હતી.
યુનિવર્સિટીએ જણાવ્યું કે આ કાર્યવાહી વિદ્યાર્થીઓની કાયદેસરની માંગણીઓને દબાવવા માટે નહીં, પરંતુ ‘કાયદાના શાસન, યુનિવર્સિટીની સંપત્તિની સુરક્ષા તથા વહીવટી અને શૈક્ષણિક કાર્યોની સતતતા’ સુનિશ્ચિત કરવા માટે કરવામાં આવી છે.
તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી પ્રતિબંધ
યુનિવર્સિટી અનુસાર, તેની શિસ્ત સમિતિએ સ્વતંત્ર તપાસ અધિકારી મારફતે મામલાની તપાસ કરાવવાની ભલામણ કરી છે. તેના આધારે તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી છ સંશોધનાર્થીઓ અને વિદ્યાર્થીઓના યુનિવર્સિટી કેમ્પસમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
વહીવટીતંત્રે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ પ્રતિબંધને વિદ્યાર્થીઓની અંતિમ દોષસિદ્ધિ અથવા અંતિમ સજા માનવી જોઈએ નહીં. તેના અનુસાર, સંબંધિત વિદ્યાર્થીઓને યુનિવર્સિટીના નિયમો હેઠળ પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવશે અને કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનું પાલન કરવામાં આવશે.
જોકે, વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે કેમ્પસમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ લાગવાથી તેમનો અભ્યાસ, સંશોધન અને અન્ય શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ પ્રભાવિત થશે. તેઓ FIR પાછી ખેંચવા, કેમ્પસમાં પ્રવેશ અને તમામ શૈક્ષણિક સુવિધાઓ પુનઃસ્થાપિત કરવા તથા પોતાની માંગણીઓ અંગે સ્પષ્ટ લેખિત આદેશ જારી કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
વિદ્યાર્થીઓએ એવી પણ માંગ કરી છે કે યુનિવર્સિટી વિદ્યાર્થીઓના ‘અપરાધીકરણ’ની માનસિકતા માટે લેખિત રીતે માફી માંગે અને વહીવટીતંત્ર દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા તમામ પત્રો યુનિવર્સિટીની વેબસાઇટ પર જાહેર કરવામાં આવે.
વિવાદના કેન્દ્રમાં વિદ્યાર્થી આંદોલન અને વહીવટીતંત્ર વચ્ચેનો સંવાદ
આ સમગ્ર વિવાદમાં મૂળ પ્રશ્ન માત્ર છ વિદ્યાર્થીઓના કેમ્પસ પ્રવેશ પર પ્રતિબંધનો નથી, પરંતુ લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા વિદ્યાર્થી-વહીવટીતંત્રના ટકરાવનો પણ છે. જ્યાં વિદ્યાર્થીઓ તેને પોતાની શૈક્ષણિક અને મૂળભૂત માંગણીઓને લઈને ચાલી રહેલા આંદોલન પર કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી તરીકે જોઈ રહ્યા છે, ત્યાં યુનિવર્સિટીનું કહેવું છે કે આંદોલન દરમિયાન વહીવટી કામગીરી અને સંસ્થાકીય શિસ્ત પ્રભાવિત થઈ હતી.
યુનિવર્સિટીએ જણાવ્યું છે કે અભિવ્યક્તિ અને અસંમતિના અધિકારનું સન્માન કરવામાં આવે છે, પરંતુ આ અધિકાર વહીવટી વ્યવસ્થામાં વિક્ષેપ ઊભો કરવા, તાળાબંધી કરવા, અધિકારીઓ-કર્મચારીઓને તેમના કામથી રોકવા અથવા યુનિવર્સિટીની સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડવાની મંજૂરી આપતો નથી.
બીજી તરફ, આંદોલનકારી વિદ્યાર્થીઓ પોતાની માંગણીઓને લઈને સંઘર્ષ ચાલુ રાખવા અને નોંધાયેલી FIR પાછી ખેંચવાની તથા કેમ્પસમાં પ્રવેશ પુનઃસ્થાપિત કરવાની માંગ પર અડગ છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે વર્ધા સ્થિત યુનિવર્સિટીમાં વિવાદ હવે વિદ્યાર્થીઓની બાકી રહેલી શૈક્ષણિક માંગણીઓથી આગળ વધીને વિરોધ કરવાના અધિકાર, યુનિવર્સિટી શિસ્ત અને વહીવટીતંત્રની જવાબદારીના પ્રશ્ન સુધી પહોંચી ગયો છે.
